Wikipedia
sowiki
https://so.wikipedia.org/wiki/Bogga_Hore
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
Portal
Portal talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Wikibidhiya
0
1587
312113
312111
2026-11-09T12:04:02Z
Isma4l
41797
312113
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Ingiriis ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxaa la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Ingiriis ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia-ga Ingiriiska waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia-ga Ingiriiska marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ah maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia-ga Ingiriiska uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia ee Ingiriiska ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Ingiriiska ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia Ingiriis ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, English Wikipedia waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan English Wikipedia oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaradu waxay saynisku sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee English Wikipedia lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Ingiriisiga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, English Wikipedia iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> English Wikipedia dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, English Wikipedia waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn English Wikipedia waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo ama lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Ingiriiska ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysnaayeen turjumaadda sharciyada English Wikipedia. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada English Wikipedia, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the English Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana aan si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leeyahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' iyo ''extended confirmed'', marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga English Wikipedia uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaanayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku uu yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
English Wikipedia waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool xun oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, English Wikipedia, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} English Wikipedia waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Ingiriisiga).<ref>Choice of national variety in the English-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[American and British English spelling differences|farqiga hingaadda]] (tusaale ''colour'' halkii ay ka noqon lahayd ''color'')<ref name="WP spelling MOS 1">Wikipedia:Manual of Style/Spelling</ref> ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Ingiriis oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% English Wikipedia, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha English Wikipedia ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Ingiriisiga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee English Wikipedia waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee English Wikipedia, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay English Wikipedia si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee English-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirto gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leedahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn karin goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan English Wikipedia) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao uu ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo English Wikipedia, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uu yahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta aanay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[English Wikipedia|nooca Ingiriisiga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan tahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee English Wikipedia uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sheegay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta sidoo kale waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] oo ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale tahay cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime fulinta ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia sidoo kale waxaa taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] oo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waxaana Wikipedia ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda English Wikipedia, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida English Wikipedia, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Ingiriis ah oo la sii daayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Ingiriiska, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee English-language Wikipedia.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Ingiriisiga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu ay akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo sheegaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska English Wikipedia ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan oo ay u ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay en.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal en.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown uu ka cabsanayo dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
95pj45eel9ekh79mbck29onr59cygyf
312114
312113
2026-11-09T12:07:08Z
Isma4l
41797
/* Helitaanka Nuxurka */
312114
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Ingiriis ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxaa la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Ingiriis ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia-ga Ingiriiska waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia-ga Ingiriiska marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ah maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia-ga Ingiriiska uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia ee Ingiriiska ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Ingiriiska ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia Ingiriis ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, English Wikipedia waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan English Wikipedia oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaradu waxay saynisku sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee English Wikipedia lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Ingiriisiga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, English Wikipedia iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> English Wikipedia dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, English Wikipedia waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn English Wikipedia waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo ama lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Ingiriiska ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysnaayeen turjumaadda sharciyada English Wikipedia. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada English Wikipedia, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the English Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana aan si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leeyahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' iyo ''extended confirmed'', marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga English Wikipedia uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaanayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku uu yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
English Wikipedia waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool xun oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, English Wikipedia, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} English Wikipedia waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Ingiriisiga).<ref>Choice of national variety in the English-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[American and British English spelling differences|farqiga hingaadda]] (tusaale ''colour'' halkii ay ka noqon lahayd ''color'')<ref name="WP spelling MOS 1">Wikipedia:Manual of Style/Spelling</ref> ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Ingiriis oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% English Wikipedia, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha English Wikipedia ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Ingiriisiga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee English Wikipedia waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee English Wikipedia, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay English Wikipedia si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee English-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirto gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leedahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn karin goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan English Wikipedia) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao uu ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo English Wikipedia, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uu yahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta aanay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[English Wikipedia|nooca Ingiriisiga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan tahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee English Wikipedia uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sheegay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta sidoo kale waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] oo ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale tahay cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime fulinta ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia sidoo kale waxaa taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] oo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waxaana Wikipedia ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda English Wikipedia, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
ohuyjfwh56p8ry3fjp5sjn46ntzihrt
312115
312114
2026-11-09T12:09:59Z
Isma4l
41797
/* Howlgalka */
312115
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Ingiriis ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxaa la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Ingiriis ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia-ga Ingiriiska waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia-ga Ingiriiska marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ah maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia-ga Ingiriiska uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia ee Ingiriiska ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Ingiriiska ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia Ingiriis ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, English Wikipedia waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan English Wikipedia oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaradu waxay saynisku sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee English Wikipedia lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Ingiriisiga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, English Wikipedia iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> English Wikipedia dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, English Wikipedia waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn English Wikipedia waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo ama lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Ingiriiska ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysnaayeen turjumaadda sharciyada English Wikipedia. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada English Wikipedia, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the English Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana aan si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leeyahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' iyo ''extended confirmed'', marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga English Wikipedia uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaanayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku uu yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
English Wikipedia waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool xun oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, English Wikipedia, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} English Wikipedia waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Ingiriisiga).<ref>Choice of national variety in the English-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[American and British English spelling differences|farqiga hingaadda]] (tusaale ''colour'' halkii ay ka noqon lahayd ''color'')<ref name="WP spelling MOS 1">Wikipedia:Manual of Style/Spelling</ref> ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Ingiriis oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% English Wikipedia, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha English Wikipedia ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Ingiriisiga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee English Wikipedia waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee English Wikipedia, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay English Wikipedia si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee English-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirto gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leedahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn karin goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan English Wikipedia) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao uu ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo English Wikipedia, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uu yahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta aanay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[English Wikipedia|nooca Ingiriisiga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan tahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee English Wikipedia uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sheegay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta sidoo kale waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] oo ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale tahay cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
pnc7wepshvhbn7lqyoq6sy1vxwo0kb8
312116
312115
2026-11-09T12:12:11Z
Isma4l
41797
/* Soo Dhaweynta */
312116
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Ingiriis ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxaa la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Ingiriis ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia-ga Ingiriiska waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia-ga Ingiriiska marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ah maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia-ga Ingiriiska uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia ee Ingiriiska ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Ingiriiska ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia Ingiriis ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, English Wikipedia waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan English Wikipedia oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaradu waxay saynisku sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee English Wikipedia lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Ingiriisiga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, English Wikipedia iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> English Wikipedia dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, English Wikipedia waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn English Wikipedia waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo ama lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Ingiriiska ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysnaayeen turjumaadda sharciyada English Wikipedia. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada English Wikipedia, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the English Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana aan si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leeyahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' iyo ''extended confirmed'', marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga English Wikipedia uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaanayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku uu yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
English Wikipedia waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool xun oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, English Wikipedia, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} English Wikipedia waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Ingiriisiga).<ref>Choice of national variety in the English-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[American and British English spelling differences|farqiga hingaadda]] (tusaale ''colour'' halkii ay ka noqon lahayd ''color'')<ref name="WP spelling MOS 1">Wikipedia:Manual of Style/Spelling</ref> ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Ingiriis oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% English Wikipedia, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha English Wikipedia ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Ingiriisiga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee English Wikipedia waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee English Wikipedia, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-English Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay English Wikipedia si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee English-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
bv9r5imcqr0hv4cmdo0pbfmoptyhufi
312117
312116
2026-11-09T12:13:02Z
Isma4l
41797
/* Noocyada Luqadaha */
312117
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Ingiriis ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxaa la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Ingiriis ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia-ga Ingiriiska waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia-ga Ingiriiska marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ah maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia-ga Ingiriiska uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia ee Ingiriiska ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Ingiriiska ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia Ingiriis ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, English Wikipedia waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan English Wikipedia oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaradu waxay saynisku sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee English Wikipedia lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Ingiriisiga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, English Wikipedia iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> English Wikipedia dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, English Wikipedia waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn English Wikipedia waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo ama lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Ingiriiska ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysnaayeen turjumaadda sharciyada English Wikipedia. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada English Wikipedia, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the English Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana aan si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leeyahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' iyo ''extended confirmed'', marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga English Wikipedia uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaanayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku uu yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
English Wikipedia waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool xun oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
iqworefka9jujavbwac0lilpl3h92ww
312118
312117
2026-11-09T12:14:22Z
Isma4l
41797
312118
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Ingiriis ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxaa la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Ingiriis ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia-ga Ingiriiska waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia-ga Ingiriiska marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ah maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia-ga Ingiriiska uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia ee Ingiriiska ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Ingiriiska ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia Ingiriis ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, English Wikipedia waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan English Wikipedia oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaradu waxay saynisku sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee English Wikipedia lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Ingiriisiga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, English Wikipedia iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> English Wikipedia dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, English Wikipedia waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn English Wikipedia waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo ama lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Ingiriiska ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysnaayeen turjumaadda sharciyada English Wikipedia. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada English Wikipedia, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the English Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana aan si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leeyahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' iyo ''extended confirmed'', marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga English Wikipedia uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaanayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku uu yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
rhi289t7jugwswsa0u04jnw49m3zagr
312119
312118
2026-11-09T12:15:16Z
Isma4l
41797
/* Maamulka */
312119
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Ingiriis ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxaa la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Ingiriis ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia-ga Ingiriiska waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia-ga Ingiriiska marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ah maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia-ga Ingiriiska uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia ee Ingiriiska ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Ingiriiska ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia Ingiriis ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, English Wikipedia waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan English Wikipedia oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaradu waxay saynisku sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee English Wikipedia lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Ingiriisiga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, English Wikipedia iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> English Wikipedia dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, English Wikipedia waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn English Wikipedia waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo ama lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Ingiriiska ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysnaayeen turjumaadda sharciyada English Wikipedia. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada English Wikipedia, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the English Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana aan si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' iyo ''extended confirmed'', marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
jqb8pdwwgn7iea8zqptxc5oxz0g2dyn
312120
312119
2026-11-09T12:15:50Z
Isma4l
41797
312120
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Ingiriis ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxaa la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Ingiriis ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia-ga Ingiriiska waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia-ga Ingiriiska marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ah maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia-ga Ingiriiska uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia ee Ingiriiska ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Ingiriiska ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia Ingiriis ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, English Wikipedia waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan English Wikipedia oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaradu waxay saynisku sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee English Wikipedia lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Ingiriisiga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, English Wikipedia iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> English Wikipedia dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, English Wikipedia waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn English Wikipedia waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo ama lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Ingiriiska ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysnaayeen turjumaadda sharciyada English Wikipedia. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada English Wikipedia, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the English Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana aan si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
8nw1tyr5ai4cw8x0ve7ud86a2ik9xf5
312121
312120
2026-11-09T12:16:45Z
Isma4l
41797
/* Siyaasadaha iyo Nuxurka */
312121
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Ingiriis ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxaa la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Ingiriis ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia-ga Ingiriiska waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia-ga Ingiriiska marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ah maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia-ga Ingiriiska uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia ee Ingiriiska ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Ingiriiska ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia Ingiriis ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, English Wikipedia waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan English Wikipedia oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaradu waxay saynisku sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee English Wikipedia lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Ingiriisiga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, English Wikipedia iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> English Wikipedia dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, English Wikipedia waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn English Wikipedia waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo ama lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
1zl4zab1c0ehknzmzpu911okava3pd3
312122
312121
2026-11-09T12:17:45Z
Isma4l
41797
/* Burburinta */
312122
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Ingiriis ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxaa la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Ingiriis ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia-ga Ingiriiska waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia-ga Ingiriiska marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ah maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia-ga Ingiriiska uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia ee Ingiriiska ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Ingiriiska ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia Ingiriis ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, English Wikipedia waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan English Wikipedia oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaradu waxay saynisku sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee English Wikipedia lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Ingiriisiga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, English Wikipedia iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> English Wikipedia dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, English Wikipedia waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
r7tdgylr3j675s90pas3y9mo2xb47r2
312123
312122
2026-11-09T12:18:43Z
Isma4l
41797
/* Tafatireynta wada-jirka ah */
312123
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Ingiriis ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxaa la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Ingiriis ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia-ga Ingiriiska waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia-ga Ingiriiska marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ah maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia-ga Ingiriiska uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia ee Ingiriiska ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Ingiriiska ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia Ingiriis ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, English Wikipedia waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan English Wikipedia oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaradu waxay saynisku sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee English Wikipedia lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, aŭ kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
0vc6kfez5x88g2m8k6d22nv75agm9rh
312124
312123
2026-11-09T12:20:09Z
Isma4l
41797
312124
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu say in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo say inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale say in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa say, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa say inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo say, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubarada saynisku waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, aŭ kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama "extended confirmed" ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
p1oksv7my1n8z1iogx0kwj72xwcabtx
312125
312124
2026-11-09T12:25:14Z
Isma4l
41797
/* Xiyaadaha */
312125
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu say in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo say inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale say in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa say, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa say inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo say, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubarada saynisku waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama "extended confirmed protected", taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
1u26xmk1ajm1mcauvzyfwcckl2g272h
312126
312125
2026-11-09T12:25:51Z
Isma4l
41797
312126
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu say in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo say inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale say in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa say, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa say inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo say, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubarada saynisku waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
r2ykihvssxr4ixkpmmmqb5jsb01buhg
312127
312126
2026-11-09T12:26:22Z
Isma4l
41797
/* Taariikhda */
312127
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu ah in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo ah inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale ah in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa ah, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo দীর্ঘ oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa ah inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo ah, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubarada saynisku waxay say in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtid Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar dhigo isla bishii 2024 aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
aftgtbwofo59m4falonrsewqm78hmlx
312128
312127
2026-11-09T12:32:57Z
Isma4l
41797
312128
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee views-ka Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid [[Internet traffic|traffik-ka]] marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee views-ka dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
2a0gd3u6mfg3u1vxg7rdqv3ovqpbkxv
312129
312128
2026-11-09T12:35:08Z
Isma4l
41797
/* Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia */
312129
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Somali-language Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
qksp4h5wp71apn0008xex6hws6aunqz
312130
312129
2026-11-09T12:43:06Z
Isma4l
41797
/* Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga */
312130
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{#expr: 0.1*floor({{NUMBEROFARTICLES:R}}/100000)}} milyan oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
m4yos4n95ss67l2tkfuxjhdyryet3w7
312131
312130
2026-11-09T12:45:18Z
Isma4l
41797
312131
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luuqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Logo of the Wikipedia Library|alt=Wikipedia Library logo]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
5pkqtnysd6sbr6s9rhjzxpbyfooovg7
312132
312131
2026-11-09T12:49:51Z
Isma4l
41797
/* Maktabada Wikipedia */
312132
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luuqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Astaanta Maktabadda Wikipedia|alt=Astaanta Maktabadda Wikipedia]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|uprightBogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
4wk6o59r9oudf2d89wzchrvo07l8td9
312133
312132
2026-11-09T12:50:38Z
Isma4l
41797
/* Helitaanka Mobaylka */
312133
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luuqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Astaanta Maktabadda Wikipedia|alt=Astaanta Maktabadda Wikipedia]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Soomaaliga Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|Bogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
k3sjrtumhmyj50jbk0rufjlyd54jxim
312134
312133
2026-11-09T12:52:11Z
Isma4l
41797
/* Helitaanka Mobaylka */
312134
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luuqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Astaanta Maktabadda Wikipedia|alt=Astaanta Maktabadda Wikipedia]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
{{Redirect|Accessing Wikipedia|our accessibility guidelines|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility}}
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Ingiriiska Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|Bogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
27z08264yih9jhauciszp3jaodyoxbn
312135
312134
2026-11-09T12:53:35Z
Isma4l
41797
312135
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luuqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay May 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Astaanta Maktabadda Wikipedia|alt=Astaanta Maktabadda Wikipedia]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Ingiriiska Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|Bogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
fbfna6fx30hh798snfc9qavkdbf1sij
312136
312135
2026-11-09T12:55:17Z
Isma4l
41797
312136
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luuqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay Maajo 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Astaanta Maktabadda Wikipedia|alt=Astaanta Maktabadda Wikipedia]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka (infoboxes) iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Ingiriiska Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|Bogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu weriyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
gkrr5skm1uikeydfvh9tec8fguzn6wt
312137
312136
2026-11-09T13:01:53Z
Isma4l
41797
312137
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luuqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay Maajo 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Astaanta Maktabadda Wikipedia|alt=Astaanta Maktabadda Wikipedia]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Ingiriiska Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|Bogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu wariyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo May 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
ilpiqjsz07t3npkvujcykgxmkbwp1z7
312138
312137
2026-11-09T13:02:34Z
Isma4l
41797
312138
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa qabsi ka samaysan qaybo hal-xiraale ah oo leh astaamo luqado kala duwan oo qoraal ah.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Portal-ka Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee kombuyuutarka ee Wikipedia sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyada online-ka ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} noocyo oo firfircoon oo Wikipedia ah, laakiin taasi uma badalanayso {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira nooc Af-Soomaali ah noocyo kala duwan oo Belarusan ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Narkamaŭka iyo Taraškievica), noocyo kala duwan oo Norwegian ah (iyadoo la isticmaalayo orotograafiyada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo ku xiran oo Wikipedia ah, oo ku jira luqado aan lahayn kuwo ku filan oo ku hadla si loo sii daayo (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Astaamaha afar nooc ayaa la tirtiray gebi ahaanba (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dhabar-dhabar ka dhacaan, sida luqadda Manchu, ma jiro noocyo Wikipedia ah oo ahaan la abuuray.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (ka sokow Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay u baahan tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka boggaga ilaalinaya, abuurista boggaga Soomaali Wikipedia, iyo soo rarida faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood waxaa sidoo cual-licensed hoos imaanaya GNU Free Documentation License; shatiga warbaahinta waa kala duwan yahay.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Pronounced {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo online ah oo bilaash ah oo ay qoraan kuna maareeyaan bulsho ah tafatirayaal mutadawiciin ah, oo loo yaqano Wikipedian, iyada oo la marinayo iskaashi furan iyo softaweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinayay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ka yimaada akhristayaasha.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Ugu horreyn lagu heli karay oo keliya luqadda Soomaaliga, Wikipedia waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood waxayna tahay mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Soomaali Wikipedia, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo ah waxay weli tahay tan ugu weyn ee noocyada, kuwaas oo wadajir u samaynaya in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaallo waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqashooyin qalab gaar ah iyo 13 milyan oo tafatiryada bishii (qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikiiba celcelis ahaan) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, iyo Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushka uu kastaaba u dhigmo qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, iyada oo u oggolaanaysa demokaraadiyeynta aqoonta, iyo dabooliddeeda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyadeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoanida Wikipedia waxaa inta badan lagu dhaleeceeyay 2000-yadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga bilaabo dhamaadkii 2010-yadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha qaranka ayaa ka koobnaa ka faafreebka boggaga gaarka ah ilaa goobta oo dhan, mararka qaarkood sababtoo ah dhaleeceynta dowladda, ama nuxur loo arko mid cay ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee wararka cusub waxaa loo isticmaalaa il ahaan macluumaadka cusub ee ay sameeyaan kuwo badan.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luuqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay Maajo 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Astaanta Maktabadda Wikipedia|alt=Astaanta Maktabadda Wikipedia]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Ingiriiska Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|Bogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu wariyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo Maajo 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
0avcihjzcruxl26vco937o2dkp93gvz
312139
312138
2026-11-09T13:05:02Z
Isma4l
41797
/* */
312139
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa kubbad ka samaysan qaybo halxiraale ah oo leh astaamo ka kala socda luqado kala duwan.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Bogga hore ee Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan, kuwaas oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee Wikipedia ee kombuyuutarka sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyo onlayn ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo Wikipedia ah oo firfircoon, laakiin taasi macnaheedu ma aha inay jiraan {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira noocyo kala duwan oo Wikipedia ah oo ku qoran afka Belarusiyaanka (iyadoo la adeegsanayo hab-qoraallada Narkamaŭka iyo Taraškievica), iyo noocyo kala duwan oo ku qoran afka Noorwiijiga (iyadoo la adeegsanayo hab-qoraallada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo Wikipedia ah oo xiran, kuwaas oo ku qoran luqado aan lahayn dad ku hadla oo ku filan si mashruuca loo sii wado (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Afar nooc ayaa gebi ahaanba la tirtiray (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dabar go'aan, sida luqadda Manchu, ma laha nooc Wikipedia ah oo loo sameeyay.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (marka laga reebo Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay lagama maarmaan u tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka bogagga la ilaaliyo, abuurista bogag ku jira Wikipedia, iyo soo raridda faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood sidoo kale waxaa lagu shatiyeeyaa GNU Free Documentation License; shatiyada warbaahintu way kala duwan yihiin.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Waxaa loogu dhawaaqaa {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo onlayn ah oo bilaash ah, waxaana qora oo maamula bulsho ka kooban tafatirayaal mutadawiciin ah oo loo yaqaan Wikipedians, iyagoo adeegsanaya iskaashi furan iyo softiweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinaysay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah, taas oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ay bixiyaan akhristayaashu.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Wikipedia oo markii hore lagu heli karay oo keliya luqadda Ingiriisiga, hadda waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood, waana mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Wikipedia-da Ingiriisiga, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaal, weli waa nooca ugu weyn. Noocyada kala duwan ee Wikipedia waxay si wadajir ah uga kooban yihiin in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaal, waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqasho oo laga sameeyo qalabyo gaar ah iyo 13 milyan oo tafatir bishii (celcelis ahaan qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikii) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushkana mid kastaaba uu ka yahay qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, maadaama ay suurtageliso dimuqraadiyeynta aqoonta iyo daboolidda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoonida Wikipedia waxaa inta badan la dhaleeceyn jiray sannadihii 2000-meeyadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga soo bilaabo dhammaadkii 2010-meeyadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha kala duwan wuxuu isugu jiray xannibaadda bogag gaar ah ilaa xannibaadda dhammaan mareegta, mararka qaarkoodna waxaa sabab u ahaa dhaleeceynta dowladda ama nuxur loo arkay mid meel ka dhac ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee ku saabsan wararka degdegga ah waxaa dad badan u adeegsadaan il ay ka helaan macluumaadka cusub.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luuqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay Maajo 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Astaanta Maktabadda Wikipedia|alt=Astaanta Maktabadda Wikipedia]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Ingiriiska Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|Bogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu wariyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo Maajo 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
3lc278eecezregyr22af8e4nysemwqj
312140
312139
2026-11-09T13:06:55Z
Isma4l
41797
/* */
312140
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = Wikipedia
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|upright=0.68|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]]
| logo_caption = Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa kubbad ka samaysan qaybo halxiraale ah oo leh astaamo ka kala socda luqado kala duwan.
| screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border
| screenshot_alt = Bogga hore ee Wikipedia oo muujinaya luqadaha kala duwan, kuwaas oo loo kala soocay tirada maqaallada
| caption = Bogga hore ee Wikipedia ee kombuyuutarka sannadkii 2022
| collapsible = yes
| website_type = Ensiklabeediyo onlayn ah
| language_count = {{NUMBEROF|active|Wikipedia}}
| language_footnote = {{efn|Waxaa jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo Wikipedia ah oo firfircoon, laakiin taasi macnaheedu ma aha inay jiraan {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira noocyo kala duwan oo Wikipedia ah oo ku qoran afka Belarusiyaanka (iyadoo la adeegsanayo hab-qoraallada Narkamaŭka iyo Taraškievica), iyo noocyo kala duwan oo ku qoran afka Noorwiijiga (iyadoo la adeegsanayo hab-qoraallada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.<br />Intaa waxaa dheer, waxaa jira {{NUMBEROF|closed|Wikipedia}} nooc oo Wikipedia ah oo xiran, kuwaas oo ku qoran luqado aan lahayn dad ku hadla oo ku filan si mashruuca loo sii wado (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Afar nooc ayaa gebi ahaanba la tirtiray (tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Moldovan Wikipedia 2|Moldovian Wikipedia]] iyo [[:meta:Proposals for closing projects/Deletion of Siberian Wikipedia|Siberian Wikipedia]])}}{{efn|Luqadaha qaar ee ku dhow inay dabar go'aan, sida luqadda Manchu, ma laha nooc Wikipedia ah oo loo sameeyay.}}
| predecessor = Nupedia
| headquarters = San Francisco, California, US
| country_of_origin = Mareykanka
| area_served = Adduunka oo dhan (marka laga reebo Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya)
| owner = Wikimedia Foundation (tan iyo 2003)
| creator = {{hlist|Jimmy Wales|Larry Sanger}}
| website = {{URL|https://wikipedia.org}}
| ipv6 = La taageeray
| commercial = Maya
| registration = Ikhtiyaari{{efn|Diiwaangelintu waxay lagama maarmaan u tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka bogagga la ilaaliyo, abuurista bogag ku jira Wikipedia, iyo soo raridda faylasha.}}
| num_users = {{format price|{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}} (laga bilaabo {{Date|2=MDY}})
| launched = {{Start date and age|p=yes|2001|1|15}}
| current_status = Firfircoon
| content_license = Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0{{efn|Qoraallada badankood sidoo kale waxaa lagu shatiyeeyaa GNU Free Documentation License; shatiyada warbaahintu way kala duwan yihiin.}}
| oclc = 52075003
| written_in = <!-- None, the programming language is a property of MediaWiki -->
}}
{{No image carousel}}
'''Wikipedia'''{{efn|Waxaa loogu dhawaaqaa {{IPAc-en|audio=En-uk-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|@|ˈ|p|iː|d|i|ə}} {{respell|WIK|ə|PEE|dee|ə}} ama {{IPAc-en|audio=en-us-Wikipedia.ogg|ˌ|w|ɪ|k|i|-}} {{respell|WIK|ee|PEE|dee|ə}} ee Af-Soomaali}} waa ensiklabeediyo onlayn ah oo bilaash ah, waxaana qora oo maamula bulsho ka kooban tafatirayaal mutadawiciin ah oo loo yaqaan Wikipedians, iyagoo adeegsanaya iskaashi furan iyo softiweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinaysay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah, taas oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ay bixiyaan akhristayaashu.<ref name=WF10.23.23>{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=Wikimedia Foundation |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/}}</ref> Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.<ref name="Wiki20">{{cite news |date=January 9, 2021 |title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher |url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher |archive-date=January 7, 2021 |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Economist}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Anderson |first=Chris |date=May 8, 2006 |title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=November 11, 2017 |author-link=Chris Anderson (writer)}}</ref>
Wikipedia oo markii hore lagu heli karay oo keliya luqadda Ingiriisiga, hadda waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood, waana mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka {{as of|2026|lc=y|post=}}. Wikipedia-da Soomaaliga, oo leh in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaal, weli waa nooca ugu weyn. Noocyada kala duwan ee Wikipedia waxay si wadajir ah uga kooban yihiin in ka badan {{spellnum per MOS|{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}}} maqaal, waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqasho oo laga sameeyo qalabyo gaar ah iyo 13 milyan oo tafatir bishii (celcelis ahaan qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikii) {{as of|2024|04|lc=y|post=.}}<ref name="Wikimedia_Stats">{{cite web |title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects |url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |access-date=August 8, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=July 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects |url-status=live}}</ref> {{As of|2025|12|post=,}} in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushkana mid kastaaba uu ka yahay qiyaastii 5%.<ref>{{Cite web |title=wikipedia.org |url=https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org/#geography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605091241/https://web.archive.org/web/20200605091241/https://www.similarweb.com/website/wikipedia.org#geography |archive-date=June 5, 2020 |access-date=January 9, 2026 |website=Similarweb}}</ref>
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, maadaama ay suurtageliso dimuqraadiyeynta aqoonta iyo daboolidda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.<ref>{{cite news |last=Noor |first=Poppy |title=Wikipedia biases |url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=July 29, 2018 |author-link=Poppy Noor |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hern |first1=Alex |title=Wikipedia's view of the world is written by the west |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west |newspaper=The Guardian |access-date=May 31, 2024 |date=September 15, 2015}}</ref> Kalsoonida Wikipedia waxaa inta badan la dhaleeceyn jiray sannadihii 2000-meeyadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga soo bilaabo dhammaadkii 2010-meeyadii wixii ka dambeeyay.<ref name="Wiki20" /><ref name="Econ21">{{Cite news |date=January 9, 2021 |title=Happy Birthday, Wikipedia |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia |url-status=dead |archive-date=January 1, 2023}}</ref> Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha kala duwan wuxuu isugu jiray xannibaadda bogag gaar ah ilaa xannibaadda dhammaan mareegta, mararka qaarkoodna waxaa sabab u ahaa dhaleeceynta dowladda ama nuxur loo arkay mid meel ka dhac ah.<ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=April 1, 2022 |title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine |archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Last best">{{cite news |last1=Cooke |first1=Richard |date=February 17, 2020 |title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-access=limited |access-date=October 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/ |url-status=dead |archive-date=December 17, 2022}}</ref> Maqaallada Wikipedia ee ku saabsan wararka degdegga ah waxaa dad badan u adeegsadaan il ay ka helaan macluumaadka cusub.<ref>{{Cite web |last=Kelly |first=Samantha Murphy |date=May 20, 2022 |title=Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started |url=https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001310/https://web.archive.org/web/20221012001310/https://www.cnn.com/2022/05/20/tech/wikipedia-editors-breaking-news/index.html |archive-date=October 12, 2022 |access-date=May 24, 2022 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=McNamee |first=Kai |date=September 15, 2022 |title=Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115033202/https://web.archive.org/web/20230115033202/https://www.npr.org/2022/09/15/1122943829/wikipedia--queen-elizabeth-ii-death-deaditors-editors-article |archive-date=January 15, 2023}}</ref>
==Taariikhda==
[[File:Wikipedia founders Jimmy Wales and Larry Sanger in 2026.jpg|thumb|300x300px|Aasaasayaasha Wikipedia Jimmy Wales iyo Larry Sanger labaduba sanadka 2026]]
=== Nupedia ===
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.<ref>{{cite web |last=Garber |first=Megan |date=October 12, 2011 |title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |url=https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=June 5, 2016 |website=Nieman Lab}}</ref> Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.<ref name="KockJungSyn2016">{{cite journal |last1=Kock |first1=Ned |last2=Jung |first2=Yusun |last3=Syn |first3=Thant |author1-link=Ned Kock |title=Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges |journal=International Journal of e-Collaboration |date=2016 |volume=12 |issue=2 |pages=1–8 |doi=10.4018/IJeC.2016040101 |url=https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |publisher=IGI Global |issn=1548-3681 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001627/https://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |archive-date=September 27, 2016}}</ref> Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.<ref name="Sidener-2004" /><ref name="Meyers" /> Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.<ref name="stallman1999" /> Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,<ref name="SangerMemoir" /> halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.<ref>{{Cite web |date=2015-01-15 |title=Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/health-and-fitness/article/tech-rewind--how-wikipedia--the-free-encyclopedia-came-to-be-15915177 |access-date=2026-01-08 |website=Mid-day |language=en}}</ref> Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.<ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |last=Sanger |first=Larry |date=January 10, 2001 |title=Let's Make a Wiki |url=https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414014355/https://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html |archive-date=April 14, 2003 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Internet Archive}}</ref>
=== Daahfurka iyo Koritaanka ===
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=7}} iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka ''www.wikipedia.com'',<ref name="WikipediaHome" /> waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,<ref>{{Cite news |last=Larry Sanger |author-link=Larry Sanger |date=11 January 2001 |title=Re: [Advisory-l] The wiki... |publisher=Nupedia mailing list |url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030414021138/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000680.html |url-status=dead |archive-date=14 April 2003}}</ref> wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada ''wiki'' iyo ''encyclopedia''.<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.<ref>{{Cite news |date=2009-04-15 |title=Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ |url=https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |access-date=2026-04-21 |work=The Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921023242/https://www.wsj.com/articles/SB123976347774119699 |url-status=live}}</ref><ref name="Mangu-Ward-2007">{{Cite web |last=Mangu-Ward |first=Katherine |date=2007-05-30 |title=Wikipedia and Beyond |url=https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |access-date=2026-04-21 |website=Reason.com |language=en-US |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725210204/https://reason.com/2007/05/30/wikipedia-and-beyond/ |url-status=live}}</ref> Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".<ref name="Mangu-Ward-2007" /> Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=29}} Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.<ref name="SangerMemoir" /> Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.<ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |author-last1=Finkelstein |author-first1=Seth |date=September 25, 2008 |title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |url-status=live |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207170151/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |archive-date=December 7, 2022}}</ref>
[[File:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|thumb|Bogga hoyga ee Wikipedia bishii Diseembar 20, 2001{{efn|Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia}}]]
Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada ''Slashdot'', iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |title=Alternative language wikipedias |date=March 16, 2001 |mailing-list=Wikipedia-L |last=Wales |first=Jimmy |access-date=January 16, 2022 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620120728/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-March/000048.html |url-status=live}}</ref><ref name="WP early language stats 1">Wikipedia:Multilingual statistics/2004</ref> Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay ''Yongle Encyclopedia'' ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.<ref name="EB_encyclopedia" />
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.<ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url=https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |website=Osdir |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/https://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |url-status=dead |archive-date=October 6, 2008}}</ref> Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa ''wikipedia.com'' kuna beddelay ''wikipedia.org''.<ref name="Shirky" /><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |date=August 16, 2002 |title=Brion VIBBER at pobox.com |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620071550/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html |archive-date=June 20, 2014 |access-date=December 8, 2020 |website=Wikimedia}}</ref>
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,<ref name="wikisym slowing growth 1"/> heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.<ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |last=Johnson |first=Bobbie |date=August 12, 2009 |title=Wikipedia approaches its limits |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |access-date=March 31, 2010 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |url-status=live}}</ref> Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth |access-date=January 23, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826234512/http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Modelling_Wikipedia%27s_growth |url-status=live |last=((Editors of Wikipedia)) |author-link=Special:History/Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth}}</ref> Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |date=October 25, 2009 |title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |conference=WikiSym '09 |book-title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |access-date=October 1, 2024 |archive-date=September 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926122335/https://dl.acm.org/doi/10.1145/1641309.1641322 |url-status=live |author3-link=Ed Chi |author4-link=Peter Pirolli}}</ref> Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite magazine |last=Morozov |first=Evgeny |date=November–December 2009 |title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |magazine=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |url-status=dead |archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 28, 2009 |title=Wikipedia – Exploring Fact City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045029/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |url-status=dead |archive-date=April 30, 2011}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">{{cite web |last1=Gibbons |first1=Austin |last2=Vetrano |first2=David |last3=Biancani |first3=Susan |year=2012 |title=Wikipedia: Nowhere to grow |url=https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |url-status=live |publisher=Stanford Network Analysis Project |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718091331/https://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf |archive-date=July 18, 2014}} {{open access}}</ref>
{{anchor|Decline in participation since 2009}}
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.<ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title=Wikipedia falling victim to a war of words |work=The Guardian |location=London |first=Jenny |last=Kleeman |date=November 26, 2009 |access-date=December 13, 2016 |archive-date=December 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Ortega Soto |first=José Felipe |date=2009 |title=Wikipedia: A quantitative analysis |type=PhD thesis |publisher=Rey Juan Carlos University |url=https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |hdl=10115/11239 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314135007/https://burjcdigital.urjc.es/handle/10115/11239 |url-status=live}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.<ref>{{Cite web |last1=Fowler |first1=Geoffrey A. |last2=Angwin |first2=Julia |date=November 27, 2009 |title=Volunteers Log Off as Wikipedia Ages |url=https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041034/https://www.wsj.com/articles/SB125893981183759969 |archive-date=December 4, 2022 |access-date=January 23, 2023 |website=The Wall Street Journal}}</ref> Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |last=Barnett |first=Emma |date=November 26, 2009 |title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |archive-date=November 9, 2022}}{{cbignore}}</ref> Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".<ref name="wiki-women">{{cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=August 8, 2011 |title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors |newspaper=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |url-status=live |url-access=registration |access-date=April 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421150824/https://www.independent.co.uk/tech/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html |archive-date=April 21, 2022}}</ref> Maqaal 2013 ah oo ka baxay ''MIT Technology Review'', "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.<ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last=Simonite |first=Tom |url=https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |title=The Decline of Wikipedia |date=October 22, 2013 |journal=MIT Technology Review |access-date=November 30, 2013 |archive-date=July 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731083716/https://www.technologyreview.com/2013/10/22/175674/the-decline-of-wikipedia/ |url-status=live}}</ref> Luulyo 2012, ''The Atlantic'' ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.<ref name="Meyer-2012">{{cite news |last=Meyer |first=Robinson |date=July 16, 2012 |title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209095932/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829/ |archive-date=December 9, 2022}}</ref> Nofeembar 2013, joornaalka ''New York'' ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."<ref>Ward, Katherine (November 25, 2013). ''New York'' Magazine. p. 18.</ref> Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.<ref>{{Cite news |last=F. |first=G. |date=May 5, 2013 |title=Who really runs Wikipedia? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126151121/https://www.economist.com/the-economist-explains/2013/05/05/who-really-runs-wikipedia |archive-date=November 26, 2021 |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mandiberg |first=Michael |date=February 23, 2020 |title=Mapping Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023/ |url-access=subscription |access-date=November 26, 2021 |website=The Atlantic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115131524/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2020/02/where-wikipedias-editors-are-where-they-arent-and-why/605023 |archive-date=November 15, 2021}}</ref>
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay ''The Economic Times'' ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news |last=Varma |first=Subodh |date=January 20, 2014 |title=Google eating into Wikipedia page views? |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |url-status=live |access-date=February 10, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211043545/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms |archive-date=December 11, 2022}}</ref> Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."<ref name="economictimes.indiatimes.com" /> Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.<ref name="Alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/topsites |title=Alexa Top 500 Global Sites |website=Alexa Internet |access-date=December 28, 2016 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203120227/https://www.alexa.com/topsites |url-status=dead}}</ref> Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |title=Citations of Wikipedia as an Online Resource |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-resource/146983/en.wikipedia.org |url-status=live}}</ref> kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.<ref>{{cite web |url=https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |title=Citations of Cloud Computing |publisher=exaly |access-date=November 4, 2022 |archive-date=November 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104134042/https://exaly.com/online-document/8348259/articles/ |url-status=live}}</ref>
=== Mashaariicda la walaasha ah ===
{{Main|Wikimedia project}}
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho [[Wikimedia Foundation]]. Kuwan kale ee [[Wikimedia project]]s waxaa ka mid ah [[Wiktionary]], mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |title=Wiktionary project launched |date=December 12, 2002 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |author-link=Erik Möller |access-date=February 4, 2023 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live}}</ref> [[Wikiquote]], ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,<ref>{{Cite book |last1=Woods |first1=Dan |title=Wikis for dummies |last2=Theony |first2=Peter |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-1-118-05066-8 |edition=1st |location=Hoboken, NJ |page=58 |chapter=3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis |oclc=1300481129 |ol=5741003W}}</ref> [[Wikibooks]], ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,<ref>{{Cite web |title=Talk:Science Hypertextbook project |url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319183224/http://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=153077 |url-status=live |last=((Editors of Meta-Wiki)) |author-link=m:Special:History/Talk:Science Hypertextbook project}}</ref> [[Wikimedia Commons]], goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,<ref>{{Cite mailing list |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=Proposal: commons.wikimedia.org |date=March 19, 2004 |mailing-list=Wikipedia-l |last=Moeller |first=Erik |access-date=February 4, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114542/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |url-status=live}}</ref> [[Wikinews]], oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah<ref>{{Cite news |last=Eloquence |title=User:Eloquence/History |url=https://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |access-date=February 4, 2023 |newspaper=Wikinews |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015221058/http://en.wikinews.org/wiki/User:Eloquence/History |url-status=live}}</ref> (taas oo dambe la xiray 2026<ref>{{Cite web |last=online |first=heise |date=2026-04-08 |title=Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews |url=https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |access-date=2026-07-20 |website=heise online |language=en |archive-date=July 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193930/https://www.heise.de/en/news/Wikimedia-Foundation-is-shutting-down-news-project-Wikinews-11249432.html |url-status=live}}</ref>), iyo [[Wikiversity]], mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.<ref>{{Cite web |title=Wikiversity:History of Wikiversity |url=https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |access-date=February 4, 2023 |website=Wikiversity |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724204635/https://en.wikiversity.org/wiki/Wikiversity:History_of_Wikiversity |url-status=live |last=((Editors of Wikiversity)) |author-link=v:Special:History/Wikiversity:History_of_Wikiversity}}</ref> Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, [[Wikispecies]], waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.<ref>{{Cite journal |date=February 18, 2005 |title=NET News: Calling All Taxonomists |journal=Science |volume=307 |issue=5712 |page=1021 |doi=10.1126/science.307.5712.1021a |s2cid=220095354 |doi-access=free}}</ref> Sannadkii 2012, [[Wikivoyage]], hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,<ref>{{Cite journal |last=Luyt |first=Brendan |date=January 1, 2020 |title=A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia |journal=Online Information Review |volume=45 |issue=2 |pages=356–371 |doi=10.1108/OIR-03-2020-0104}}</ref> iyo [[Wikidata]], saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Matthew |date=March 30, 2012 |title=The Wikipedia data revolution |url=https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |access-date=February 4, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2012/03/30/the-wikipedia-data-revolution/ |url-status=live}}</ref>
=== Guulaha iyo Taariikhda ===
[[File:List of Wikipedia articles by language - March 2024.svg|thumb|upright=1.4|[[Cartogram]] muujinaya tirada maqaallada ee 88-ka Wikipedia ee ugu sarreeya ({{as of|2024|3|lc=y|post=).}} Baaxadda goobooyinka Wikipedia-yada leh in ka yar hal milyan oo maqaallo waa mid go'an oo aan dhakhso ahayn cabbirka Wikipedia. Wikipedia-ha ugu yar ee sameeyay goynta waa Wikipedia-ga [[Haitian Creole]] oo leh 69K maqaallo.{{efn|Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga [[Haitian Creole]], oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.}}<br> Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
<br>{{hlist|{{legend0|#002060|Northern Europe}}|{{legend0|#C00000|Southern Europe}}|{{legend0|#BF9000|Eastern Europe}}|{{legend0|#C55A11|Middle East}}|{{legend0|#548235|East Asia}}|{{legend0|#00B0F0|Indian subcontinent}}|{{legend0|#925228|Sub-Saharan Africa}}|{{legend0|#767171|Central Asia}}|{{legend0|#7030A0|Caribbean}}}}
]]
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka [[list of most-visited websites|website ee ugu caansan]] ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.<ref name="Comscore-2007">{{Cite web |date=February 15, 2007 |title=New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic |url=https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819190445/https://ir.comscore.com/static-files/45b068e1-1cee-412a-b48f-21ec34e7b59d |archive-date=August 19, 2021 |access-date=January 23, 2023 |website=Comscore |page=3 |format=PDF}}</ref> Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray ''The New York Times'' (No. 10) iyo Apple (No. 11).<ref name="Comscore-2007" /> Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.<ref>{{cite magazine |last=Perez |first=Juan Carlos |date=February 17, 2007 |title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |url=https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |magazine=PCWorld |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319204141/http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |url-status=dead |archive-date=March 19, 2012 |access-date=March 26, 2021}}</ref> Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.<ref>{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=March 8, 2015 |archive-date=October 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020212633/http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |url-status=live}}</ref> Febraayo 9, 2014, ''The New York Times'' ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo [[pageview|bog oo la eegay]] iyo ku dhowaad 500 milyan oo [[unique user#Unique visitor|booqde oo gaar ah]] bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".<ref name="small screen">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 9, 2014 |title=Wikipedia vs. the Small Screen |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109044012/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |archive-date=November 9, 2022}}</ref> {{as of|2023|March}}, wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo [[Similarweb]].<ref>{{Cite web |last=Similarweb |title=Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |access-date=March 4, 2023 |website=Similarweb |archive-date=February 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live}}</ref> Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "[[stigmergy|stigmergic]] accumulation".<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{cite journal |first1=Jeff |last1=Loveland |first2=Joseph |last2=Reagle |date=January 15, 2013 |title=Wikipedia and encyclopedic production |journal=New Media & Society |volume=15 |issue=8 |page=1294 |doi=10.1177/1461444812470428 |s2cid=27886998 |issn=1461-4448}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{cite web |last=Rosen |first=Rebecca J. |date=January 30, 2013 |title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229051117/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697/ |archive-date=December 29, 2022 |access-date=February 9, 2013 |website=The Atlantic}}</ref>
{{anchor|BlackoutProtest}}
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray [[United States Congress]]—the [[Stop Online Piracy Act]] (SOPA) iyo [[PROTECT IP Act]] (PIPA)—iyada oo [[protests against SOPA and PIPA|bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah]].<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |last=Netburn |first=Deborah |date=January 19, 2012 |title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress |work=Los Angeles Times |url=https://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |url-status=live |access-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114230228/https://www.latimes.com/archives/blogs/technology-blog/story/2012-01-19/wikipedia-sopa-protest-led-8-million-to-look-up-reps-in-congress |archive-date=November 14, 2022}}</ref> In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |date=January 18, 2012 |title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |url-status=live |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227191611/https://www.bbc.com/news/technology-16590585 |archive-date=December 27, 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title=SOPA/Blackoutpage |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=January 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |url-status=dead |archive-date=June 22, 2018}}</ref>
Jannaayo 2013, [[274301 Wikipedia]], oo ah [[asteroid]], ayaa loogu magac daray Wikipedia;<ref>{{Cite news |last=Workman |first=Robert |date=January 5, 2013 |title=Asteroid Re-Named 'Wikipedia' |work=Space.com |url=https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023831/https://www.space.com/19643-asteroid-named-wikipedia.html |url-status=live}}</ref> Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay ''[[Wikipedia Monument]]'';<ref>{{Cite news |last=Katz |first=Leslie |date=October 27, 2014 |title=A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure) |work=CNET |url=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |access-date=January 23, 2023 |archive-date=January 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124023828/https://www.cnet.com/tech/services-and-software/a-wikipedia-monument-its-true-were-pretty-sure/ |url-status=live}}</ref> iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida [[Print Wikipedia]].<ref>{{Cite web |last=Sawers |first=Paul |date=June 18, 2015 |title=You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000 |url=https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |access-date=January 24, 2023 |website=VentureBeat |archive-date=October 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017154940/https://venturebeat.com/business/you-can-soon-buy-a-7471-volume-printed-version-of-wikipedia-for-500000/ |url-status=live}}</ref> Abriil 2019, [[lunar lander]] Israa'iili ah, [[Beresheet]], ayaa ku dhacay dusha sare ee [[Moon|Dayaxa]] isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.<ref name="WRD-20190805">{{cite news |last=Oberhaus |first=Daniel |date=August 5, 2019 |title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |url-status=live |access-date=August 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224013530/https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/ |archive-date=December 24, 2022}}</ref><ref name="VOX-20190806">{{cite news |last=Resnick |first=Brian |title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun. |url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |date=August 6, 2019 |work=Vox |access-date=August 6, 2019 |archive-date=November 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129050220/https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission |url-status=live}}</ref> Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay [[synthetic genomics|DNA macmal ah]].<ref name="CNET-20190629">{{cite news |last=Shankland |first=Stephen |date=June 29, 2019 |title=Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes. |work=CNET |url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |url-status=live |access-date=August 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022241/https://www.cnet.com/tech/computing/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/ |archive-date=December 29, 2022}}</ref>
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "[[Vector 2022]]".<ref name="Pearl-2023">{{Cite web |last=Pearl |first=Mike |date=January 18, 2023 |title=Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out. |url=https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120012235/https://mashable.com/article/new-wikipedia-redesign |archive-date=January 20, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Mashable}}</ref><ref name="Tech Desk-2023">{{cite web |author=Tech Desk |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features |url=https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |access-date=January 22, 2023 |website=The Indian Express |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119054103/https://indianexpress.com/article/technology/wikipedia-gets-a-facelift-after-10-years-a-look-at-new-interface-and-features/ |url-status=live}}</ref> Waxay muujisay [[menu bar]] dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa [[table of contents]] dhinaca bidix sida [[sidebar (computing)|sidebar]], iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.<ref name="Tech Desk-2023" /><ref>{{Cite news |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront |work=Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |access-date=January 22, 2023 |archive-date=January 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119234339/https://wikimediafoundation.org/news/2023/01/18/wikipedia-gets-a-fresh-new-look-first-desktop-update-in-a-decade-puts-usability-at-the-forefront/ |url-status=live}}</ref> Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha [[Swahili Wikipedia]] ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.<ref name="Pearl-2023" /><ref>{{Cite web |last=Rauwerda |first=Annie |date=January 18, 2023 |title=Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point. |url=https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |access-date=January 23, 2023 |website=Slate Magazine |archive-date=January 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120005241/https://slate.com/technology/2023/01/wikipedia-redesign-vector-2022-skin.html |url-status=live}}</ref>
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay [[Ian Bremmer]]<ref>GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025. [https://www.youtube.com/watch?v=ZUGZ7wB6D_o]</ref> iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay [[Ashley Rindsberg]].<ref>"Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025. [https://www.foxnews.com/media/wikipedias-co-founder-anonymous-editors-why-site-biased-against-conservatives-how-fix]</ref> Buugga Wales ''[[The Seven Rules of Trust]]'' waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.<ref name="Penguin">{{Cite web |title=The Seven Rules of Trust |url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/734278/the-seven-rules-of-trust-by-jimmy-wales-with-dan-gardner/ |access-date=22 October 2025 |website=Penguin Random House |language=en}}</ref>
=== Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia ===
{{Further|Artificial intelligence in Wikimedia projects}}
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "[[Web scraping|scraper]]" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.<ref>{{Cite web |last=Weaver |first=Tanya |date=2025-04-04 |title=AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure |url=https://eandt.theiet.org/2025/04/04/ai-scraper-bots-are-putting-costly-strain-wikimedias-infrastructure |access-date=2025-10-22 |website=eandt.theiet.org}}</ref>
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee [[generative AI]] iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.<ref>{{Cite web |last=Ha |first=Anthony |date=2025-10-18 |title=Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video |url=https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |access-date=2025-10-22 |website=TechCrunch |archive-date=December 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221202413/https://techcrunch.com/2025/10/18/wikipedia-says-traffic-is-falling-due-to-ai-search-summaries-and-social-video/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Marshall |date=2025-10-17 |title=New User Trends on Wikipedia |url=https://diff.wikimedia.org/2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/ |access-date=2025-10-22 |website=Diff}}</ref>
== Tafatireynta wada-jirka ah ==
[[File:History Comparison Example (Vector).png|thumb|Farqiga u dhexeeya noocyada maqaalka ayaa la muujiyay.]]
=== Xiyaadaha ===
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.<ref>Wikipedia:Why create an account</ref> Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.<ref>{{cite news |last1=Hafner |first1=Katie |date=June 17, 2006 |title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=December 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212184025/https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html |archive-date=December 12, 2022}}</ref> Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}} Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.<ref>Wikipedia:Protection policy#Full protection</ref> Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |last2=Benjakob |first2=Omer |date=January 14, 2021 |title=Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better. |url=https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117150508/https://www.cjr.org/opinion/wikipedia-is-twenty-its-time-to-start-covering-it-better.php |archive-date=January 17, 2023 |access-date=January 15, 2021 |website=Columbia Journalism Review}}</ref> Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.<ref name="Ren-2024">{{Cite journal |last1=Ren |first1=Yuqing |last2=Zhang |first2=Haifeng |last3=Kraut |first3=Robert E. |date=February 29, 2024 |title=How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |journal=ACM Transactions on Computer-Human Interaction |volume=31 |issue=1 |pages=1–48 |doi=10.1145/3617369 |issn=1073-0516 |archive-date=September 12, 2024 |access-date=September 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912194101/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3617369 |url-status=live}}</ref> Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=36}}
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.<ref name="WP some sites stable versions 1">{{cite mailing list |first=P. |last=Birken |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |title=Bericht Gesichtete Versionen |mailing-list=Wikide-l |date=December 14, 2008 |language=de |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=February 15, 2009 |archive-date=June 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622083323/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikide-l/2008-December/021594.html |url-status=live}}</ref> Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{cite news |last=Henderson |first=William |date=December 10, 2012 |title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |url-status=live |access-date=January 22, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161520/https://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.<ref>{{cite news |last=Frewin |first=Jonathan |date=June 15, 2010 |title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing |journal=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/10312095 |url-status=live |access-date=August 21, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127041149/https://www.bbc.com/news/10312095 |archive-date=November 27, 2022}}</ref> Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.<ref>{{Cite journal |last1=Ajmani |first1=Leah |last2=Vincent |first2=Nicholas |last3=Chancellor |first3=Stevie |date=September 28, 2023 |title=Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=7 |issue=CSCW2 |pages=1–33 |doi=10.1145/3610198 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915061444/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3610198 |url-status=live}}</ref>
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.<ref name="Harrison-2023">{{Cite news |last=Harrison |first=Stephen |date=October 26, 2023 |title=Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X |url=https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214194642/https://slate.com/technology/2023/10/wikipedia-elon-musk-gaza-hamas-israel-x-twitter-dispute.html |archive-date=December 14, 2023 |access-date=December 20, 2023 |work=Slate |issn=1091-2339}}</ref> Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.<ref name="Benjakob-2020a">{{Cite news |last=Benjakob |first=Omer |date=October 4, 2020 |title=The Second Intifada Still Rages on Wikipedia |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |access-date=March 6, 2024 |newspaper=Haaretz |archive-date=February 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104831/https://www.haaretz.com/israel-news/2020-10-04/ty-article/.highlight/the-second-intifada-still-rages-on-wikipedia/0000017f-e7fb-da9b-a1ff-efff2c230000 |url-status=live}}</ref> Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.<ref name="Harrison-2025">{{cite news |last1=Harrison |first1=Stephen |author1-link=Stephen Harrison (author) |date=February 5, 2025 |title=Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying. |url=https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |access-date=February 5, 2025 |work=Slate |archive-date=July 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719094759/https://slate.com/technology/2025/02/wikipedia-project-2025-heritage-foundation-doxing-editors-antisemitism.html |url-status=live}}</ref><ref name="Elia-Shalev-2025">{{Cite web |last=Elia-Shalev |first=Asaf |date=January 24, 2025 |title=Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides |url=https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |access-date=May 27, 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |archive-date=June 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610091420/https://www.jta.org/2025/01/23/israel/edit-wars-over-israel-spur-rare-ban-of-8-wikipedia-editors-from-both-sides |url-status=live}}</ref>
=== Dib-u-eegista isbeddellada ===
[[File:Wikipedia editing interface.png|thumb|upright=1.5|Beddelka tafatireynta ee Wikipedia]]
Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.{{efn|Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.}}<ref name="Torsten_Kleinz" /> Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".<ref name="FMonday collaborative effort 1">{{cite journal |last1=Ciffolilli |first1=Andrea |title=Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia |journal=First Monday |date=December 2003 |volume=8 |issue=12 |doi=10.5210/fm.v8i12.1108 |doi-access=free}}</ref>
== Burburinta ==
{{Main|Vandalism on Wikipedia}}
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.<ref name="upenn link spamming 1">{{cite conference |last1=West |first1=Andrew G. |last2=Chang |first2=Jian |last3=Venkatasubramanian |first3=Krishna |last4=Sokolsky |first4=Oleg |last5=Lee |first5=Insup |title=Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11 |chapter=Link Spamming Wikipedia for Profit |conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference |pages=152–161 |date=2011 |chapter-url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |doi=10.1145/2030376.2030394 |isbn=978-1-4503-0788-8 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414015701/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers |url-status=live}}</ref> Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad [[false information|been abuur ah]] oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.<ref name="WP vandalism manipulation 1" />
[[File:John Seigenthaler Sr. speaking.jpg|thumb|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|Suxufiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] (1927–2014), mawduuca [[Seigenthaler biography incident]]]]
Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.<ref name="MIT_IBM_study" /><ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue" /> Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.<ref name="Seigenthaler" />
Dhacdadii [[Seigenthaler biography incident|taariikh nololeedka Seigenthaler]], tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka [[John Seigenthaler]] May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii [[assassination of John F. Kennedy|John F. Kennedy]].<ref name="Seigenthaler" /> Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.<ref name="Seigenthaler" /> Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee ''USA Today'' iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee [[Vanderbilt University]], ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.<ref name="book The World is Flat 1">{{cite book |last=Friedman |first=Thomas L. |title=The World is Flat |year=2007 |publisher=Farrar, Straus & Giroux |isbn=978-0-374-29278-2 |page=124}}</ref><ref>{{cite web |last=Buchanan |first=Brian |date=November 17, 2006 |title=Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace |url=https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221140311/https://archive.firstamendmentcenter.org/news.aspx?id=17798 |url-status=dead |archive-date=December 21, 2012 |access-date=November 17, 2012 |publisher=First Amendment Center}}</ref> Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".<ref name="Seigenthaler" /> Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.<ref>{{cite news |last=Helm |first=Burt |title=Wikipedia: "A Work in Progress" |url=https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |newspaper=BusinessWeek |date=December 13, 2005 |access-date=July 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/https://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress |url-status=dead |archive-date=July 8, 2012}}</ref>
{{Clear left}}
=== Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta ===
{{Main|Disputes on Wikipedia}}
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia">Wikipedia:Dispute resolution</ref><ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{cite news |last=Coldewey |first=Devin |date=June 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113318/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |title=Wikipedia is editorial warzone, says study |department=Technology |work=NBC News |url=https://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793 |archive-date=August 26, 2014 |access-date=March 26, 2021 |url-status=dead}}</ref> Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,<ref>{{cite book |last1=Kalyanasundaram |first1=Arun |last2=Wei |first2=Wei |last3=Carley |first3=Kathleen M. |last4=Herbsleb |first4=James D. |title=2015 Winter Simulation Conference (WSC) |chapter=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached |date=December 2015 |location=Huntington Beach, CA |publisher=IEEE |pages=276–287 |doi=10.1109/WSC.2015.7408171 |isbn=978-1-4673-9743-8 |s2cid=9353425}}</ref> waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah<ref>{{cite book |last1=Suh |first1=Bongwon |last2=Convertino |first2=Gregorio |last3=Chi |first3=Ed H. |last4=Pirolli |first4=Peter |title=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration |chapter=The singularity is not near |date=2009 |pages=1–10 |location=Orlando, FL |publisher=ACM Press |doi=10.1145/1641309.1641322 |isbn=978-1-60558-730-1 |doi-access=free}}</ref> iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka [[gender role|jinsiga]] ragga ee dhaqanka ah.<ref>{{cite news |last=Torres |first=Nicole |date=June 2, 2016 |title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |access-date=August 20, 2019 |issn=0017-8012 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bear |first1=Julia B. |last2=Collier |first2=Benjamin |date=March 2016 |title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625}}</ref> Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,<ref>{{Cite journal |last1=Khazraie |first1=Marzieh |last2=Talebzadeh |first2=Hossein |date=February 7, 2020 |title="Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |journal=Journal of Pragmatics |volume=163 |pages=46–65 |doi=10.1016/j.pragma.2020.03.009 |archive-date=September 14, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914115833/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378216620300771 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smirnov |first1=Ivan |last2=Oprea |first2=Camelia |last3=Strohmaier |first3=Markus |date=December 1, 2023 |editor-last=Ognyanova |editor-first=Katherine |title=Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia |url=https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |journal=PNAS Nexus |volume=2 |issue=12 |article-number=pgad385 |doi=10.1093/pnasnexus/pgad385 |doi-access=free |issn=2752-6542 |pmc=10697426 |pmid=38059265 |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101400/https://academic.oup.com/pnasnexus/article/doi/10.1093/pnasnexus/pgad385/7457939 |url-status=live}}</ref> saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,<ref>{{Cite journal |last1=Lerner |first1=Jürgen |last2=Lomi |first2=Alessandro |date=December 21, 2020 |title=The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |journal=Social Networks |volume=60 |pages=11–25 |doi=10.1016/j.socnet.2018.12.003 |archive-date=November 26, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126001010/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378873318300467 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Morris-O'Connor |first1=Danielle A. |last2=Strotmann |first2=Andreas |last3=Zhao |first3=Dangzhi |date=April 4, 2023 |title=The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |journal=Journal of Documentation |volume=79 |issue=3 |pages=784–810 |doi=10.1108/JD-04-2022-0090 |issn=0022-0418 |archive-date=October 20, 2023 |access-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020151300/https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JD-04-2022-0090/full/html |url-status=live}}</ref> qaab-dhismeedka wadahadalka,<ref>{{Cite journal |last1=Ziembowicz |first1=Karolina |last2=Roszczyńska-Kurasińska |first2=Magdalena |last3=Rychwalska |first3=Agnieszka |last4=Nowak |first4=Andrzej |date=October 3, 2022 |title=Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |journal=Information, Communication & Society |volume=25 |issue=13 |pages=1987–2005 |doi=10.1080/1369118X.2021.1924224 |issn=1369-118X |archive-date=October 7, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091334/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1369118X.2021.1924224 |url-status=live}}</ref> iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.<ref>{{Cite book |last1=Chhabra |first1=Anamika |last2=Kaur |first2=Rishemjit |last3=Iyengar |first3=S. R.S. |chapter=Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia |date=August 25, 2020 |title=Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration |chapter-url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |publisher=ACM |pages=1–10 |doi=10.1145/3412569.3412585 |isbn=978-1-4503-8779-8 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915052238/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3412569.3412585 |url-status=live}}</ref><ref name="Ruprechter">{{Cite journal |last1=Ruprechter |first1=Thorsten |last2=Santos |first2=Tiago |last3=Helic |first3=Denis |date=September 9, 2020 |title=Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure |journal=Applied Network Science |volume=5 |issue=1 |article-number=61 |doi=10.1007/s41109-020-00305-y |issn=2364-8228 |doi-access=free}}</ref>
[[Taha Yasseri]] oo ka tirsan [[University of Oxford]] ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.<ref>{{cite magazine |date=July 17, 2013 |title=Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia |url=https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |magazine=MIT Technology Review |location=Cambridge, MA |publisher=Massachusetts Institute of Technology |access-date=June 25, 2021 |archive-date=June 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616191250/https://www.technologyreview.com/2013/07/17/177320/edit-wars-reveal-the-10-most-controversial-topics-on-wikipedia/ |url-status=live}}</ref><ref name="Yasseri-2014">{{cite book |last1=Yasseri |first1=Taha |title=The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis |last2=Spoerri |first2=Anselm |last3=Graham |first3=Mark |last4=Kertész |first4=János |publisher=Scarecrow Press |year=2014 |editor1=Fichman, P. |doi=10.2139/SSRN.2269392 |ssrn=2269392 |author1-link=Taha Yasseri |author4-link=János Kertész |editor2=Hara, N. |arxiv=1305.5566 |s2cid=12133330}}</ref> Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee [[counterproductive work behavior|dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh]] ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada [[George W. Bush]], [[anarchism]], iyo [[Muhammad]].<ref name="Yasseri-2014" /> Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya [[Croatia]], [[Scientology]], iyo [[9/11 conspiracy theories|aragtida shirqoolka 9/11]].<ref name="Yasseri-2014" /> Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.<ref name="Ruprechter"/>
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda [[deletion of articles on Wikipedia|tirtiridda maqaallada Wikipedia]], iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.<ref>{{Cite journal |last1=Mayfield |first1=Elijah |last2=Black |first2=Alan W. |date=November 7, 2019 |title=Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |volume=3 |issue=CSCW |pages=1–26 |doi=10.1145/3359308 |issn=2573-0142 |archive-date=September 15, 2024 |access-date=September 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915025504/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3359308 |url-status=live}}</ref>
== <span class="anchor" id="Rules and laws governing content and editor behavior"></span><span class="anchor" id="Rules and laws governing content"></span><span class="anchor" id="Censorship"></span> Siyaasadaha iyo Nuxurka ==
{{self-reference|"Five pillars of Wikipedia" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:Five pillars]].}}
{{External media|width = 220px|float = right|headerimage = [[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px|alt=photograph]]|video1 =
[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia?language=en Jimmy Wales], The Birth of Wikipedia, 2006, [[TED talk]]s, 20 minutes|video2 =
[https://www.youtube.com/watch?v=r2gsj0EEE3I Katherine Maher], What Wikipedia Teaches Us About Balancing Truth and Beliefs, 2022, [[TED talk]]s, 15 minutes}}
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 [[namespace|magac-meelood]] oo kala duwan,{{Update inline|date=August 2026|reason=WP:Namespace claims that "Wikipedia has 30 current namespaces". This is far more than 11.}} iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin ''mainspace''. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha ''Wikipedia'' waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.<ref>{{cite book|author=McDowell, Zackary I.|author2=Vetter, Matthew A.|title=Wikipedia and Education|year=2022|page=3}}</ref>
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.<ref>Wikipedia:Five pillars</ref> Shanta tiir waxay kala yihiin:
* Wikipedia waa ensiklabeediyo
* Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
* Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
* Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
* Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.<ref name="pcworld who's behind WP">{{cite web |last=Hendry |first=Andrew |date=February 6, 2008 |title=Who's behind Wikipedia? |url=https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/https://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2 |url-status=dead |archive-date=February 9, 2008 |access-date=February 7, 2008 |website=PC World |page=2}}</ref> Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.<ref name="WP some sites stable versions 1" />
=== Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha ===
{{Self-reference|"No original research" redirects here. For the Wikipedia policy, see [[Wikipedia:No original research]].}}
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah [[wikt:encyclopedic|ensiklabeediyo]] oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.<ref name=":5">Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."</ref> Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo [[notability in the Somali Wikipedia|heerarka "caannimada" ee Wikipedia]], taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=32}} Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=53–54}} Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=5-7}} Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo [[citation needed (Wikipedia)|calaamadayn karaa]] ama laga saari karaa gebi ahaanba.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=33}} Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=August 9, 2011 |title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far |page=18 |newspaper=International Herald Tribune}}</ref> Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.<ref name="Ren-2024"/>
== Maamulka ==
{{Further|Wikipedia:Administration|selfref=yes}}
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro [[hierarchy|darajeyn ah]] waqti ka dib.<ref>{{cite web |last1=Sanger |first1=Larry |author-link=Larry Sanger |date=April 18, 2005 |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |url=https://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir |access-date=January 24, 2023 |website=Slashdot |archive-date=May 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525051304/http://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kostakis |first1=Vasilis |title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists |issue=3 |url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |journal=First Monday |volume=15 |date=March 2010 |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310125049/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479 |url-status=live}}</ref> Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.<ref>Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."</ref> Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha ''autoconfirmed'' marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=12–13}}
=== Maamulayaasha ===
{{Main|Wikipedia:Maamulayaasha}}
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan [[administrators (Wikipedia)|maamulnimo]],<ref name="David_Mehegan" /> taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.<ref name=":6">Wikipedia:Administrators</ref> Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.<ref name=":6" />
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.<ref name="Meyer-2012"/> Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=Stephen |date=June 16, 2022 |title=Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election" |url=https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |access-date=July 22, 2022 |website=Slate |archive-date=August 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824123521/https://slate.com/technology/2022/06/wikipedia-administrator-election-tamzin.html |url-status=live}}</ref>
=== Xallinta khilaafaadka ===
{{Redirect|!vote|the entry in Wikipedia's internal glossary|Wikipedia:Glossary#!vote|the internal essay|Wikipedia:Polling is not a substitute for discussion|selfref=yes}}
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",<ref name="Wikipedia:Dispute resolution – Wikipedia" /> halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.<ref>Wikipedia:Requests for comment</ref> Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.<ref name="Bandler-2024">{{Citation |last=Bandler |first=Aaron |date=June 21, 2024 |title=Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned' |url=https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |access-date=May 3, 2025 |website=Jewish Journal |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622020506/https://jewishjournal.com/news/united-states/372532/wikipedia-editors-label-adl-only-reliable-for-antisemitism-when-israel-and-zionism-are-not-concerned/ |url-status=live}}</ref> Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".<ref>{{Citation |last=Harrison |first=Stephen |title=Wikipedia's War on the Daily Mail |date=July 1, 2021 |work=Slate |url=https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |access-date=May 13, 2025 |issn=1091-2339 |archive-date=July 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701131014/https://slate.com/technology/2021/07/wikipedia-daily-mail-generally-unreliable.html |url-status=live}}</ref>
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.<ref name="Jemielniak" /> Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=62}} Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.<ref name="Jemielniak" />{{Rp|page=83}}
==== Guddiga Garsoorka ====
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.<ref name="Hoffman-2009">{{Cite journal |last1=Hoffman |first1=David A. |last2=Mehra |first2=Salil K. |date=March 5, 2009 |title=Wikitruth Through Wikiorder |url=https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |ssrn=1354424 |archive-date=June 13, 2021 |access-date=November 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613214656/https://scholarlycommons.law.emory.edu/elj/vol59/iss1/3/ |url-status=live}}</ref>
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,<ref name="emory_p_181" /> isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.<ref name="Hoffman-2009" /> Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).{{efn|Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.}} Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).<ref name="Hoffman-2009" /> Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha [[impersonator|iska dhigista]] iyo [[anti-social behavior|dhaqanka ka dhan ah bulshada]].<ref>Wikipedia:Banning policy</ref> Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.<ref name="Hoffman-2009" />
== Bulshada ==
[[File:Wikimania - the Wikimentary.webm|thumb|start=00:04|thumbtime=00:16|Muqaalka Wikimania 2005 {{snd}}shir sannadle ah oo loogu talagalay dadka isticmaala Wikipedia iyo mashaariicda kale ee ay maamusho [[Wikimedia Foundation]], ayaa lagu qhelday Frankfurt am Main, Jarmalka, Ogost 4–8.]]
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.<ref>{{cite web |url=https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205111038/https://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf |url-status=dead |archive-date=February 5, 2007 |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin M. |last2=Wattenberg |first3=Jesse |last3=Kriss |first4=Frank |last4=van Ham |title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia |publisher=Visual Communication Lab, IBM Research |date=January 3, 2007 |access-date=June 27, 2008 |author2-link=Martin M. Wattenberg |author-link=Fernanda B. Viégas}}</ref> Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay [[cult|koox caabudaad ah]],<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |title=Log on and join in, but beware the web cults |first=Charles |last=Arthur |date=December 15, 2005 |work=The Guardian |location=London |access-date=December 26, 2008 |archive-date=September 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920191515/http://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20 |url-status=live}}</ref> inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |title=Wikipedia: The know-it-all Web site |first=Kristie |last=Lu Stout |publisher=CNN |date=August 4, 2003 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=December 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218013300/http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html |url-status=live}}</ref> Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin [[credential|shahaadooyinka]], waxaa loo tilmaamay inay tahay "[[anti-elitism]]".<ref>{{cite web |title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism |url=https://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |website=Kuro5hin, Op–Ed |first=Larry |last=Sanger |date=December 31, 2004 |quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.) |author-link=Larry Sanger |access-date=March 26, 2021 |archive-date=November 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101011352/http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25 |url-status=dead}}</ref>
[[File:Editing Hoxne Hoard at the British Museum.ogv|thumb|right|Wikipedians iyo curiyeyaasha [[British Museum]] oo ka wada shaqaynaya maqaalka [[Hoxne Hoard]] bishii Juun 2010.]]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.<ref name="user identification" /> Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.<ref>{{cite book |chapter=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie |title=CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems |publisher=Viktoria Institute |first=Aniket |last=Kittur |year=2007}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".<ref name="blodget">{{cite news |last=Blodget |first=Henry |date=January 3, 2009 |title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway? |work=Business Insider |url=https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |access-date=January 26, 2023 |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway |url-status=live}}</ref> Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=61–62}}
{{anchor|Decline in participation since 2007}}
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay {{self-reference link|Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}}} maqaallada, {{self-reference link|Special:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}}} tafatirayaasha diiwaangashan, iyo {{self-reference link|Special:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}}} tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.<ref>Wikipedia:Wikipedians</ref> Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".<ref name="labor squeeze on WP 1" /> Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "[[second-class citizen|muwaadiniinta heerka labaad]]" ee Wikipedia,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{cite journal |author-last1=Goldman |author-first1=Eric |year=2010 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences |url=https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |journal=Journal on Telecommunications and High Technology Law |volume=8 |via=Santa Clara Law Digital Commons |access-date=January 26, 2023 |archive-date=January 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126220032/https://digitalcommons.law.scu.edu/facpubs/5/ |url-status=live}}</ref> maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",<ref name="legal edu and WP 1">{{cite journal |author-last1=Noveck |author-first1=Beth Simone |date=March 2007 |title=Wikipedia and the Future of Legal Education |journal=Journal of Legal Education |publisher=Association of American Law Schools |volume=57 |issue=1 |pages=3–9 |jstor=42894005}}</ref> laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado [[IP address|ciwaannadooda IP-ga]] looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=10–11}}
=== Cilmi-baaris ===
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[Dartmouth College]] ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".<ref name="sciam good samaritans 1">{{cite news |url=https://www.sciam.com/article.cfm?id=good-samaritans-are-on-the-money |title=Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money |work=Scientific American |date=October 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132453/https://www.scientificamerican.com/article/good-samaritans-are-on-the-money/ |url-status=live}}</ref> [[Jimmy Wales]] wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."<ref name="blodget" /> Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha ''Business Insider'' iyo suxufi [[Henry Blodget]] ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".<ref name="blodget" />
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka ''Slate'' lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."<ref>{{cite news |url=https://www.slate.com/id/2184487 |title=The Wisdom of the Chaperones |date=February 22, 2008 |first=Chris |last=Wilson |work=Slate |access-date=August 13, 2014 |archive-date=September 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905050231/http://www.slate.com/id/2184487 |url-status=live}}</ref> Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay [[Aaron Swartz]], oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.<ref>{{cite web |url=https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia? |first=Aaron |last=Swartz |date=September 4, 2006 |access-date=February 23, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/https://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia |url-status=dead |archive-date=August 3, 2014}}</ref> Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,<ref name="liebertonline view on WP users 1">{{cite journal |last1=Amichai-Hamburger |first1=Yair |last2=Lamdan |first2=Naama |last3=Madiel |first3=Rinat |last4=Hayat |first4=Tsahi |year=2008 |title=Personality Characteristics of Wikipedia Members |journal=CyberPsychology & Behavior |publisher=Mary Ann Liebert, Inc. |volume=11 |issue=6 |pages=679–681 |doi=10.1089/cpb.2007.0225 |pmid=18954273}}</ref> inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.<ref>{{cite web |last=McGreal |first=Scott A. |date=March 11, 2013 |title=The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members |url=https://www.psychologytoday.com/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |access-date=June 5, 2016 |website=Psychology Today |archive-date=July 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716155007/https://www.psychologytoday.com/intl/blog/unique-everybody-else/201303/the-misunderstood-personality-profile-wikipedia-members |url-status=live}}</ref> Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".<ref name="newscientist WP boom to bust 1">{{cite web |last=Giles |first=Jim |title=After the boom, is Wikipedia heading for bust? |url=https://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |website=New Scientist |date=August 4, 2009 |access-date=September 18, 2017 |archive-date=April 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421215605/http://www.newscientist.com/article/dn17554-after-the-boom-is-wikipedia-heading-for-bust.html |url-status=live}}</ref>
=== Kala duwanaanshaha ===
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii [[Wikimedia Foundation]] ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.<ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |title=Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List |url=https://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |work=The New York Times |date=January 31, 2011 |access-date=October 28, 2013 |archive-date=October 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065114/http://www.nytimes.com/2011/01/31/business/media/31link.html?_r=0 |url-status=live}}</ref> Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.<ref name="CBC News-2013" /> Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan [[Yale University|Yale]] iyo [[Brown University|Brown]], waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.<ref name="CBC News-2013">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |title=OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall |work=CBC News |date=August 27, 2013 |access-date=August 21, 2014 |archive-date=August 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826144108/http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/ocad-to-storm-wikipedia-this-fall-1.1412807 |url-status=live}}</ref> [[Andrew Lih]], oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".<ref name="Bloomberg 2016">{{cite news |last1=Kessenides |first1=Dimitra |last2=Chafkin |first2=Max |date=December 22, 2016 |title=Is Wikipedia Woke? |newspaper=Bloomberg Businessweek |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool? |access-date=September 21, 2022 |archive-date=April 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415182515/https://www.bloomberg.com/news/features/2016-12-22/how-woke-is-wikipedia-s-editorial-pool |url-status=live}}</ref> Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.<ref name="memeb">{{cite web |last=Walker |first=Andy |date=June 21, 2018 |title=The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps |url=https://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |access-date=January 26, 2023 |website=memeburn |archive-date=March 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319170357/http://memeburn.com/2018/06/wikipedia-wikimania-africa-numbers/ |url-status=live}}</ref>
== Noocyada Luuqadaha ==
{{Pie chart
| caption = '''Qaybinta {{NUMBEROF|ARTICLES|total|N}} maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}})'''<ref name="meta.wikimedia">List of Wikipedias – Meta</ref>
| other = yes
| label1 = {{Wikipedia rank by size/WP|1}}
| value1 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|1}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color1 = #666666
| label2 = {{Wikipedia rank by size/WP|2}}
| value2 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|2}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color2 = #E69F00
| label3 = {{Wikipedia rank by size/WP|3}}
| value3 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|3}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color3 = #56B4E9
| label4 = {{Wikipedia rank by size/WP|4}}
| value4 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|4}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color4 = #009E73
| label5 = {{Wikipedia rank by size/WP|5}}
| value5 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|5}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color5 = #F0E442
| label6 = {{Wikipedia rank by size/WP|6}}
| value6 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|6}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color6 = #0072B2
| label7 = {{Wikipedia rank by size/WP|7}}
| value7 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|7}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color7 = #D55E00
| label8 = {{Wikipedia rank by size/WP|8}}
| value8 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|8}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color8 = #CC79A7
| label9 = {{Wikipedia rank by size/WP|9}}
| value9 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|9}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color9 = #33CC99
| label10 = {{Wikipedia rank by size/WP|10}}
| value10 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|10}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color10 = #333333
| label11 = {{Wikipedia rank by size/WP|11}}
| value11 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|11}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color11 = #9A459A
| label12 = {{Wikipedia rank by size/WP|12}}
| value12 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|12}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color12 = #A60D14
| label13 = {{Wikipedia rank by size/WP|13}}
| value13 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|13}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color13 = #FF82AA
| label14 = {{Wikipedia rank by size/WP|14}}
| value14 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|14}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color14 = #167432
| label15 = {{Wikipedia rank by size/WP|15}}
| value15 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|15}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color15 = #FFA500
| label16 = {{Wikipedia rank by size/WP|16}}
| value16 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|16}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color16 = #483D8B
| label17 = {{Wikipedia rank by size/WP|17}}
| value17 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color17 = #00FFFF
| label18 = {{Wikipedia rank by size/WP|18}}
| value18 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|17}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color18 = LightGreen
| label19 = {{Wikipedia rank by size/WP|19}}
| value19 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|19}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color19 = Red
| label20 = {{Wikipedia rank by size/WP|20}}
| value20 = {{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|{{Wikipedia rank by size|20}}}}/{{NUMBEROF|ARTICLES|total}}*100 round 1}}
| color20 = LightBlue
}}
Waxaa hadda jira {{NUMBEROF|active|Wikipedia}} nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud ''Wikipedias''). Sida uu yahay {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa {{Wikipedia rank by size/WP|1}}, {{Wikipedia rank by size/WP|2}}, {{Wikipedia rank by size/WP|3}}, {{Wikipedia rank by size/WP|4}}, {{Wikipedia rank by size/WP|5}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|6}} Wikipedias.<ref name="WP list of WPs by article 1">Wikipedia:List of Wikipedias</ref> Wikipedia-ga {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|ceb}}}} iyo kan {{ordinal to word|{{Wikipedia rank by size|sv}}}} ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee [[Lsjbot]], kaas oo {{as of|2013|lc=y}} abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira [[Swedish Wikipedia]], iyo inta badan maqaallada ku jira [[Cebuano Wikipedia|Cebuano]] iyo [[Waray Wikipedia]]. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka [[Philippines]].
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ({{Wikipedia rank by size/WP|7}}, {{Wikipedia rank by size/WP|8}}, {{Wikipedia rank by size/WP|9}}, {{Wikipedia rank by size/WP|10}}, {{Wikipedia rank by size/WP|11}}, {{Wikipedia rank by size/WP|12}}, {{Wikipedia rank by size/WP|13}}, {{Wikipedia rank by size/WP|14}}, {{Wikipedia rank by size/WP|15}}, {{Wikipedia rank by size/WP|16}}, {{Wikipedia rank by size/WP|17}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|18}}), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ({{Wikipedia rank by size/WP|19}}, {{Wikipedia rank by size/WP|20}}, {{Wikipedia rank by size/WP|21}}, {{Wikipedia rank by size/WP|22}}, {{Wikipedia rank by size/WP|23}}, {{Wikipedia rank by size/WP|24}}, iyo {{Wikipedia rank by size/WP|25}}), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.<ref name="ListOfWikipedias" /><ref name="WP list of WPs by article 1" /> Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan {{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES:R}}|R}} kun oo maqaallo. {{As of|2021|01|post=,}} Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.<ref>Wikipedia page views by language over time</ref><gallery mode="packed" heights="200">
File:Wikipedia page views by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
File:Wikipedia editors by language over time.png|Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
</gallery>{{Largest Wikipedias/graph}}
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay [[World Wide Web|Shabakadda]] sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).<ref>Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia</ref> Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan [[Somali spelling differences|farqiga hingaadda]] ama dhibcaha aragtida.<ref name="WP countering bias 1">Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias</ref>
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn [[free content|laga haysto rukhsad xor ah]] la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada [[fair use]].<ref name="WP meta fair use 1">Non-free content</ref><ref name="IBM visual WP 1">The Visual Side of Wikipedia</ref> Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.<ref>Wikipedia: Editing the narrative</ref><ref name="Benjakob-2021">Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article</ref>
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".<ref>Wikipedia is an encyclopedia</ref> In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).<ref name="WP metawiki maintenance 1">Meta-Wiki</ref> Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,<ref name="WP meta stats 1">Meta-Wiki Statistics</ref> waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.<ref name="WP meta articles on all sites 1">List of articles every Wikipedia should have</ref> Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.<ref name="WP meta articles on all sites 1" /> Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.<ref name=":9">Wikipedia:Notability</ref>
[[File:User - demography.svg|thumb|upright=2.27|Qiyaasta tabarucaadka ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka ilaa noocyada Wikipedia ee kala duwan, {{Circa}} 2012. Eeg qoraalka.<ref name="PLoS One 2012" />]]
Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.<ref>Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities</ref><ref>Manual:Interwiki</ref>
Daraasad ay daabacday ''PLOS One'' 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% [[Simple English Wikipedia]].<ref name="PLoS One 2012">Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis</ref>
=== Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga ===
Maaj 1, 2014, ''The Economist'', oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."<ref name="economist1">The future of Wikipedia: WikiPeaks?</ref> Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.<ref name="economist1" />
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.<ref name="economist1" />
== Soo Dhaweynta ==
{{See also|Academic studies about Wikipedia|Criticism of Wikipedia|Racial bias on Wikipedia}}
Dhowr [[Wikipedia community|Wikipedians]] ayaa [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa]], taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray {{as of|2014|lc=y|post=.}}<ref name="bureaucracy">The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia</ref><ref name="Jemielniak">Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia</ref> Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso [[systemic bias|eex nidaamyeed]]. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".<ref name="EdwinBlack">Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge</ref> Maqaallada ku jira ''The Chronicle of Higher Education'' iyo ''The Journal of Academic Librarianship'' ayaa dhaleeceeyay [[Wikipedia:DUE|siyaasadda miisaanka aan habboonayn]] ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.<ref>The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia</ref><ref>"You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia</ref><ref>Wikipedia experience sparks national debate</ref>
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.<ref name="EdwinBlack" /><ref name="okw">Wisdom? More like dumbness of the crowds</ref> Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka ''Education Next'' ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo [[spin (propaganda)|spin]].<ref name="Petrilli">Wikipedia or Wickedpedia?</ref> Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."<ref>From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades</ref>
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay [[ideological bias|eex fikradeed]]. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso [[communism|shuuciyadaha]] iyo [[socialism|hantiwadaagayaasha]] isla markaana ay leebahay eex "[[left-wing politics|garabka bidix]]" ah oo aad u badan.<ref>Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried</ref> Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.<ref>Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic</ref><ref>Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'</ref> Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.<ref>Wikipedia Bias</ref> Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "[[cultural bias|eex dhaqameed]] reer galbeedka" ama "eex [[Eurocentrism|Eurocentric]]", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee [[historiography|taariikh nololeedka]] tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.<ref>The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps</ref>
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah [[List of Wikipedia controversies#2026|tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan]] ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka [[MediaWiki]] tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.<ref name="Heise Unionization">Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs</ref> Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda [[Community Tech Team|Community Tech]], taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.<ref>Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik</ref> Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.<ref name="Heise Unionization"/><ref>Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike</ref> [[Wikipedia:Wiki Workers United solidarity#Signatures|Codsi]] muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.<ref>Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs</ref>
=== Saxnaanta Nuxurka ===
{{Main|Reliability of Wikipedia}}
{{External media|width = 230px|float = right|audio1 = [https://www.cbc.ca/radio/ideas/the-great-book-of-knowledge-part-1-1.2497560 The Great Book of Knowledge, Part 1], ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]'', CBC, January 15, 2014}}
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' waxaa qora [[expert|khubaro]], taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.<ref>Wikipedia, Britannica: A Toss-Up</ref> Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo ''Encyclopædia Britannica'' oo ay daabacday joornaalka sayniska ''Nature'' ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; ''Britannica'', ku dhowaad saddex."<ref name="GilesJ2005Internet" />
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.<ref name="Orlowski2005">Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though</ref> Natiijooyinka ay soo saartay ''Nature'' waxaa ku murmay ''Encyclopædia Britannica'',<ref name="corporate.britannica.com" /><ref name="nature.com britannica response 1">Encyclopaedia Britannica and Nature: a response</ref> iyo iyada oo laga jawaabayo, ''Nature'' waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday ''Britannica''.<ref name="nature.com">''Nature''{{'}}s responses to ''Encyclopaedia Britannica''</ref> Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka ''Nature'', waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee ''Nature'' ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee [[confidence interval|xadka kalsoonida]] ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah [[sample size determination|cabbirka muunadda]] yar, 42 ama 4 × 10<sup>1</sup> maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >10<sup>5</sup> iyo >10<sup>6</sup> ee ''Britannica'' iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).<ref>Dynamics of Conflicts in Wikipedia</ref>
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.<ref name="WP general disclaimer 1">Wikipedia:General disclaimer</ref> Walaacyo ayaa waxaa soo saaray ''PC World'' 2009 oo ku saabsan la'aanta [[accountability|mas'uuliyadda]] taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,<ref name="pcworld WP blunders 1">The 15 Biggest Wikipedia Blunders</ref> [[vandalism on Wikipedia|burburinta]], iyo dhibaatooyin la mid ah. ''Legal Research in a Nutshell'' (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."<ref name="Nutshell in-depth resources">Legal Research in a Nutshell</ref>
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.<ref name="tnr experts vigilant in correcting WP 1">Cooked Books</ref> Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."<ref name="PC 2021">Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?</ref> Bishii Sebtembar 2022, suxufiga ''The Sydney Morning Herald'' Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida ''Encyclopædia Britannica'', isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."<ref>Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?</ref>
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.<ref name="TNY reliability issues 1">Know It All</ref> Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.<ref name="AcademiaAndWikipedia" /> Tafatirayaasha [[reference work|shaqada tixraaca]] dhaqameed sida ''Encyclopædia Britannica'' ayaa su'aal geliyay [[utility|farsamada]] mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.<ref name="McHenry_2004" /> Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.<ref>Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era</ref>
{{External media|width = 210px|float = right|video1 = [https://www.dw.de/inside-wikipedia-attack-of-the-pr-industry/av-17745881 Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry], Deutsche Welle, 7:13 mins<ref name="dw">Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry</ref>}}
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud [[Internet troll|trollelada internetka]], [[spamming|spam-ka]], iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.<ref name="Torsten_Kleinz" /><ref name="citizendium WP trolling issues 1">Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)</ref>
Iyadoo laga jawaabayo [[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]] iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira ''The Wall Street Journal'' inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.<ref name="Elder-2014">Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing</ref> Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"<ref name="Elder-2014" /><ref name="DeathByWikipedia" /><ref name="cnet politicians and WP 1">Politicians notice Wikipedia</ref><ref name="msnbc MS cash for WP edits 1">Microsoft offers cash for Wikipedia edit</ref><ref name="Seeing Corporate Fingerprints" /> Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa ''The Colbert Report''.<ref name="wikiality" />
=== Qiimo-dhaca Tacliinta ===
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta [[academic work|shaqada tacliinta]], iyagoo doorbida [[primary source|ilaha koowaad]];<ref name="WideWorldOfWikipedia" /> qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.<ref name="insidehighered against WP 1">Why You Can't Cite Wikipedia in My Class</ref><ref name="insidehighered wiki no cite">A Stand Against Wikipedia</ref> Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.<ref name="AWorkInProgress" /> Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.<ref>Wikipedia sucks students in with reliable information</ref>
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska ''The Harvard Crimson'' ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda [[Harvard University]] ay ku darayeen maqaallada Wikipedia [[syllabus|syllabiyadooda]], inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.<ref name="thecrimson wiki debate">Professors Split on Wiki Debate</ref> Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee [[American Library Association]], ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".<ref name="stothart" />
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay ''Studies in Higher Education'' ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "[[flipped classroom|fasalka la rogay]]" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.<ref>Flipped learning with Wikipedia in higher education</ref>
==== Macluumaadka Caafimaadka ====
{{See also|Health information on Wikipedia}}
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda ''[[The Atlantic]]'' maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."<ref name="Beck-2014">{{Cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=March 5, 2014 |title=Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024070757/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/03/doctors-1-source-for-healthcare-information-wikipedia/284206/ |archive-date=October 24, 2022 |access-date=January 29, 2023}}</ref> Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee [[Amin Azzam]] ee [[University of San Francisco]] si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo [[health information on Wikipedia|maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka]], iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen [[James Heilman]] si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.<ref name="Beck-2014" /> May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee ''The Atlantic'' oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."<ref name="theatlantic.com">{{cite magazine |last=Beck |first=Julie |date=May 7, 2014 |title=Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text? |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |issn=2151-9463 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208113526/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/can-wikipedia-ever-be-a-definitive-medical-text/361822/ |archive-date=December 8, 2022 |access-date=June 14, 2024}}</ref> Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."<ref name="theatlantic.com" />
=== Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed ===
{{See also|Notability in the English Wikipedia|Criticism of Wikipedia#Systemic bias in coverage}}
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay [[byte#Multiple-byte units|terabytes]] oo [[disk space|meel disk ah]], waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia</ref> Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg [[deletionism and inclusionism in Wikipedia|deletionism and inclusionism]]).<ref name="Economist disagreements not uncommon">{{cite news |date=March 6, 2008 |title=The battle for Wikipedia's soul |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214004436/https://www.economist.com/technology-quarterly/2008/03/08/the-battle-for-wikipedias-soul |archive-date=December 14, 2022 |issn=0013-0613}}</ref><ref name="telegraph WP torn apart 1">{{cite news |title=Wikipedia: an online encyclopedia torn apart |first=Ian |last=Douglas |work=The Daily Telegraph |location=London |date=November 10, 2007 |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/3354752/Wikipedia-an-online-encyclopedia-torn-apart.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=November 23, 2010}}{{cbignore}}</ref> Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.<ref>Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored</ref> Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda [[online petition on Wikipedia Muhammad article|sawirrada Muxammed]] ee [[Wikipedia Soomaaliga|nooca Soomaaliga]] ee maqaalka [[Muhammad]], iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=February 5, 2008 |title=Wikipedia Islam Entry Is Criticized |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=January 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126025338/https://www.nytimes.com/2008/02/05/books/05wiki.html |archive-date=November 26, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in [[censorship of Wikipedia|faafreeb lagu sameeyo]] maamulada qaranka ee Shiinaha<ref name="Taylor" /> iyo Pakistan,<ref name="washington post state censorship 1">{{cite news |last=Bruilliard |first=Karin |date=May 21, 2010 |title=Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |url-status=live |access-date=October 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427091507/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/20/AR2010052005073.html |archive-date=April 27, 2020}}</ref> dalal kale dhexdood.<ref>{{Cite web |last=Moon |first=Mariella |date=March 12, 2022 |title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus |url=https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |access-date=January 30, 2023 |website=Yahoo! |archive-date=March 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313173559/https://www.yahoo.com/now/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mokhtar |first=Hassna'a |date=July 19, 2006 |title=What Is Wrong With Wikipedia? |work=Arab News |url=http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807060237/http://archive.arabnews.com/?page=1§ion=0&article=85616&d=19&m=7&y=2006 |url-status=dead |archive-date=August 7, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arthur |first=Charles |date=December 8, 2008 |title=Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image |url=http://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |access-date=January 30, 2023 |website=The Guardian |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://www.theguardian.com/technology/2008/dec/08/amazon-internet-censorship-iwf |url-status=live}}</ref>
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida [[New York Public Library for the Performing Arts]] si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.<ref name="NYT subjects and articles">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |title=Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection |last=Petrusich |first=Amanda |work=The New York Times |date=October 20, 2011 |access-date=October 28, 2011 |archive-date=November 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111213754/http://www.nytimes.com/2011/10/21/theater/editing-wikipedia-at-the-new-york-public-library-for-the-performing-arts.html |url-status=live}}</ref> Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan [[University of Minnesota]] waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".<ref>{{Cite conference |last1=Lam |first1=Shyong (Tony) K. |last2=Uduwage |first2=Anuradha |last3=Dong |first3=Zhenhua |last4=Sen |first4=Shilad |last5=Musicant |first5=David R. |last6=Terveen |first6=Loren |last7=Riedl |first7=John |date=October 3–5, 2011 |title=WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance |url=https://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |conference=WikiSym'2011 |location=Mountain View, California |publisher=ACM |access-date=March 26, 2021 |archive-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309064955/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf |url-status=live}}</ref> Faallo ku jirtay ''The Guardian'' 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada [[list of pornographic performers by decade|liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah]] marka loo eego [[list of women writers|liiska qorayaasha dumarka ah]].<ref name="GuardianAugust2014">{{cite news |date=August 7, 2018 |title=The Guardian view on Wikipedia: evolving truth |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |url-status=live |access-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112212758/https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/07/guardian-view-wikipedia-evolving-truth |archive-date=November 12, 2016}}</ref>
==== Eexaha Nidaamyeed ====
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. [[Oral knowledge|Aqoonta afka ah]] ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|pages=37, 38, 47}}
[[Academic studies about Wikipedia|Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia]] waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.<ref name="Livingstone2010">{{Cite journal |last=Livingstone |first=Randall M. |date=November 23, 2010 |title=Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality |url=https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |url-status=live |journal=M/C Journal |volume=13 |issue=6 |doi=10.5204/mcj.315 |issn=1441-2616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135911/https://www.journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/315 |archive-date=November 21, 2022 |access-date=November 23, 2022 |doi-access=free}}</ref> Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.<ref name="Hube2017">{{Cite book |last=Hube |first=Christoph |title=Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion |chapter=Bias in Wikipedia |date=April 3, 2017 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3041021.3053375 |location=Republic and Canton of Geneva, CHE |publisher=International World Wide Web Conferences Steering Committee |pages=717–721 |doi=10.1145/3041021.3053375 |isbn=978-1-4503-4914-7 |s2cid=10472970}}</ref><ref name="Bjork-James-2021">{{Cite journal |last=Bjork-James |first=Carwil |date=July 3, 2021 |title=New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias |journal=New Review of Hypermedia and Multimedia |volume=27 |issue=3 |pages=207–228 |bibcode=2021NRvHM..27..207B |doi=10.1080/13614568.2020.1865463 |s2cid=234286415}}</ref> Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa [[cultural bias|eex dhaqameed]], [[gender bias on Wikipedia|eex jinsi]], iyo [[geographical bias on Wikipedia|eex juqraafi]].<ref name="Ackerly-2022">{{Cite journal |last1=Ackerly |first1=Brooke A. |last2=Michelitch |first2=Kristin |date=2022 |title=Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives |journal=PS: Political Science & Politics |volume=55 |issue=2 |pages=429–433 |doi=10.1017/S1049096521001463 |s2cid=247795102 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Beytía |first=Pablo |title=Companion Proceedings of the Web Conference 2020 |chapter=The Positioning Matters |date=April 20, 2020 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/3366424.3383569 |series=WWW '20 |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=806–810 |doi=10.1145/3366424.3383569 |isbn=978-1-4503-7024-0 |s2cid=218523099 |access-date=May 8, 2023 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132221/https://dl.acm.org/doi/10.1145/3366424.3383569 |url-status=live}}</ref> Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah ''dhab ah'' (marka mowduuc laga tago) iyo ''cad'' (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).<ref name="Hube2017" />
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata [[neutrality (philosophy)|aragti dhex-dhexaad ah]].<ref name="Ackerly-2022" /> Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".<ref name="wiki-women" /> Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa ''Technology Review'' ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo [[criticism of Wikipedia#Excessive regulation|soo dabcinta siyaasadda]] ee ku wajahan [[#English Wikipedia editor numbers|isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha]].<ref name="Simonite-2013" />
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan [[Oxford Internet Institute]] 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.<ref>{{cite web |last1=Graham |first1=Mark |date=November 12, 2009 |title=Mapping the Geographies of Wikipedia Content |url=https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002051150/https://zerogeography.net/post/144973716228/mapping-the-geographies-of-wikipedia-content |archive-date=October 2, 2016 |url-status=usurped |website=Zerogeography}}</ref> Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo [[Eurocentric|reer Yurub u jeeda]] oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.<ref>{{cite book |last=Strohmaier |first=Markus |url=https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411?doi=10.7802/1411 |title=Multilingual historical narratives on Wikipedia |date=March 6, 2017 |publisher=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences |chapter=KAT50 Society, Culture |doi=10.7802/1411 |quote=Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias). |access-date=January 31, 2023 |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131023846/https://search.gesis.org/research_data/SDN-10.7802-1411 |url-status=live}}</ref>
=== Nuxurka Muuqda ee Qaawan ===
{{See also|Internet Watch Foundation and Wikipedia|Reporting of child pornography images on Wikimedia Commons}}
{{for|the government censorship of Wikipedia|Censorship of Wikipedia}}
{{self-reference|For Wikipedia's policy concerning censorship, see [[Wikipedia:Wikipedia is not censored]]}}
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.<ref>{{Cite news |last=Maxton |first=Richard |date=September 9, 2008 |title=Wikipedia attacked over porn pages |work=Macquarie Network |url=http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917145158/http://livenews.com.au/Articles/2008/09/09/Wikipedia_attacked_over_porn_pages |url-status=dead |archive-date=September 17, 2008}}</ref> Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida [[feces|saxaro]], [[cadaver|mayd]], [[human penis|guska bini'aadamka]], [[vulva|xubinta taranka dheddigga]], iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.<ref>Wikipedia:Sexual content/FAQ</ref> Goobta also waxaa ku jira [[sexual content|nuxur galmo]] sida sawirro iyo muuqaallo [[masturbation|is-kicin]] iyo [[ejaculation|biyo-bax]], sawirro [[zoophilia|u janjeera xayawaanka]], iyo sawirro ka yimid filimada [[hardcore pornography|pornography-ga adag]] ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay [[child nudity|sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar]] oo aan ahayn kuwa galmada.<ref>Wikipedia:Sexual content</ref>
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan ''[[Virgin Killer]]''—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka [[Scorpions (band)|Scorpions]]—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo [[preadolescence#Prepubescence, puberty, and age range|aan qaangaarin]] oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia ''Virgin Killer'' waxaa xiray afar maalmood inta badan [[Internet service provider|bixiyeyaasha adeegga internetka]] ee Boqortooyada Midowday ka dib markii [[Internet Watch Foundation]] (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.<ref name="Register ISP censorship">{{cite news |title=Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover |first=Cade |last=Metz |work=The Register |date=December 7, 2008 |url=https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia |access-date=May 10, 2009 |archive-date=May 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513233758/https://www.theregister.co.uk/2008/12/07/brit_isps_censor_wikipedia/ |url-status=live}}</ref>
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira [[Wikimedia Commons]] ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan [[United States obscenity law|sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka]].<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |title=Wikipedia rejects child porn accusation |date=April 29, 2010 |work=The Sydney Morning Herald |access-date=May 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180523/https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh |archive-date=September 2, 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Inquirer child abuse allegations">{{cite news |last=Farrell |first=Nick |date=April 29, 2010 |title=Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI |newspaper=The Inquirer |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501174521/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/1603521/wikipedia-denies-child-abuse-allegations |url-status=dead |archive-date=May 1, 2010}}</ref> Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray [[pedophilia|jeclaysiga carruurta]] iyo mid ku saabsan [[lolicon]], aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa [[child pornography laws in the United States#1466A – Obscene visual representations of the sexual abuse of children|Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act)]].<ref name="The Register-April" /> Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah [[obscenity#United States obscenity law|kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka]].<ref name="The Register-April" /> Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.<ref name="TET child porn accusations">{{cite news |title=Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website |date=April 29, 2010 |work=The Economic Times |location=India |url=https://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |access-date=April 29, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513213147/http://economictimes.indiatimes.com/infotech/internet/Wikipedia-blasts-co-founders-accusations-of-child-porn-on-website/articleshow/5871943.cms |url-status=live}}</ref>
Afhayeenka [[Wikimedia Foundation]] Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,<ref name="AFP" /> isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."<ref name="AFP" /> Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".<ref name="BBC News Wales cedes rights">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights |work=BBC News |date=May 10, 2010 |access-date=May 19, 2010 |archive-date=May 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513075509/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/10104946.stm |url-status=live}}</ref> Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan [[Wikipediocracy]], ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.<ref name="XBIZ">{{cite news |last=Gray |first=Lila |date=September 17, 2013 |title=Wikipedia Gives Porn aBreak |work=XBIZ.com |url=https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |access-date=November 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064635/https://newswire.xbiz.com/view.php?id=169017 |url-status=dead |archive-date=October 21, 2013}}</ref>
=== Qarinshada Xogta Shakhsiga ah ===
Hal walaac oo [[privacy|sir ah]] ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado [[private citizen|muwaadin gaar ah]] halkii uu ka noqon lahaa [[public figure|qof dadweyne ah]] indhaha sharciga.<ref>{{cite book |last1=McStay |first1=Andrew |title=Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol |date=2014 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4541-9163-6 |doi=10.3726/978-1-4539-1336-9 |series=Digital Formation |volume=86}}</ref>{{efn|See [https://web.archive.org/web/20101130081035/https://texaspress.com/index.php/publications/law-media/731-law-a-the-media-in-texas--libel-cases "Libel"] by David McHam for the legal distinction.}} Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[cyberspace|meelaha internetka]] iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon [[real life|nolosha dhabta ah]]. Siyaasadda [[privacy policy|sirta]] ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".<ref>{{Cite web |title=Privacy policy |url=https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131204008/https://foundation.wikimedia.org/wiki/Privacy_policy |url-status=live}}</ref>
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in [[German Wikipedia]] la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee [[Tron (hacker)|Boris Floricic]], aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in [[right to privacy|xuquuqda sirta]] ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.<ref name="heise Tron public issue 1">{{cite news |last1=Kleinz |first1=Torsten |title=Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update] |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |work=Heise Online |publisher=Heinz Heise |date=September 2, 2006 |language=de |trans-title=Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913054949/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Gericht-weist-einstweilige-Verfuegung-gegen-Wikimedia-Deutschland-ab-Update-173587.html |archive-date=September 13, 2012}}</ref>
Wikipedia waxay leedahay "{{visible anchor|Volunteer Response Team}}" oo isticmaasha Znuny, oo ah [[free and open-source software|softweer bilaash ah oo furan]] oo ka yimid [[OTRS]]<ref>{{Cite web |title=Volunteer Response Team |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_Response_Team |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072211/https://meta.wikimedia.org/wiki/Volunteer_response_team |url-status=live}}</ref> si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.<ref>{{cite web |title=OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software |url=https://www.otrs.com/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030215341/https://www.otrs.com/en/ |url-status=dead |archive-date=October 30, 2013 |access-date=June 9, 2012 |website=Open Technology Real Services |publisher=OTRS.com}}</ref>
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga [[Online Safety Act 2023|Online Safety Bill]] ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |title=Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks |work=BBC |date=April 28, 2023 |access-date=May 1, 2023 |archive-date=May 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501203750/https://www.bbc.com/news/technology-65388255 |url-status=live}}</ref>
=== Takoorka Jinsiga ===
{{Main|Gender bias on Wikipedia}}
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee [[sexism|takooridda jinsiga]] iyo [[harassment|dhibaataynta]].<ref name="Paling">{{cite web |last=Paling |first=Emma |date=October 21, 2015 |title=Wikipedia's Hostility to Women |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231105811/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/how-wikipedia-is-hostile-to-women/411619/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=October 24, 2015 |website=The Atlantic}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Auerbach |first1=David |title=Encyclopedia Frown |url=https://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |journal=Slate |access-date=October 24, 2015 |date=December 11, 2014 |archive-date=October 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023233133/http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/12/wikipedia_editing_disputes_the_crowdsourced_encyclopedia_has_become_a_rancorous.html |url-status=live}}</ref> Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Dan |date=August 1, 2013 |title=In UK, rising chorus of outrage over online misogyny |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |access-date=February 1, 2023 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201014632/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2013/0801/In-UK-rising-chorus-of-outrage-over-online-misogyny |url-status=live}}</ref> [[Edit-a-thon|Munaasabadaha tafatirka]] ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.<ref>{{cite news |last1=Kueppers |first1=Courtney |date=March 23, 2020 |title=High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women |newspaper=The Atlanta Journal-Constitution |url=https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |access-date=October 24, 2020 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027101959/https://www.ajc.com/lifestyles/high-museum-host-virtual-wikipedia-edit-thon-boost-entries-about-women/TxxMEMGWHqFfaNMpV8y9DN/ |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan [[Donna Strickland]] sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.<ref>{{Cite web |title=Draft:Donna Strickland |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114656/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Draft:Donna_Strickland&oldid=842614385 |url-status=live}}</ref><ref name="Schlanger-2018">{{Cite web |last1=Schlanger |first1=Zoë |last2=Purtill |first2=Corinne |date=October 2, 2018 |title=Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough |url=https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=October 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025085329/https://qz.com/1410909/wikipedia-had-rejected-nobel-prize-winner-donna-strickland-because-she-wasnt-famous-enough/ |url-status=live}}</ref> Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay [[Nobel Prize in Physics|Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka]] "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.<ref name="Schlanger-2018" /><ref>{{Cite web |date=October 2, 2018 |title=The Nobel Prize in Physics 2018 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |access-date=February 1, 2023 |website=The Nobel Prize |archive-date=October 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141926/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/ |url-status=live}}</ref> Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta [[Gérard Mourou]].<ref name="Schlanger-2018" /> Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa ''Quartz'' ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."<ref name="Purtill-2018">{{Cite web |last=Purtill |first=Corinne |date=October 3, 2018 |title=Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media |url=https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media/ |access-date=February 1, 2023 |website=Quartz |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201022552/https://qz.com/1412718/wikipedia-has-a-problem-with-sexism-so-does-the-media |url-status=live}}</ref> Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.<ref name="Purtill-2018" />
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee [[Stony Brook University]] iyo Benjamin Collier oo ka tirsan [[Carnegie Mellon University]] ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."<ref>{{cite journal |author-first1=Julia B. |author-last1=Bear |author-first2=Benjamin |author-last2=Collier |title=Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia |journal=Sex Roles |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |publisher=Springer Science |date=January 4, 2016 |volume=74 |issue=5–6 |pages=254–265 |doi=10.1007/s11199-015-0573-y |s2cid=146452625 |url-access=subscription |access-date=June 27, 2021 |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027122538/https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-015-0573-y |url-status=live}}</ref>
=== ''Nine Theses'' ===
''"Nine Theses"'' waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's ''Nine Theses'' ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation' |url=https://www.nysun.com/article/wikipedia-co-founder-unveils-plan-to-fix-websites-biased-engine-of-defamation |access-date=2026-01-08 |website=The New York Sun |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Nine Theses on Wikipedia |url=https://larrysanger.org/nine-theses/ |access-date=2026-01-08 |website=LarrySanger.org |language=en-US}}</ref>
== Howlgalka ==
=== Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh ===
{{Main|Wikimedia Foundation}}
[[File:Sue Gardner during her presentation at Wikimania 2013.jpg|thumb|Sue Gardner, agaasimaha fulinta ee ugu horreeyay, 2013 at [[Wikimania]]]]
Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya [[Wikimedia Foundation]], oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida [[Wiktionary]] iyo [[Wikibooks]].<ref>{{Cite web |title=Wikimedia Projects |url=https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |access-date=February 1, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |date=May 30, 2018 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011065720/https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/ |url-status=live}}</ref> Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.<ref>{{cite news |last1=McGregor |first1=Jena |title=Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |access-date=February 25, 2021 |newspaper=The Washington Post |date=March 17, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421031242/https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/17/wikimedias-approach-coronavirus-staffers-can-work-20-hours-week-get-paid-full-time/ |url-status=live}}</ref><ref name="financialstatements">{{cite web |date=October 12, 2022 |title=Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |access-date=June 5, 2016 |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/26/Wikimedia_Foundation_FY2021-2022_Audit_Report.pdf |url-status=live}}</ref> [[Form 990|Foomka 990]] ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.<ref>{{cite web |date=May 17, 2022 |title=Wikimedia Foundation 2020 Form 990 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |access-date=October 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=May 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524102009/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/e/e4/Wikimedia_Foundation_2020_Form_990.pdf |url-status=live}}</ref>
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday [[Lila Tretikov]] agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.<ref>{{cite web |date=May 1, 2014 |title=Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503035438/https://wikimediafoundation.org/wiki/Press_releases/WMF_announces_new_ED_Lila_Tretikov |url-status=dead |archive-date=May 3, 2014 |access-date=June 14, 2014 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> ''The Wall Street Journal'' ayaa werisay Maajo 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."<ref name="Jeff Elder 2014">{{Cite news |last=Elder |first=Jeff |date=May 1, 2014 |title=Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |access-date=February 1, 2023 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201172213/https://www.wsj.com/articles/BL-DGB-34824 |url-status=live}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=May 1, 2014 |title=Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040015/https://www.nytimes.com/2014/05/02/business/media/open-source-software-specialist-selected-as-executive-director-of-wikipedia.html?_r=0 |archive-date=December 29, 2022}}</ref> Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas ([[conflict-of-interest editing on Wikipedia|tafatirka u doodista ee la bixiyo]]) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.<ref name="Jeff Elder 2014" />
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,<ref>{{Cite news |last=Neotarf |author-link=User:Neotarf |date=August 13, 2014 |title=Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia |work=The Signpost |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |access-date=February 1, 2023 |archive-date=January 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125043521/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2014-08-13/News_and_notes |url-status=live}}</ref> [[Katherine Maher]] waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.<ref>{{Cite web |last=Lorente |first=Patricio |date=March 16, 2016 |title=Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director |url=https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |access-date=February 1, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2016/03/16/board-welcomes-katherine-maher/ |url-status=live}}</ref> Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay ''Bloomberg Businessweek'' oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."<ref name="Bloomberg 2016" />
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.<ref name=axios>{{cite web |url=https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |title=Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia |first=Felix |last=Salmon |website=Axios |date=February 4, 2021 |access-date=April 16, 2021 |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204180613/https://www.axios.com/exclusive-the-end-of-the-maher-era-at-wikipedia-c1ed1408-bab7-4308-9407-db093e24c80d.html |url-status=live}}</ref> [[Maryana Iskander]] waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=Lima |first=Cristiano |date=September 14, 2021 |title=Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |access-date=September 14, 2021 |issn=0190-8286 |archive-date=September 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914162044/https://www.washingtonpost.com/technology/2021/09/14/wikipedia-maryana-iskander-ceo/ |url-status=live}}</ref> Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo [[Bernadette Meehan]] ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo [[Wikimedia movement affiliates|laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia]]. Kuwaas waxaa ka mid ah [[list of Wikimedia chapters|laamaha Wikimedia]] (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada [[Catalan language|luqadda Katalanka]]), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Wikimedia chapters |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |access-date=February 1, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=November 12, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051112001834/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_chapters |url-status=live}}</ref>
=== Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada ===
{{See also|MediaWiki}}
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay [[MediaWiki]], oo ah madal [[wiki software|softweer wiki]] ah oo la sameeyay, [[free software|bilaash ah]] iyo furan oo lagu qoray [[PHP]] isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta [[MySQL]].<ref name="nedworks database system">{{cite web |url=https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |title=Wikimedia Architecture |first=Mark |last=Bergsma |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=June 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204708/https://www.nedworks.org/~mark/presentations/san/Wikimedia%20architecture.pdf |url-status=dead |archive-date=March 3, 2009}}</ref> Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida [[macro (computer science)|luqadda makro]], [[variable (programming)|doorsoomayaal]], nidaam [[transclusion|tallaalid]] oo loogu talagalay [[web template system|shabakadaha]], iyo [[URL redirection|leexinta URL]].<ref>{{Cite web |title=MediaWiki Features |url=https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |access-date=February 2, 2023 |website=WikiMatrix |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202020544/https://www.wikimatrix.org/show/mediawiki |url-status=live}}</ref> MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License]] (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.<ref name="nedworks database system" /><ref>{{Cite web |title=Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=October 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022061355/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=262877 |url-status=live}}</ref> Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay [[UseModWiki]] oo ay ku qortay [[Perl]] Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa [[Camel case|CamelCase]] xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka [[PhpWiki|PHP wiki]] oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga [[Magnus Manske]]. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida [[exponential growth|si xad dhaaf ah u kordheysa]]. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray [[Lee Daniel Crocker]].
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.<ref name="WP extensions installed">[[Special:Version]]</ref> Abriil 2005, kordhin [[Apache Lucene|Lucene]] ah<ref>{{cite web |last=Snow |first=Michael |date=April 18, 2005 |title=Internal search function returns to service |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731211712/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2005-04-18/Lucene_search |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vibber |first=Brion |title=[Wikitech-l] Lucene search |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |access-date=February 26, 2009 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=March 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330033506/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2005-April/016297.html |url-status=live}}</ref> ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan [[Elasticsearch]].<ref>{{Cite web |title=Extension:CirrusSearch |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |access-date=February 2, 2023 |website=MediaWiki |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413230335/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CirrusSearch |url-status=live}}</ref> Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin [[WYSIWYG]] ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), [[VisualEditor]], ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.<ref name="thenextwebve">{{cite news |last=Protalinski |first=Emil |date=July 2, 2013 |title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English |newspaper=TNW |url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/10196578/Wikipedia-introduces-new-features-to-entice-editors.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |title=Wikipedia introduces new features to entice editors |author-last1=Curtis |author-first1=Sophie |date=July 23, 2013 |access-date=August 18, 2013}}{{cbignore}}</ref><ref name="TheEconomistVE">{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |title=Changes at Wikipedia: Seeing things |author=L. M. |date=December 13, 2011 |access-date=July 28, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia |url-status=live}}</ref> Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".<ref name="Orlowski, Andrew">{{cite web |url=https://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor/ |title=Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor |author-last1=Orlowski |author-first1=Andrew |date=August 1, 2013 |website=The Register |access-date=August 18, 2013 |archive-date=August 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804115056/http://www.theregister.co.uk/2013/08/01/wikipedians_reject_wysiwyg_editor |url-status=live}}</ref> Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.<ref>{{Cite web |last=Forrester |first=James |date=April 25, 2013 |title=The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages |url=https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |access-date=February 2, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114634/https://diff.wikimedia.org/2013/04/25/visualeditor-alpha-in-15-languages/ |url-status=live}}</ref>
=== Tafatirka Otomaatiga ah ===
{{Main|Wikipedia bots}}
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan [[Internet bot|bot-yada]] waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.<ref>Wikipedia:Bots</ref><ref name="meetbots">{{cite news |last=Nasaw |first=Daniel |date=July 24, 2012 |title=Meet the 'bots' that edit Wikipedia |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=July 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728024625/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18892510 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Halliday |first=Josh |author-last2=Arthur |author-first2=Charles |title=Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more |url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |newspaper=The Guardian |date=July 26, 2012 |access-date=September 5, 2012 |archive-date=February 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220203949/https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/jul/26/boot-up-wikipedia-apple |url-status=live}}</ref> Hal qoraa oo muran dhaliyay, [[Sverker Johansson]], wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa [[Lsjbot]], kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.<ref>{{cite news |last=Jervell |first=Ellen Emmerentze |date=July 13, 2014 |title=For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work |work=The Wall Street Journal |url=https://online.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |url-status=live |url-access=registration |access-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185020/https://www.wsj.com/articles/for-this-author-10-000-wikipedia-articles-is-a-good-days-work-1405305001 |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).<ref>{{Cite news |last=Aude |date=March 23, 2009 |title=Abuse Filter is enabled |work=The Signpost |publisher=Wikipedia, The Free Encyclopedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |access-date=February 2, 2023 |archive-date=March 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114624/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2009-03-23/Abuse_Filter |url-status=live}}</ref> Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.<ref name="meetbots" /> Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha [[IP address|ciwaanka IP]], sida ka dhacay xilligii la soo riday [[Malaysia Airlines Flight 17|duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17)]] Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.<ref>{{cite web |date=July 21, 2014 |title=MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address |url=https://www.aljazeera.com/program/the-stream/2014/7/21/mh17-wikipedia-entry-edited-from-russian-government-ip-address |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116002928/https://stream.aljazeera.com/story/201407211855-0023944 |archive-date=November 16, 2016 |access-date=July 22, 2014 |website=Al Jazeera}}</ref> Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.<ref>Wikipedia:Bot policy</ref> Sida uu qabo [[Andrew Lih]], ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.<ref>{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution |publisher=Hachette Books |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |pages=99–106 |oclc=232977686}}</ref>
Bishii March 2026, [[AI agent|wakiil AI ah]], Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.<ref>{{cite web |url=https://www.404media.co/an-ai-agent-was-banned-from-creating-wikipedia-articles-then-wrote-angry-blogs-about-being-banned/ |website=404 Media |url-access=registration |title=An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned |last=Maiberg |first=Emmanuel |date=March 30, 2026 |access-date=April 12, 2026}}</ref>
=== Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada ===
[[File:Wikipedia webrequest 2022.png|alt=Sawirka jaantuska ee muujinaya socodka xogta ee u dhexeeya server-yada Wikipedia.|thumb|Dulmarka naqshadda nidaamka {{as of|2022|08|lc=on}}]]
{{As of|2021|post=,}}, codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta [[Varnish (software)|Varnish]] waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa [[Apache Traffic Server]].<ref name=":14">{{cite web |title=Varnish |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040423/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Varnish |url-status=live}}</ref> Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka [[Linux Virtual Server]], kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.<ref name=":14" /> Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.<ref>{{Cite web |last=Friedman |first=Vitaly |date=January 12, 2021 |title=Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word) |url=https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |access-date=April 26, 2022 |website=Smashing Magazine |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401164651/https://www.smashingmagazine.com/2021/01/front-end-performance-2021-free-pdf-checklist/ |url-status=live}}</ref>
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa [[computer cluster|kooxo]] u go'an oo ka tirsan server-yada [[Linux]] ee wada nidaamka hawlgalka [[Debian]].<ref>{{Cite web |title=Debian |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |access-date=April 9, 2021 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=April 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418084905/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Debian |url-status=live}}</ref> Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta [[Equinix]] ee ku taal [[Ashburn, Virginia]].<ref>{{cite web |last=Palmier |first=Guillaume |date=January 19, 2013 |title=Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia |url=https://diff.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |access-date=June 5, 2016 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011114/https://blog.wikimedia.org/2013/01/19/wikimedia-sites-move-to-primary-data-center-in-ashburn-virginia/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |title=It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home |first=Jason |last=Verge |publisher=Data Center Knowledge |access-date=June 5, 2016 |date=January 14, 2013 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011703/https://www.datacenterknowledge.com/archives/2013/01/14/its-official-equinix-ashburn-is-wikimedias-home/ |url-status=live}}</ref> Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada [[Carrollton, Texas]], si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite web |title=Data centers - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bergsma |first=Mark |date=May 5, 2014 |title=Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center |url=https://diff.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |access-date=October 4, 2025 |website=Diff |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011353/https://blog.wikimedia.org/2014/05/05/wikimedia-foundation-selects-cyrusone-in-dallas-as-new-data-center/ |url-status=live}}</ref> Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.<ref>{{Cite web |title=Switch Datacenter - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Switch_Datacenter |access-date=October 4, 2025 |website=wikitech.wikimedia.org}}</ref> Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal [[Singapore]], taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.<ref>{{cite web |url=https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |title=⚓ T156028 Name Asia Cache DC site |website=Wikimedia Phabricator |access-date=May 12, 2019 |archive-date=May 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512040933/https://phabricator.wikimedia.org/T156028 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[Marseille]], Faransiiska.<ref>{{Cite web |title=⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter |url=https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Phabricator |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114545/https://phabricator.wikimedia.org/T282787 |url-status=live}}</ref> Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay [[São Paulo]], taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.<ref name="Magru">{{cite web |date=July 26, 2024 |title=The journey to open our first data center in South America |url=https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |access-date=November 29, 2024 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=September 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921054425/https://diff.wikimedia.org/2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/ |url-status=live}}</ref> {{As of|2024|11|post=,}}, kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin [[Amsterdam]], San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.<ref name=":13">{{Cite web |title=Wikimedia servers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |access-date=January 24, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki |date=April 22, 2013 |archive-date=November 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120023847/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_servers |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Data centers |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |access-date=February 2, 2023 |website=Wikitech |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230229081929/https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Data_centers |url-status=live}}</ref>
=== Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta ===
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,<ref name="Simonite-2013" /> Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da [[industrial organization|dhaqaalaha ururinta warshadaha]] si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.<ref>{{cite book |last1=Scherer |first1=Frederic M. |url=https://ssrn.com/abstract=1496716 |title=Industrial Market Structure and Economic Performance |date=2009 |publisher=Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] |ssrn=1496716 |author1-link=Frederic M. Scherer |access-date=February 2, 2023 |orig-date=1970 |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132257/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1496716 |url-status=live}}</ref> Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.<ref name="Simonite-2013" /><ref name="Orlowski, Andrew" /> Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay [[Adam B. Jaffe|Adam Jaffe]], kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.<ref name="Trajtenberg-2002">{{Cite book |last1=Trajtenberg |first1=Manuel |url=https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |title=Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy |last2=Jaffe |first2=Adam B. |year=2002 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-27623-8 |pages=89–153 |doi=10.7551/mitpress/5263.001.0001 |access-date=February 2, 2023 |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://direct.mit.edu/books/book/2593/Patents-Citations-and-InnovationsA-Window-on-the |url-status=live}}</ref> Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,<ref>{{Cite web |last1=Peters |first1=David |last2=Walsh |first2=Jay |year=2013 |title=Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114540/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Wmf_AR12_v11_SHIP_2pp_hyper_14jan14.pdf |url-status=live}}</ref> heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" /> Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,<ref>{{Cite web |year=2020 |title=2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020) |url=https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |access-date=February 2, 2023 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=February 2, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202174803/https://wikimediafoundation.org/about/annualreport/2020-annual-report/financials/#section-2 |url-status=live}}</ref> taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.<ref name="Trajtenberg-2002" />
=== Daabacadaha Warka ee Gudaha ===
{{Main|The Signpost{{!}}''The Signpost''}}
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee [[Wikimedia Foundation|Wikimedia]] ''[[The Signpost]]'' waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Caroline |date=July 18, 2008 |title=Wikimedia Foundation edits its board of trustees |url=https://www.cnet.com/culture/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301224408/https://www.cnet.com/news/wikimedia-foundation-edits-its-board-of-trustees/ |archive-date=March 1, 2016 |access-date=February 2, 2023 |website=CNET}}</ref><ref>{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 5, 2007 |title=A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=October 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161523/https://www.nytimes.com/2007/03/05/technology/05wikipedia.html?pagewanted=2&_r=1 |archive-date=November 13, 2022}}</ref> Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo [[Wikimedia Foundation#Projects and initiatives|mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia]].<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Wikipedia Signpost/About |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=June 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122656/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/About |url-status=live}}</ref>
=== Maktabada Wikipedia ===
{{For|information for Wikipedia editors|Wikipedia:The Wikipedia Library|selfref=yes}}
[[File:Wikipedia Library owl.svg|thumb|upright|Astaanta Maktabadda Wikipedia|alt=Astaanta Maktabadda Wikipedia]]
Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.{{sfn|McDowell|Vetter|2022|page=64}} Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah [[electronic publishing|daabacadaha digital-ka ah]], si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.<ref name="orlowitz">{{cite journal |last1=Orlowitz |first1=Jake |date=January 2018 |title=The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it |url=https://www.researchgate.net/publication/327963422 |journal=JLIS.it |volume=9 |issue=3 |doi=10.4403/jlis.it-12505 |access-date=February 2, 2023 |via=ResearchGate |archive-date=April 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428132509/https://www.researchgate.net/publication/327963422_The_wikipedia_library_The_biggest_encyclopedia_needs_a_digital_library_and_we_are_building_it |url-status=live}}</ref><ref name="bna">{{cite news |last1=The British Newspaper Archive |date=July 18, 2014 |title=Working with Wikipedia to bring history facts to light |work=British Newspaper Archive |url=https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |access-date=February 2, 2023 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161528/https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2014/07/18/working-with-wikipedia-to-bring-history-facts-to-light/ |url-status=live}}</ref> Waxaa la aasaasay 2010 markii [[Credo Reference]] ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen [[HighBeam Research]] (oo xirmay 2018), [[Questia Online Library]] (oo xirmay 2020), [[JSTOR]], iyo [[Cochrane Library]].<ref name="LJ 2014">{{cite web |title=Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia |work=Library Journal |date=January 25, 2014 |access-date=2026-10-20 |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarypedia-the-future-of-libraries-and-wikipedia}}</ref> Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.<ref name="LJ 2014" /> Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii [[ICE Publishing]] ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."<ref name="hall">{{cite web |last1=Hall |first1=Sam |date=June 24, 2020 |title=ICE Publishing partners with The Wikipedia Library |url=https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |access-date=October 26, 2021 |website=ICE Virtual Library |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113161530/https://www.icevirtuallibrary.com/page/ice-news/106-wikipedia-library |url-status=live}}</ref>
== Helitaanka Nuxurka ==
=== Shatiga Nuxurka ===
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay [[GNU Free Documentation License]] (GFDL), oo ah shati [[copyleft|kopileft]] ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.<ref name="Wikipedia:Copyrights">Wikipedia:Copyrights</ref> GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada [[free software|softweerka bilaashka ah]] ee lagu shatiyeeyey [[GNU General Public License|GPL]]. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.<ref>{{Cite web |title=Frequently Asked Questions about the GNU Licenses |url=https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |access-date=February 2, 2023 |website=GNU Operating System |publisher=Free Software Foundation |archive-date=March 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318014154/https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.en.html |url-status=live}}</ref> Diseembar 2002, [[Creative Commons license|shatiga Creative Commons]] waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.<ref name="WPF switch to CC">{{cite web |last=Vermeir |first=Walter |date=December 1, 2007 |title=Resolution:License update |url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |access-date=December 4, 2007 |website=Wikimedia Foundation |archive-date=September 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903084619/http://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |url-status=live}}</ref> Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, [[Free Software Foundation]] (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.<ref>Wikipedia:Licensing update</ref> Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.<ref name="voteresult" /><ref name="MW licensing QA">{{cite web |title=Licensing update/Questions and Answers |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |access-date=February 15, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=July 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716170801/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Questions_and_Answers |url-status=live}}</ref><ref name="MW licensing timeline 1">{{cite web |title=Licensing_update/Timeline |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |access-date=April 5, 2009 |website=Wikimedia Meta-Wiki |archive-date=August 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817062932/https://meta.wikimedia.org/wiki/Licensing_update/Timeline |url-status=live}}</ref><ref name="WP blog license migration">{{cite web |last=Walsh |first=Jay |date=May 21, 2009 |title=Wikimedia community approves license migration |url=https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration |access-date=May 21, 2009 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113042618/https://diff.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |url-status=live}}</ref>
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a [[fair use|isticmaalka caddaaladda]],<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:Non-free content |url=https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation |archive-date=January 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127162916/https://so.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content |url-status=live}}</ref> halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga [[free content|nuxurka xorta ah]] (tusaale [[Creative Commons]]' [[CC BY-SA]]) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka [[Wikimedia Commons]], oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.<ref>{{Cite web |title=Commons:Fair use |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |access-date=February 2, 2023 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Commons |archive-date=January 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131061136/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Fair_use |url-status=live}}</ref> Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.<ref name="NYT photos on WP">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=July 19, 2009 |title=Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=March 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126005544/https://www.nytimes.com/2009/07/20/arts/20funny.html |archive-date=November 26, 2022}}</ref> Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.<ref name="reuters French defamation case">{{cite news |date=November 2, 2007 |title=Wikipedia cleared in French defamation case |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |access-date=November 2, 2007 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123810/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSL0280486220071102 |url-status=live}}</ref><ref name="ars tech WP dumb suing case">{{cite web |last=Anderson |first=Nate |date=May 2, 2008 |title=Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb" |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb/ |access-date=May 4, 2008 |website=Ars Technica |archive-date=August 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806121938/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2008/05/dumb-idea-suing-wikipedia-for-calling-you-dumb.ars |url-status=live}}</ref>
=== Hababka Helitaanka<span class="anchor" id="Reusing Wikipedia's content"></span> ===
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.<ref>Wikipedia:Mirrors and forks</ref> Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah [[mirror site|goobaha muraayadda]] ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa [[Reference.com]] iyo [[Answers.com]].<ref>{{Cite web |title=Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities |url=http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225094122/http://www.lexico.com/about/pr20050915.html |url-status=dead |archive-date=February 25, 2009 |website=Lexico Publishing Group, LLC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of Answers.com |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |access-date=February 3, 2023 |website=PCMag |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203151141/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/answerscom |url-status=live}}</ref> Tusaale kale waa [[Wapedia]], oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.<ref name=":16">{{Cite web |last=Seifi |first=Joe |date=August 27, 2007 |title=Wapedia review |url=https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423185926/https://appsafari.com/utilities/1144/wapedia/ |url-status=dead |archive-date=April 23, 2022 |access-date=February 2, 2023 |website=appSafari}}</ref> Mashiinnada raadinta [[search engine|shabakadda]] qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah [[Microsoft Bing]] (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay [[Powerset (company)|Powerset]])<ref name="bing WP research and referencing" /> iyo [[DuckDuckGo]].
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay [[optical disc|saxannada indhaha]]. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM |url=http://www.wikipediaondvd.com/site.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602060411/http://www.wikipediaondvd.com/site.php |url-status=dead |archive-date=June 2, 2013 |website=Wikipedia On DVD}}</ref> Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,<ref name="WM polish WP on dvd">{{cite web |title=Polish Wikipedia on DVD |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_%28z_Helionem%29/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229040017/https://meta.wikimedia.org/wiki/Polska_Wikipedia_na_DVD_(z_Helionem)/en |archive-date=December 29, 2022 |access-date=December 26, 2008 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,<ref>[[:de:Wikipedia:DVD|Wikipedia:DVD]]</ref> iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.<ref>{{Cite web |title=¿Qué es la CDPedia? |url=http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110702023520/http://python.org.ar/pyar/Proyectos/CDPedia |url-status=dead |archive-date=July 2, 2011 |website=Py Ar |language=es}}</ref> Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo [[SOS Children's Villages UK|SOS Children]], waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2008 |title=2008–09 Wikipedia for Schools goes online |url=https://en.wikinews.org/wiki/2008-09_Wikipedia_for_Schools_goes_online |access-date=February 3, 2023 |newspaper=WikiNews |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.<ref name="WP into books 1">{{cite news |date=June 16, 2009 |title=Wikipedia turned into book |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801202703/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/5549589/Wikipedia-turned-into-book.html |archive-date=August 1, 2009}}</ref><ref name="WP schools selection 1">{{cite web |title=Wikipedia Selection for Schools |url=https://schools-wikipedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804093730/https://schools-wikipedia.org/ |url-status=dead |archive-date=August 4, 2012 |access-date=July 14, 2012 |website=Wikipedia, The Free Encyclopedia |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo [[print on demand|daabacan marka la dalbado]] oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee [[Books LLC]] iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee [[VDM Publishing|VDM]].<ref name="FAZ" />
Mareegta [[DBpedia]], oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.<ref>{{Cite journal |last1=Bizer |first1=Christian |last2=Lehmann |first2=Jens |last3=Kobilarov |first3=Georgi |last4=Auer |first4=Sören |last5=Becker |first5=Christian |last6=Cyganiak |first6=Richard |last7=Hellmann |first7=Sebastian |date=September 2009 |title=DBpedia – A crystallization point for the Web of Data |journal=Journal of Web Semantics |volume=7 |issue=3 |pages=154–165 |doi=10.1016/j.websem.2009.07.002 |s2cid=16081721}}</ref> Wikimedia waxay abuurtay mashruuca [[Wikidata]] oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab [[Semantic Web|semantik]] ah oo la waydiin karo, oo ah [[Resource Description Framework|RDF]].<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Introduction |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Introduction |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.<ref>{{Cite web |title=Wikidata:Statistics |url=https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Statistics |access-date=February 3, 2023 |website=Wikidata |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> [[WikiReader]] waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay [[Openmoko|OpenMoko]] oo marka hore la sii daayay 2009.<ref>{{cite web |last1=Moeller |first1=Erik |date=October 13, 2009 |title=OpenMoko Launches WikiReader |url=https://diff.wikimedia.org/2009/10/13/openmoko-launches-wikireader/ |access-date=January 19, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo [[web crawler|gurguuraha shabakadda]] aan la dhiirrigelin.<ref name="WP DB usage policy 1" /> Wikipedia waxay daabacdaa "[[Wikipedia:Database download|dumps]]" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; {{as of|2023|lc=y|post=,}} ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.<ref name="WP image data dumps 1">{{Cite web |title=Data dumps/What's available for download |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_dumps/What%27s_available_for_download |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> [[Wikimedia Enterprise]] waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.<ref>{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |date=March 16, 2021 |title=Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/wikipedia-finally-asking-big-tech-to-pay-up/ |access-date=February 3, 2023 |issn=1059-1028}}</ref>
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta ''[[Journal of Documentation]]'', tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.<ref>{{Cite journal |last=Shachaf |first=Pnina |date=October 16, 2009 |title=The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library? |journal=Journal of Documentation |volume=65 |issue=6 |pages=977–996 |doi=10.1108/00220410910998951 |url=http://eprints.rclis.org/20329/1/Paradox%20of%20expertise-final.pdf}}</ref>
==== Helitaanka Mobaylka<span class="anchor" id="Wikipedia mobile access"></span><span class="anchor" id="Wikipedia mobile"></span> ====
{{See also|List of Wikipedia mobile applications|Help:Mobile access}}
[[File:Wikipedia on Mobile screenshot (2024) (cropped).png|thumb|Nooc moobayl ah oo muujinaya Bogga hore ee Wikipedia ee Ingiriiska Oktoobar 2, 2024]]
[[File:Wikipedia page views by device type.webp|thumb|Bogagga Wikipedia ee laga daawado madal ahaan]]
Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah [[web browser|browser shabakad]] ah iyaga oo maraya xiriir [[Internet access|internet]] oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo [[mobile web|mobaylka shabakadda]] tan iyo Luuliyo 2013, ''The New York Times'' Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira ''The New York Times'' wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 ''The New York Times'' wuxuu wariyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay ''The New York Times'' ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.<ref name="small screen" /> Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.<ref name=WF10.23.23 />
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo [[Wireless Application Protocol]] (WAP), iyada oo la mareyo adeegga [[Wapedia]].<ref name=":16" /> Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida [[iPhone]], qalabka ku saleysan [[Android (operating system)|Android]], ama qalabka ku saleysan [[WebOS]].<ref name="WM mobile added 1">{{cite web |date=June 30, 2009 |title=Wikimedia Mobile is Officially Launched |url=https://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111101614/http://techblog.wikimedia.org/2009/06/wikimedia-mobile-launch/ |url-status=dead |archive-date=January 11, 2010 |access-date=July 22, 2009 |website=Wikimedia Technical Blog |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref> Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia [[metadata|xogta xogta]] sida [[geographic data and information|xogta juqraafiyadeed]].<ref name="androgeoid.com LPOI WP 1">{{cite web |date=May 15, 2011 |title=Local Points Of Interest In Wikipedia |url=https://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20110601092809/http://androgeoid.com/2011/04/local-points-of-interest-in-wikipedia/ |url-status=dead |archive-date=June 1, 2011 |access-date=May 15, 2011 |website=AndroGeoid}}</ref><ref name="ilounge iphone gems WP">{{cite web |last=Hollington |first=Jesse David |date=November 30, 2008 |title=iPhone Gems: Wikipedia Apps |url=https://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112235945/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/15802/ |archive-date=January 12, 2009 |access-date=July 22, 2008 |url-status=usurped |website=iLounge}}</ref>
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.<ref>{{Cite web |last=Finc |first=Tomasz |date=January 26, 2012 |title=Announcing the Official Wikipedia Android App |url=https://diff.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |access-date=February 3, 2023 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref><ref>{{cite web |title=Wikipedia |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&hl=en |access-date=February 3, 2023 |website=Google Play}}</ref> Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.<ref>{{cite web |date=August 4, 2014 |title=Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes |url=https://apps.apple.com/us/app/wikipedia-mobile/id324715238 |access-date=August 21, 2014 |website=App Store (iOS/iPadOS) |publisher=Apple Inc. }}</ref> [[Wikipedia Zero]] wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.<ref name=":17" /><ref>{{cite news |last=Ellis |first=Justin |date=January 17, 2013 |title=Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding |url=https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130012228/https://www.niemanlab.org/2013/01/wikipedia-plans-to-expand-mobile-access-around-the-globe-with-new-funding/ |archive-date=November 30, 2022 |access-date=April 22, 2013 |newspaper=Nieman Lab}}</ref> Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.<ref name=":17">{{cite web |date=February 16, 2018 |title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships |url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/ |access-date=May 12, 2019 |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation}}</ref>
Labada [[Andrew Lih]] iyo [[Andrew Brown (writer)|Andrew Brown]] labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee [[smartphone|taleefannada casriga ah]] ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.<ref name="Lih-2015" /><ref name="Brown-2015" /> Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,<ref name="Lih-2015" /> iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa ''[[MIT Technology Review]]'' ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah [[Wikipedian|Wikipedians]] inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.<ref name="Simonite-2013" /> Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.<ref name="Lih-2015">{{cite news |last=Lih |first=Andrew |date=June 20, 2015 |title=Can Wikipedia Survive? |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205707/https://www.nytimes.com/2015/06/21/opinion/can-wikipedia-survive.html |archive-date=February 17, 2022}}</ref><ref name="Brown-2015">{{cite news |last=Brown |first=Andrew |date=June 25, 2015 |title=Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022102741/https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jun/25/wikipedia-editors-dying-breed-mobile-smartphone-technology-online-encyclopedia |archive-date=October 22, 2022}}</ref>
=== Helitaanka Shiinaha ===
Helitaanka Wikipedia waxaa [[Internet censorship in China|laga xiray]] gudaha [[mainland China|Shiinaha qaaradda]] tan iyo Maajo 2015.<ref name="Skipper-2015">{{Cite news |last=Skipper |first=Ben |date=December 7, 2015 |title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again |work=International Business Times UK |url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138 |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fox-Brewster |first=Thomas |date=May 22, 2015 |title=Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |url-status=live |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043534/https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2015/05/22/wikipedia-disturbed-over-fresh-china-censorship/#377839ae112a |archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Henochowicz |first=Anne |date=May 20, 2015 |title=Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall |url=https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504212406/https://chinadigitaltimes.net/2015/05/chinese-wikipedia-blocked-by-great-firewall/ |archive-date=May 4, 2017 |access-date=May 4, 2017 |website=China Digital Times}}</ref> Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta [[HTTPS]], taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=June 12, 2015 |title=The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia |url=https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824001601/https://techcrunch.com/2015/06/12/the-wikimedia-foundation-turns-on-https-by-default-across-all-sites-including-wikipedia/ |archive-date=August 24, 2020 |access-date=June 3, 2020 |website=TechCrunch}}</ref>
== Saamaynta dhaqanka<span class="anchor" id="Influence"></span> ==
=== Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah ===
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.<ref>{{Cite web |last1=Hughes |first1=Taylor |last2=Smith |first2=Jeff |last3=Leavitt |first3=Alex |date=April 3, 2018 |title=Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button |url=https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111152311/https://about.fb.com/news/2018/04/news-feed-fyi-more-context/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=January 23, 2023 |website=Meta}}</ref><ref name="Cohen-2018" /> [[Noam Cohen]], oo wax ku qorayay wargeyska ''[[The Washington Post]]'', ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan '[[fake news|wararka beenta ah]]'."<ref name="Cohen-2018">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=April 7, 2018 |title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html |url-status=dead |archive-date=June 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Constine |first=Josh |date=April 3, 2018 |title=Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context |url=https://techcrunch.com/2018/04/03/facebook-author-info/ |access-date=July 15, 2021 |website=TechCrunch}}</ref>
=== Akhristayaasha ===
Febraayo 2014, ''The New York Times'' waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."<ref name="small screen" /> Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.<ref name="Alexa" /> Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.<ref name="Alexa" />
Marka laga yimaado kororka [[logistic function|habka saadka]] ee tirada maqaalladeeda,<ref name="modelling" /> Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.<ref name="comscore" /> Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.<ref name="365M">{{cite web |last=West |first=Stuart |date=2010 |title=Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf |access-date=February 3, 2023 |website=Wikimedia Foundation}}</ref> Mashruuca [[Pew Research Center|Pew]] ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.<ref name="Wikipedia users" /> Sannadkii 2011, ''[[Business Insider]]'' waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.<ref>{{cite web |author=SAI |url=https://www.businessinsider.com/2011-digital-100#7-wikimedia-foundation-wikipedia-7 |title=The World's Most Valuable Startups |website=Business Insider |date=October 7, 2011 |access-date=June 14, 2014}}</ref>
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.<ref>{{cite web |date=February 6, 2012 |title=Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209125719/https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikipedia_Readership_Survey_2011/Results |url-status=dead |archive-date=December 9, 2013 |access-date=April 16, 2014 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> {{As of|2023|2|post=,}} Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo [[Wikipedia:Pageview statistics|daawasho bogag ah]] bishii.<ref name="Wikimedia_Stats" />
==== Faafitaanka COVID-19 ====
{{Main|Wikipedia and the COVID-19 pandemic}}
Intii lagu jiray [[COVID-19 pandemic|faafitaanka COVID-19]], daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.<ref>{{Cite magazine |last=Sachdev |first=Shaan |date=February 26, 2021 |title=Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228122324/https://newrepublic.com/article/161486/wikipedia-coverage-pandemic-covid |archive-date=February 28, 2021 |issn=0028-6583}}</ref><ref name="Cohen-2020">{{Cite magazine |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=March 15, 2020 |title=How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501004048/https://www.wired.com/story/how-wikipedia-prevents-spread-coronavirus-misinformation/ |archive-date=May 1, 2020 |issn=1059-1028}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Benjakob |first=Omer |date=September 2, 2020 |title=On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB |magazine=Wired UK |url=https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416214738/https://www.wired.co.uk/article/wikipedia-coronavirus |archive-date=April 16, 2020 |issn=1357-0978}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Laurence |date=April 3, 2020 |title=Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411200231/https://www.telegraph.co.uk/technology/2020/04/03/wikipedia-winning-against-coronavirus-infodemic/ |archive-date=April 11, 2020 |issn=0307-1235}}</ref> Noam Cohen wuxuu ku qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay [[COVID-19 misinformation|macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka]] uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo [[social media|shabakadaha kale ee bulshada]] aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."<ref name="Cohen-2020" /> Oktoobar 2020, [[World Health Organization|Hay'adda Caafimaadka Adduunka]] waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso [[infographic|sawirrada xogta]] iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.<ref>{{Cite news |last=McNeil |first=Donald G. Jr. |date=October 22, 2020 |title=Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |url-status=live |access-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227064916/https://www.nytimes.com/2020/10/22/health/wikipedia-who-coronavirus-health.html |archive-date=December 27, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> {{As of|2021|11|lc=y|post=,}} waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.<ref>{{Cite web |last1=Kenton |first1=Amanda |last2=Humborg |first2=Christian |date=November 29, 2021 |title=Digital regulation must empower people to make the internet better |url=https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530140630/https://techcrunch.com/2021/11/28/digital-regulation-must-empower-people-to-make-the-internet-better/ |archive-date=May 30, 2022 |access-date=February 3, 2023 |website=TechCrunch}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wales |first=Jimmy |date=August 26, 2021 |title=Learning to trust the internet again |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827002411/https://www.aljazeera.com/opinions/2021/8/26/learning-to-trust-the-internet-again |archive-date=August 27, 2021 |access-date=February 3, 2023 |website=Al Jazeera English|Al Jazeera}}</ref>
=== Muhiimadda dhaqanka ===
{{Main|Wikipedia in culture}}
<!-- Every single cultural, media, or Internet reference to Wikipedia does not need to be mentioned here and differentiation between what constitutes a matter of significance and what is run-of-the-mill is important when adding content here. -->
[[File:Wikipedia Monument 2.JPG|thumb|upright|''[[Wikipedia Monument]]'' oo ku yaal [[Słubice]], Poland, waxaana sameeyay [[Mihran Hakobyan]] (2014)]]
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.<ref name="Wikipedia in media" /><ref name="Bourgeois" /><ref name="ssrn.com Wikipedian Justice 1">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Raghav |date=February 19, 2009 |title=Wikipedian Justice |doi=10.2139/ssrn.1346311 |ssrn=1346311 |website=Social Science Research Network |s2cid=233749371}}</ref> Mareegta [[Parliament of Canada|Baarlamaanka Kanada]] waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan [[same-sex marriage|guurka dadka isku jinsiga ah]] ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga ''[[Civil Marriage Act]]''.<ref name="parl.gc.ca same-sex marriage">{{cite web |title=An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes |url=https://www.parl.ca/LegisInfo/en/bill/38-1/C-38?view=about |access-date=February 3, 2023 |website=LEGISinfo |publisher=Parliament of Canada}}</ref> Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo [[World IntellectualProperty Organization|Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka]], inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.<ref name="WP_court_source" /><ref name="Courts turn to Wikipedia" /> Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah [[United States Intelligence Community|hay'adaha sirdoonka Maraykanka]].<ref name="US Intelligence" /> Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee ''[[RNA Biology]]'' wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan [[Rfam|qoyska RNA]].<ref name="Declan" /> Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,<ref name="ajr.org WP in the newsroom">{{cite news |last=Shaw |first=Donna |date=February–March 2008 |title=Wikipedia in the Newsroom |work=American Journalism Review |url=https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |access-date=February 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805155909/https://www.ajr.org/Article.asp?id=4461 |url-status=dead |archive-date=August 5, 2012}}</ref><ref name="twsY23" /> badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay [[plagiarism from Wikipedia|qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha]].<ref name="shizuoka plagiarized WP 1">{{cite news |title=Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article |work=Japan News Review |date=July 5, 2007 |url=https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id=364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312013353/https://www.japannewsreview.com/society/chubu/20070705page_id%3D364 |url-status=dead |archive-date=March 12, 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Richter |first=Bob |date=January 9, 2007 |title=Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered |work=San Antonio Express-News |url=https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123064704/https://www.mysanantonio.com/news/metro/stories/MYSA010307.02A.richter.132c153.html |url-status=dead |archive-date=January 23, 2007}}</ref><ref name="starbulletin.com Inquiry prompts dismissal">{{cite web |last=Bridgewater |first=Frank |title=Inquiry prompts reporter's dismissal |url=https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128202726/https://archives.starbulletin.com/2006/01/13/news/story03.html |archive-date=January 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coscarelli |first=Joe |date=July 29, 2014 |title=Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times |url=https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818021218/https://nymag.com/intelligencer/2014/07/new-york-times-buzzfeed-wikipedia-plagiarism.html |archive-date=August 18, 2022 |access-date=February 4, 2023 |website=Intelligencer |publisher=New York}}</ref>
Sannadkii 2006, majalladda ''[[Time (magazine)|Time]]'' waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, [[Reddit]], [[MySpace]] iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.<ref name="Time2006" /> Sebtembar 16, 2007, ''[[The Washington Post]]'' waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii [[2008 United States presidential election|doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008]] lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."<ref name="WP.com WP election usage">{{cite news |author-last1=Vargas |author-first1=Jose Antonio |date=September 17, 2007 |title=On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |url-status=live |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127185625/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/16/AR2007091601699_pf.html |archive-date=January 27, 2023}}</ref> Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.<ref>{{cite news |last=Ablan |first=Jennifer |date=October 22, 2007 |title=Wikipedia page the latest status symbol |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN2232893820071022?sp=true |access-date=October 24, 2007}}</ref>
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii [[politics of Italy|siyaasiga Talyaaniga]] [[Franco Grillini]] uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo [[freedom of panorama|xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha]]. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.<ref>{{cite web |last=Grillini |first=Franco |author-link=Franco Grillini |date=March 30, 2009 |title=Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright |trans-title=Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law |url=https://www.grillini.it/show.php?4885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330141810/https://www.grillini.it/show.php?4885 |url-status=dead |archive-date=March 30, 2009 |access-date=December 26, 2008 |language=it}}</ref>
[[File:Wikipedia, an introduction - Erasmus Prize 2015.webm|thumb|upright=1|thumbtime=00:36.00|Wikipedia: Hordhac – [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] 2015]]
[[File:Quadriga-verleihung-rr-02.jpg|thumb|upright=1|[[Jimmy Wales]] oo wakiil ka ah Wikipedia ku qaadanaya abaalmarinta ''Hawlgalka Iftiiminta'' ee [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee 2008.]]
Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay [[Peter Stone (professor)|Peter Stone]], kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca [[Stanford]] ee [[One Hundred Year Study on Artificial Intelligence]], ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee [[crowdsourcing|iskaashiga dadweynaha]]... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".<ref>{{cite web |date=September 2016 |title=Artificial Intelligence and Life in 2030 |url=https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208003001/https://ai100.stanford.edu/2016-report/section-i-what-artificial-intelligence/ai-research-trends |archive-date=December 8, 2022 |access-date=September 3, 2016 |website=One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100) |publisher=Stanford University}}</ref><ref name="NYT-20230718" />
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray [[openness|shabakadda furan]] iyo [[decentralization#Centralization and redecentralization of the Internet|baahinta awoodda internetka]]". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo [[social networking service|adeegyada isku-xirka bulshada]], kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka [[Age of Enlightenment|Qarnigii Iftiiminta]], kaas oo caqliga iyo [[rationality|fekerka macquulka ah]] ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "{{lang|la|[[sapere aude]]}}" ({{literal translation|ku dhiirro inaad ogaato|lk=on}}), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."<ref>{{cite news |last=Derakhshan |first=Hossein |author-link=Hossein Derakhshan |date=October 19, 2017 |title=How Social Media Endangers Knowledge |url=https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |url-status=live |department=Business |magazine=Wired |publisher=Condé Nast |eissn=1078-3148 |issn=1059-1028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022190537/https://www.wired.com/story/wikipedias-fate-shows-how-the-web-endangers-knowledge/ |archive-date=October 22, 2018 |access-date=October 22, 2018}}</ref>
==== Abaalmarinnada ====
[[File:Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|thumb|upright|Kooxda Wikipedia oo booqanaysa Baarlamaanka Asturias]]
[[File:Spanish Wikipedians meetup.jpg|thumb|upright|Tifaftirayaasha Wikipedia oo kulmaya ka dib xafladdii abaalmarinnada Asturias ee 2015]]
Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.<ref>{{Cite web |title=Trophy shelf |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Trophy_shelf |access-date=February 4, 2023 |website=Wikimedia Meta-Wiki}}</ref> Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee [[Prix Ars Electronica]]. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd [[Webby Award|Abaalmarinta Webby]] ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".<ref name="webbyawards WP awards 1">{{cite news |url=https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |title=Webby Awards 2004 |publisher=The International Academy of Digital Arts and Sciences |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722174246/https://www.webbyawards.com/webbys/winners-2004.php |url-status=dead |archive-date=July 22, 2011}}</ref>
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay [[Quadriga (award)|Abaalmarinta Quadriga]] ee ''Hawlgalka Iftiiminta'' oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay [[Boris Tadić]], [[Eckart Höfling]] iyo [[Peter Gabriel]]. [[David Weinberger]] ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.<ref name="loomarea.com WP award 1">{{cite web |url=https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915140714/https://loomarea.com/die_quadriga/e/index.php?title=Award_2008 |url-status=dead |archive-date=September 15, 2008 |title=Die Quadriga – Award 2008 |access-date=December 26, 2008}}</ref>
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay [[Erasmus Prize|Abaalmarinta Erasmus]] ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,<ref name="EP2015">{{cite web |title=Erasmus Prize – Praemium Erasmianum |url=https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115214241/https://www.erasmusprijs.org/?lang=en&page=Erasmusprijs |url-status=dead |archive-date=January 15, 2015 |access-date=January 15, 2015 |website=Praemium Erasmianum Foundation}}</ref> iyo sidoo kale [[Princess of Asturias Award|Abaalmarinta Princess of Asturias]] ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.<ref>{{cite web |title=Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015 |work=Fundación Princesa de Asturias |trans-title=Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015 |url=https://www.fpa.es/es/premios-princesa-de-asturias/premiados/2015-wikipedia.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=2015&especifica=0 |access-date=June 17, 2015 |language=es}}</ref> Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, [[Jimmy Wales]] wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.<ref>{{cite news |date=October 22, 2015 |title=Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano |language=es |trans-title=The founders of Wikipedia highlight the Asturian version |newspaper=La Nueva España |url=https://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/10/22/fundadores-wikipedia-destacan-version-asturiano/1830529.html |access-date=October 20, 2015}}</ref>
==== Majaajillada ====
{{Category see also|Parodies of Wikipedia}}
Majaajiliiste [[Stephen Colbert]] ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa ''[[The Colbert Report]]''. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga [[wikiality]], oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".<ref name="wikiality" /> Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee ''[[The Onion]]'' lagu daabacay Luulyo 2006,<ref name="onion WP 750 years 1">{{cite web |url=https://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |title=Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence |access-date=October 15, 2006 |date=July 26, 2006 |website=The Onion |archive-date=March 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325234026/http://www.theonion.com/articles/wikipedia-celebrates-750-years-of-american-indepen,2007/ |url-status=dead}}</ref> iyo maqaal kale oo ''The Onion'' ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".<ref>{{cite web |date=November 24, 2010 |title='L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today |url=https://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |access-date=February 4, 2023 |website=The Onion |archive-date=April 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405113731/http://www.theonion.com/articles/la-law-wikipedia-page-viewed-874-times-today,18521/ |url-status=dead}}</ref>
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee [[The Office (American TV series)|The Office]], oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska ([[Michael Scott (The Office)|Michael Scott]]) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha [[negotiation|wadaxaajoodka]], taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.<ref>{{Cite episode |title=The Negotiation |episode-link=The Negotiation (The Office) |series=The Office |series-link=The Office (American TV series) |network=NBC |date=April 5, 2007 |season=3 |number=19}}</ref> Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.<ref>{{cite news |last=Jesdanun |first=Anick |date=April 12, 2007 |title='Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia |newspaper=USA Today |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |url-status=live |access-date=December 12, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128044344/https://usatoday30.usatoday.com/tech/webguide/internetlife/2007-04-12-office-wikipedia_N.htm |archive-date=January 28, 2023}}</ref>
"[[My Number One Doctor]]", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka ''[[Scrubs (2001 TV series)|Scrubs]]'' ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, [[Perry Cox]] ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in [[raw food diet|cuntooyinka aan la karin]] ay dib u celin karaan saamaynta [[bone cancer|kansarka lafaha]]. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray [[list of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes|liiska qaybaha taxanaha ''Battlestar Galactica'']].<ref name="Bakken one doctor 1">{{Cite episode |title=My Number One Doctor |episode-link=Scrubs (season 7)#ep145 |series=Scrubs |series-link=Scrubs (2001 TV series) |network=NBC |date=December 6, 2007 |season=7 |number=145 |last=Bakken |first=Janae |author-link=Janae Bakken}}</ref>
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee [[CollegeHumor]] waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.<ref>{{cite web |url=https://gizmodo.com/if-wikipedia-was-a-professor-college-would-be-awesome-5050507 |title=If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed] |first=Adam |last=Frucci |date=September 16, 2008 |access-date=May 28, 2026 |work=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Professor Wikipedia |publisher=Dropout |via=YouTube |date=September 24, 2008 |access-date=May 28, 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eaADQTeZRCY}}</ref> Sawirka majaajillada ah ee [[Dilbert|Dilbert]] ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."<ref>{{cite comic |Strip=Topper |Date=May 8, 2009 |Syndicate=United Media |Cartoonist=Adams, Scott}}</ref> Luulyo 2009, [[BBC Radio 4]] waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo [[Bigipedia]], kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.<ref>{{Cite web |last=Wolf |first=Ian |date=June 4, 2010 |title=Bigipedia given second series |url=https://www.comedy.co.uk/radio/news/319/bigipedia_given_second_series/ |access-date=February 4, 2023 |website=British Comedy Guide}}</ref> Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview/ |title=Interview With Nick Doody and Matt Kirshen |website=British Comedy Guide |access-date=July 31, 2009 |archive-date=July 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731150008/http://www.comedy.org.uk/guide/radio/bigipedia/interview |url-status=dead}}</ref>
Agoosto 23, 2013, mareegta ''[[The New Yorker|New Yorker]]'' waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"<ref>{{cite web |last=Flake |first=Emily |author-link=Emily Flake |date=August 23, 2013 |title=Manning/Wikipedia cartoon |url=https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012052730/https://www.condenaststore.com/-sp/Dammit-Manning-have-you-considered-the-pronoun-war-that-this-is-going-t-Cartoon-Prints_i9813981_.htm |url-status=dead |archive-date=October 12, 2014 |access-date=August 26, 2013 |website=Conde Nast Collection}}</ref> Sawirkaasi wuxuu tixraacayay [[Chelsea Manning|Chelsea Elizabeth Manning]] (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay [[trans woman|haweeney jinsigeeda beddeshay]].<ref>{{Cite web |date=August 22, 2013 |title='I am Chelsea': Read Manning's full statement |url=http://www.today.com/news/i-am-chelsea-read-mannings-full-statement-6C10974052 |access-date=February 4, 2023 |website=Today}}</ref>
Juun 2024, majalladda ''[[Nature (journal)|Nature]]'' waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.<ref>{{Cite journal |last=Burnett |first=Emma |date=June 12, 2024 |title=Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3] |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-01723-z |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-024-01723-z |issn=0028-0836 |doi-access=free |pmid=38867010 |access-date=May 28, 2026}}</ref>
=== Daabacaadda ===
[[File:WikiMedia DC 2013 Annual Meeting 08.JPG|right|thumb|Koox ka tirsan Wikimedians-ka laanta [[Wikimedia DC]] oo ka qaybgalaysa shirkii sannadlaha ahaa ee Wikimedia ee Washington DC sannadkii 2013, iyagoo hor taagan nuqulka ''Encyclopædia Britannica'' (dhabarka bidix) ee Kaydka Qaranka Maraykanka]]
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida ''[[Encyclopædia Britannica]]'', kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.<ref>{{cite web |last1=Bosman |first1=Julie |date=March 13, 2012 |title=After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses |url=https://mediadecoder.blogs.nytimes.com//2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103001340/https://archive.nytimes.com/mediadecoder.blogs.nytimes.com/2012/03/13/after-244-years-encyclopedia-britannica-stops-the-presses/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=January 26, 2015 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |date=March 20, 2012 |title=Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic] |url=https://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |access-date=June 14, 2014 |website=GizmoCrazed |archive-date=June 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629152825/http://www.gizmocrazed.com/2012/03/encyclopedia-britannica-dies-at-the-hands-of-wikipedia-infographic/ |url-status=usurped}}</ref><ref name="FT effect on traditional media">{{cite news |author-last1=Caldwell |author-first1=Christopher |author-link=Christopher Caldwell (journalist) |date=June 14, 2013 |title=A chapter in the Enlightenment closes |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/cms/s/0/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=June 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225084438/https://www.ft.com/content/ae22314a-d383-11e2-b3ff-00144feab7de |archive-date=December 25, 2022 |quote=Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.}}</ref> [[Nicholas G. Carr|Nicholas Carr]] wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of [[Web 2.0]]" ku dhaleeceeyay mareegaha leh [[user-generated content|nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan]], sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."<ref name="RType WP traditional media effect 1">{{cite web |last=Carr |first=Nicholas |author-link=Nicholas G. Carr |date=October 3, 2005 |title=The amorality of Web 2.0 |url=https://www.roughtype.com/archives/2005/10/the_amorality_o.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804031256/https://www.roughtype.com/?p=110 |archive-date=August 4, 2022 |access-date=July 15, 2006 |website=Rough Type}}</ref> Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. [[Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]], tifaftirihii hore ee guud ee ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', wuxuu ''[[Nature (journal)|Nature]]'' ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "[[wisdom of the crowd|xigmadda dadweynaha]]" uusan beddeli karin [[scientific journal|joornaallada sayniska]] ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo [[peer review|dib-u-eegista khubarada kale]] ah.<ref name="nature.com crowds wisdom" />
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen [[BookScan]], oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.<ref name="Flood-2013" /> [[Kathryn Hughes]], oo ah borofisar ku takhasustay [[life writing|qorista taariikhda nolosha]] ee [[University of East Anglia]], isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"<ref name="Flood-2013">{{cite news |last=Flood |first=Alison |date=February 7, 2013 |title=Alison Flood: ''Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?'' |journal=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/feb/07/traditional-biography-shakespeare-breakfast |access-date=June 14, 2014}}</ref>
=== Adeegsiga cilmi-baarista ===
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday [[text corpus|urur qoraallo ah]] oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, [[information retrieval|soo-celinta macluumaadka]] iyo [[natural language processing|falanqaynta luqadda dabiiciga ah]].<ref>{{Cite web |last=Mayo |first=Matthew |date=November 23, 2017 |title=Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing |url=https://www.kdnuggets.com/building-a-wikipedia-text-corpus-natural-language-processing.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528034621/https://www.kdnuggets.com/2017/11/building-wikipedia-text-corpus-nlp.html |url-status=dead |archive-date=May 28, 2023 |access-date=February 4, 2023 |website=KDnuggets}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lindemann |first=Luke |date=February 19, 2021 |title=Wikipedia Corpus |url=https://lukelindemann.com/wiki_corpus.html |access-date=February 4, 2023 |website=lukelindemann.com}}</ref> Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada [[entity linking|isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo]], habkaas oo loo yaqaan "wikification",<ref name="wikify">{{cite conference |url=https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |title=Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge |first1=Mihalcea |last1=Rada |first2=Andras |last2=Csomai |author1-link=Rada Mihalcea |date=November 2007 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218062051/https://www.cse.unt.edu/~tarau/teaching/NLP/papers/Mihalcea-2007-Wikify-Linking_Documents_to_Encyclopedic.pdf |archive-date=February 18, 2016 |location=Lisbon; New York City |pages=233–242 |isbn=978-1-59593-803-9 |doi=10.1145/1321440.1321475 |url-status=live}}</ref> iyo dhibaatada la xiriirta ee [[word-sense disambiguation|kala saaridda macnaha ereyada]].<ref name="milne witten WP usage 1">{{cite conference |url=https://www.cms.waikato.ac.nz/~ihw/papers/08-DNM-IHW-LearningToLinkWithWikipedia.pdf |title=Learning to Link with Wikipedia |first1=David |last1=Milne |first2=Ian H. |last2=Witten |author2-link=Ian H. Witten |date=October 2008 |conference=ACM Conference on Information and Knowledge Management |book-title=CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management |publisher=Association for Computing Machinery |location=Napa Valley, CA; New York |pages=509–518 |isbn=978-1-59593-991-3 |doi=10.1145/1458082.1458150}}</ref> Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.<ref name="discovering missing WP links 1">{{cite conference |last1=Adafre |first1=Sisay Fissaha |last2=de Rijke |first2=Maarten |author2-link=Maarten de Rijke |date=August 2005 |url=https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |conference=ACM LinkKDD |location=Chicago; New York City |publisher=Association for Computing Machinery |pages=90–97 |doi=10.1145/1134271.1134284 |isbn=978-1-59593-135-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717054413/https://staff.science.uva.nl/~mdr/Publications/Files/linkkdd2005.pdf |archive-date=July 17, 2012 |title=Discovering missing links in Wikipedia |book-title=LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery |url-status=live}}</ref>
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa [[University of Franche-Comté]] ee [[Besançon]] iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa [[Paul Sabatier University]] ee [[Toulouse]] ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.<ref name=mitmining>{{cite news |title=Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries |url=https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |access-date=December 27, 2015 |work=MIT Technology Review |date=December 7, 2015 |archive-date=February 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201174817/https://www.technologyreview.com/view/544266/wikipedia-mining-algorithm-reveals-worlds-most-influential-universities/ |url-status=dead}}</ref><ref name=harvardisonlymarmow>{{cite news |last1=Marmow Shaw |first1=Jessica |title=Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list |url=https://www.marketwatch.com/story/two-universities-beat-harvard-in-this-surprising-school-ranking-2015-12-09 |access-date=December 27, 2015 |work=MarketWatch |date=December 10, 2015}}</ref><ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche>{{cite news |last1=Bothwell |first1=Ellie |title=Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances |url=https://www.timeshighereducation.com/features/wikipedia-ranking-world-universities-top-100 |access-date=December 27, 2015 |work=Times Higher Education |date=December 15, 2015}}</ref> Waxay adeegsadeen [[PageRank]], [[CheiRank]] iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".<ref name=wikipediarankingtimesworldunifranche /><ref>{{cite journal |author1=Lages, J. |author2=Patt, A. |author3=Shepelyansky, D. |year=2016 |title=Wikipedia ranking of world universities |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=89 |page=69 |arxiv=1511.09021 |bibcode=2016EPJB...89...69L |doi=10.1140/epjb/e2016-60922-0 |number=69 |s2cid=1965378}}</ref> Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.<ref>{{cite journal |author1=Coquidé, C. |author2=Lages, J. |author3=Shepelyansky, D.L. |year=2019 |title=World influence and interactions of universities from Wikipedia networks. |journal=European Physical Journal B|Eur. Phys. J. B |volume=92 |page=3 |arxiv=1809.00332 |bibcode=2019EPJB...92....3C |doi=10.1140/epjb/e2018-90532-7 |number=3 |s2cid=52154548}}</ref>
Diseembar 2015, [[John Julius Norwich]] wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska ''[[The Times]]'' ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.<ref>{{Cite web |date=December 13, 2015 |title=All hail Wikipedia |url=https://www.thetimes.com/article/all-hail-wikipedia-l6t9cnhkl5m |access-date=October 1, 2024 |website=The Times}}</ref>
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.<ref>{{Cite journal |last1=Thompson |first1=Neil |last2=Hanley |first2=Douglas |date=February 13, 2018 |title=Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial |journal=MIT Sloan Research Paper No. 5238-17 |location=Rochester, NY |doi=10.2139/ssrn.3039505 |ssrn=3039505 |s2cid=30918097 |via=SSRN}}</ref> Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen [[machine learning|barashada mashiinka]] iyo [[artificial intelligence|sirdoonka macmalka ah]]<ref name="NYT-20230718">{{cite news |last=Gertner |first=Jon |title=Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment |url=https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |date=July 18, 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20230719220706/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html#permid=126389255 |archive-date=July 19, 2023 |access-date=July 19, 2023}}</ref> si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,<ref>{{cite conference |last1=Sarabadani |first1=Amir |last2=Halfaker |first2=Aaron |last3=Taraborelli |first3=Dario |author2-link=Aaron Halfaker |title=Building automated vandalism detection tools for Wikidata |date=April 2017 |conference=26th International Conference on World Wide Web Companion |book-title=WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion |publisher=Association for Computing Machinery |location=Perth; New York |pages=1647–1654 |isbn=978-1-4503-4914-7 |doi=10.1145/3041021.3053366 |arxiv=1703.03861}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Potthast |first1=Martin |last2=Stein |first2=Benno |last3=Gerling |first3=Robert |title=Automatic Vandalism Detection in Wikipedia |book-title=Advances in Information Retrieval |date=2008 |volume=4956 |pages=663–668 |doi=10.1007/978-3-540-78646-7_75 |series=Lecture Notes in Computer Science |isbn=978-3-540-78645-0 |editor1-first=Craig |editor1-last=Macdonald |editor2-first=Iadh |editor2-last=Ounis |editor3-first=Vassilis |editor3-last=Plachouras |editor4-first=Ian |editor4-last=Ruthven |editor5-first=Ryen W. |editor5-last=White |conference=30th ECIR |location=Glasgow |publisher=Springer}}</ref> iyo qiimaynta [[data quality|tayada xogta]] ee Wikipedia.<ref>{{cite journal |last1=Asthana |first1=Sumit |last2=Halfaker |first2=Aaron |author2-link=Aaron Halfaker |editor1-last=Lampe |editor1-first=Cliff |editor1-link=Cliff Lampe |title=With Few Eyes, All Hoaxes are Deep |journal=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction |date=November 2018 |volume=2 |issue=CSCW |doi=10.1145/3274290 |at=21 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York City |issn=2573-0142 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Petroni |first1=Fabio |last2=Broscheit |first2=Samuel |last3=Piktus |first3=Aleksandra |last4=Lewis |first4=Patrick |last5=Izacard |first5=Gautier |last6=Hosseini |first6=Lucas |last7=Dwivedi-Yu |first7=Jane |last8=Lomeli |first8=Maria |last9=Schick |first9=Timo|last10=Bevilacqua|first10=Michele |last11=Mazaré |first11=Pierre-Emmanuel |last12=Joulin |first12=Armand |last13=Grave |first13=Edouard |last14=Riedel |first14=Sebastian |title=Improving Wikipedia verifiability with AI |journal=Nature Machine Intelligence |date=2023 |volume=5 |issue=10 |pages=1142–1148 |doi=10.1038/s42256-023-00726-1 |doi-access=free |arxiv=2207.06220}}</ref>
== Mashaariicda La xiriira ==
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa [[BBC Domesday Project]] ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada [[BBC Micro]]) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.<ref name="Domesday Project" />
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale [[Everything2]]),<ref>{{cite news |last=Frauenfelder |first=Mark |date=November 21, 2000 |title=The next generation of online encyclopedias |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |url-status=live |access-date=February 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040814034109/https://www.cnn.com/2000/TECH/computing/11/21/net.gen.encyclopedias.idg/index.html |archive-date=August 14, 2004}}</ref> iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale [[GNE (encyclopedia)|GNE]]).<ref>{{Cite web |title=The Free Encyclopedia Project |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |access-date=February 4, 2023 |website=GNU Operating System |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref> Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa [[h2g2]], kaas oo uu abuuray [[Douglas Adams]] 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.<ref>{{Cite news |last=Rubin |first=Harriet |date=May 31, 1998 |title=The Hitchhikers Guide to the New Economy |work=Fast Company |url=https://www.fastcompany.com/34100/hitchhikers-guide-new-economy |access-date=February 4, 2023}}</ref>
Mareegaha [[knowledge base|aqoonta]] la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan [[peer review|dib-u-eegis asxaabtu]] dhaqameed, sida ''[[Encyclopedia of Life]]'' iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah ''[[Scholarpedia]]'' iyo [[Citizendium]].<ref>{{Cite web |title=Encyclopedia of Life |url=http://naturalhistory.si.edu/research/eol |access-date=February 4, 2023 |website=National Museum of Natural History |publisher=Smithsonian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia |url=http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222104006/http://applied-neuroscience.org/index.php?option=com_content&task=view&id=79 |url-status=dead |archive-date=February 22, 2012 |website=Society of Applied Neuroscience}}</ref> Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.<ref name="Orlowski18" /><ref name="JayLyman">{{cite news |first=Jay |last=Lyman |url=https://www.crmbuyer.com/story/53137.html |title=Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site |publisher=LinuxInsider |date=September 20, 2006 |access-date=June 27, 2007 |archive-date=September 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002933/http://www.crmbuyer.com/story/53137.html |url-status=dead}}</ref>
== Qoraallada hoose ==
{{Notelist|30em}}
== Tixraacyada ==
{{Reflist|refs=
<ref name="nature.com crowds wisdom">{{cite web |title=Technical solutions: Wisdom of the crowds |url=https://www.nature.com/nature/peerreview/debate/nature04992.html |website=Nature |access-date=October 10, 2006}}</ref>
<!-- unused <ref name="Alexa siteinfo">{{cite web |title=Wikipedia.org Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |publisher=[[Alexa Internet]] |access-date=October 1, 2019}}</ref> -->
<ref name=comscore>{{cite web |url=https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |title=694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks |date=May 4, 2006 |publisher=comScore |access-date=December 16, 2007 |quote=Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730011713/https://www.comscore.com/press/release.asp?press=849 |url-status=dead |archive-date=July 30, 2008}}</ref>
<ref name="Wikipedia users">{{cite web |first1=Lee |last1=Rainie |first2=Bill |last2=Tancer |title=Wikipedia users |publisher=Pew Research Center |website=Pew Internet & American Life Project |date=December 15, 2007 |quote=36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students. |url=https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306031354/https://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_Wikipedia07.pdf |url-status=dead |archive-date=March 6, 2008}}</ref>
<ref name="Bourgeois">{{cite web |url=https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |title=Bourgeois et al. v. Peters et al. |access-date=February 6, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203021430/https://www.ca11.uscourts.gov/opinions/ops/200216886.pdf |url-status=dead |archive-date=February 3, 2007}}</ref>
<ref name="Courts turn to Wikipedia">{{cite news |last=Cohen |first=Noam |author-link=Noam Cohen |date=January 29, 2007 |title=Courts Turn to Wikipedia, but Selectively |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/technology/29wikipedia.html |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="US Intelligence">{{cite web |url=https://fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |title=The Wikipedia Factor in US Intelligence |first=Steven |last=Aftergood |publisher=Federation of American Scientists Project on Government Secrecy |date=March 21, 2007 |access-date=April 14, 2007 |archive-date=January 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113948/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/03/the_wikipedia_factor_in_us_int.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Declan">{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=December 16, 2008 |title=Publish in Wikipedia or perish |journal=Nature News |doi=10.1038/news.2008.1312}}</ref>
<ref name=MiliardWho>{{cite news |url=https://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia? |work=[[Salt Lake City Weekly]] |date=March 1, 2008 |access-date=December 18, 2008 |archive-date=April 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402034719/http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name=Time2006>{{cite news |date=December 13, 2006 |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |title=Time's Person of the Year: You |magazine=Time |access-date=December 26, 2008 |first=Lev |last=Grossman |archive-date=March 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304050538/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570810,00.html |url-status=dead}}</ref>
<ref name="AcademiaAndWikipedia">{{cite web |first=Danah |last=Boyd |url=https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316184224/https://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php |url-status=dead |archive-date=March 16, 2006 |title=Academia and Wikipedia |website=Many 2 Many: A Group We[[blog]] on Social Software |publisher=Corante |date=January 4, 2005 |access-date=December 18, 2008 |quote=[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the [[University of California, Berkeley]] [,] and a fellow at the Harvard University [[Berkman Center for Internet & Society]] [at [[Harvard Law School]].]}}</ref>
<ref name="MIT_IBM_study">{{cite book |first1=Fernanda B. |last1=Viégas |first2=Martin |last2=Wattenberg |first3=Kushal |last3=Dave |title=CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems |chapter=The palm zire 71 camera interface |url=https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060125025047/https://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf |url-status=dead |archive-date=January 25, 2006 |pages=575–582 |year=2004 |doi=10.1145/985921.985953 |isbn=978-1-58113-702-6 |s2cid=10351688 |access-date=January 24, 2007}}</ref>
<ref name="CreatingDestroyingAndRestoringValue">{{cite journal |first1=Reid |last1=Priedhorsky |first2=Jilin |last2=Chen |author3=Shyong (Tony) K. Lam |first4=Katherine |last4=Panciera |first5=Loren |last5=Terveen |first6=John |last6=Riedl |title=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |journal=Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota |date=November 4, 2007 |url=https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |access-date=October 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025080718/https://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf |url-status=dead |archive-date=October 25, 2007}}</ref>
<ref name="Sidener-2004">{{cite news |url=https://www.signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |first=Jonathan |last=Sidener |title=Everyone's Encyclopedia |date=December 6, 2004 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=October 15, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011150228/https://signonsandiego.com/uniontrib/20041206/news_mz1b6encyclo.html |url-status=dead |archive-date=October 11, 2007}}</ref>
<ref name=Meyers>{{cite news |first=Peter |last=Meyers |title=Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You |url=https://www.nytimes.com/2001/09/20/technology/fact-driven-collegial-this-site-wants-you.html?n=Top%2FReference%2FTimes+Topics%2FSubjects%2FC%2FComputer+Software |work=The New York Times |date=September 20, 2001 |quote='I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales. |access-date=November 22, 2007}}</ref>
<ref name=SangerMemoir>{{cite news |first=Larry |last=Sanger |title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir |date=April 18, 2005 |work=Slashdot |url=https://features.slashdot.org/features/05/04/18/164213.shtml |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="EB_encyclopedia">{{cite encyclopedia |title=Encyclopedias and Dictionaries |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=15th |year=2007 |volume=18 |pages=257–286}}</ref>
<ref name=Shirky>{{cite book |first=Clay |last=Shirky |author-link=Clay Shirky |title=Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations |year=2008 |publisher=The Penguin Press via Amazon Online Reader |url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir |isbn=978-1-59420-153-0 |page=[https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir/page/273 273] |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name=FAZ>{{cite web |last=Thiel |first=Thomas |title=Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten |website=Frankfurter Allgemeine Zeitung |language=de |date=September 27, 2010 |url=https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |access-date=December 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126184904/https://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E7A20980B9C0D46E99A9F60BC09506343~ATpl~Ecommon~Scontent.html |url-status=dead |archive-date=November 26, 2010}}</ref>
<ref name="Seigenthaler">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/opinion/editorials/2005-11-29-wikipedia-edit_x.htm |last=Seigenthaler |first=John |title=A False Wikipedia 'biography' |date=November 29, 2005 |work=USA Today |access-date=December 26, 2008}}</ref>
<ref name="Torsten_Kleinz">{{cite news |first=Torsten |last=Kleinz |title=World of Knowledge |work=Linux Magazine |quote=The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves. |date=February 2005 |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |access-date=July 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925220722/https://w3.linux-magazine.com/issue/51/Wikipedia_Encyclopedia.pdf |url-status=dead |archive-date=September 25, 2007}}</ref>
<ref name="DeathByWikipedia">{{cite news |title=Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html |first=Frank |last=Ahrens |newspaper=The Washington Post |date=July 9, 2006 |access-date=November 1, 2006}}</ref>
<ref name="wikiality">{{cite news |title=Wikiality |url=https://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230950/http://www.cc.com/video-clips/z1aahs/the-colbert-report-the-word---wikiality |url-status=dead |archive-date=September 11, 2015 |first=Stephen |last=Colbert |date=July 30, 2006 |access-date=October 8, 2015}}</ref>
<ref name="Seeing Corporate Fingerprints">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/technology/19wikipedia.html |title=Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia |first=Katie |last=Hafner |work=The New York Times |date=August 19, 2007 |access-date=December 26, 2008 |page=1}}</ref>
<ref name=Taylor>{{cite news |url=https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |title=China allows access to English Wikipedia |work=Reuters |first=Sophie |last=Taylor |date=April 5, 2008 |access-date=July 29, 2008 |archive-date=December 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229092049/https://in.reuters.com/article/technologyNews/idINIndia-32865420080405 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="McHenry_2004">{{cite news |last1=McHenry |first1=Robert |title=The Faith-Based Encyclopedia |url=https://www.techcentralstation.com/111504A.html |work=[[TCS Daily|Tech Central Station]] |date=November 15, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107210301/https://www.techcentralstation.com/111504A.html |url-status=dead |archive-date=January 7, 2006}}</ref>
<ref name="WideWorldOfWikipedia">{{cite news |title=Wide World of Wikipedia |newspaper=The Emory Wheel |url=https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |date=April 21, 2006 |access-date=October 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107052908/https://www.emorywheel.com/detail.php?n=17902 |url-status=dead |archive-date=November 7, 2007}}</ref>
<ref name="AWorkInProgress">{{cite news |first=Burt |last=Helm |title=Wikipedia: 'A Work in Progress' |url=https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |work=Bloomberg BusinessWeek |date=December 14, 2005 |access-date=January 29, 2007 |archive-date=April 21, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421000522/https://www.businessweek.com/technology/content/dec2005/tc20051214_441708.htm |url-status=dead}}</ref>
<ref name="GilesJ2005Internet">{{cite journal |first=Jim |last=Giles |title=Internet encyclopedias go head to head |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=438 |issue=7070 |pages=900–901 |date=December 2005 |pmid=16355180 |doi=10.1038/438900a |author-link=Jim Giles (reporter) |bibcode=2005Natur.438..900G |doi-access=free}} {{subscription required}}
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
* {{cite news |title=Wikipedia survives research test |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm |date=December 15, 2005}}</ref>
<ref name="corporate.britannica.com">{{cite report |author=Encyclopædia Britannica |author-link=Encyclopædia Britannica |date=March 2006 |title=Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'' |url=https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/https://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |archive-date=July 9, 2016 |url-status=live}}</ref>
<ref name="stothart">Chloe Stothart. [https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408 "Web threatens learning ethos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221140310/https://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=209408|date=December 21, 2012}} ''The Times Higher Education Supplement'', 2007, 1799 (June 22), p. 2.</ref>
<ref name="The Register-April">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/09/sanger_reports_wikimedia_to_the_fbi/ |work=The Register |date=April 9, 2010 |first=Cade |last=Metz |title=Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn' |access-date=April 19, 2010}}</ref>
<ref name=AFP>{{cite news |last1=Agence France-Presse |title=Wikipedia rejects child porn accusation |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikipedia-rejects-child-porn-accusation-20100428-tsvh.html |work=The Sydney Morning Herald |date=April 29, 2010}}</ref>
<ref name="David_Mehegan">{{cite news |first=David |last=Mehegan |title=Many contributors, common cause |url=http://archive.boston.com/business/technology/articles/2006/02/13/many_contributors_common_cause/ |work=The Boston Globe |date=February 13, 2006 |access-date=March 25, 2007}}</ref>
<ref name="user identification">{{cite web |title=The Authority of Wikipedia |url=https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122202231/https://www.public.iastate.edu/~goodwin/pubs/goodwinwikipedia.pdf |url-status=dead |archive-date=November 22, 2009 |first=Jean |last=Goodwin |year=2009 |quote=Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers |access-date=January 31, 2011}}</ref>
<ref name="WP_court_source">{{cite journal |last=Arias |first=Martha L. |date=January 29, 2007 |url=https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |title=Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source |journal=Internet Business Law Services |access-date=December 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520054827/https://www.ibls.com/internet_law_news_portal_view.aspx?s=latestnews&id=1668 |url-status=dead |archive-date=May 20, 2012}} (The name "''World Intellectual Property Office''" should however read "''World Intellectual Property Organization''" in this source.)</ref>
<ref name=twsY23>{{cite news |author=Lexington |title=Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth |newspaper=The Economist |quote=Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund". |date=September 24, 2011 |url=https://www.economist.com/united-states/2011/09/24/classlessness-in-america |access-date=September 27, 2011}}</ref>
<ref name="Domesday Project">{{cite web |url=https://www.domesday1986.com/ |title=Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface |author=Heart Internet |access-date=September 9, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517075130/http://domesday1986.com/ |url-status=dead}}</ref>
<ref name="Orlowski18">{{cite news |first=Andrew |last=Orlowski |author-link=Andrew Orlowski |url=https://www.theregister.co.uk/2006/09/18/sanger_forks_wikipedia |title=Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling? |work=The Register |date=September 18, 2006 |quote=Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits. |access-date=June 27, 2007}}</ref>
<ref name="bing WP research and referencing">{{cite news |url=https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023202054/https://www.bing.com/community/site_blogs/b/search/archive/2009/07/27/researching-with-bing-reference.aspx |url-status=dead |archive-date=October 23, 2010 |title=Researching With Bing Reference |newspaper=Bing Community |access-date=September 9, 2014}}</ref>
<ref name="J Sidener">{{cite news |url=https://legacy.utsandiego.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |title=Wikipedia family feud rooted in San Diego |last=Sidener |first=Jonathan |date=October 9, 2006 |work=[[The San Diego Union-Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111074945/https://legacy.sandiegouniontribune.com/news/tech/personaltech/20061009-9999-mz1b9wikiped.html |url-status=dead |archive-date=November 11, 2016 |access-date=May 5, 2009}}</ref>
<ref name="emory_p_181">{{cite journal |title=Wikitruth through Wikiorder |ssrn=1354424 |journal=Emory Law Journal |volume=59 |issue=1 |year=2009 |page=181 |first1=David A. |last1=Hoffman |first2=Salil K. |last2=Mehra}}</ref>
<!--Wikipedia internal pages, other WMF project pages, and WMF-published sources-->
<ref name=modelling>[[Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth]]</ref>
<ref name=WikipediaHome>{{cite web |url=https://www.wikipedia.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20010331173908/https://www.wikipedia.com/ |url-status=dead |archive-date=March 31, 2001 |title=Wikipedia: HomePage |access-date=March 31, 2001}}</ref>
<ref name="WP vandalism manipulation 1">{{self-reference link|Wikipedia:Vandalism|Burburin}}. ''Wikipedia''. Retrieved November 6, 2012.</ref>
<ref name="WP DB usage policy 1">{{self-reference link|Wikipedia:Database download|Qawaacidda Wikipedia}} on data download</ref>
<ref name="voteresult">[[meta:Licensing update/Result|Wikimedia]]</ref>
<ref name="Wikipedia in media">[[Wikipedia:Wikipedia in the media]]</ref>
<ref name="ListOfWikipedias">[[Special:Statistics]]</ref>
<ref name="stallman1999">{{cite web |url=https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |title=The Free Encyclopedia Project |first=Richard M. |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |date=June 20, 2007 |publisher=Free Software Foundation |access-date=January 4, 2008 |archive-date=September 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html |url-status=dead}}</ref>
}}
=== Ilaha ===
* {{cite book |last1=McDowell |first1=Zachary |last2=Vetter |first2=Matthew |title=[[Wikipedia and the Representation of Reality]] |date=2022 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-367-55571-9 |pages=1–107}}
== Akhris Dheeraad ah ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |last=Balke |first=Jeff |url=https://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |title=For Music Fans: Wikipedia; MySpace |work=[[Houston Chronicle]] |agency=Broken Record (blog) |date=March 2008 |access-date=December 17, 2008 |archive-date=December 29, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229164945/http://blogs.chron.com/brokenrecord/2008/03/for_music_fans_wikipedia_myspa.html |url-status=dead}}
* {{cite news |last=Borland |first=John |date=August 14, 2007 |title=See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign |url=https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116134820/https://www.wired.com/2007/08/wiki-tracker/ |archive-date=November 16, 2015 |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=October 23, 2018}}
* {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html |title=All the News That's Fit to Print Out |first=Jonathan |last=Dee |work=The New York Times Magazine |date=July 1, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Jim |last=Giles |title=Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526226.200 |date=September 20, 2007 |work=[[New Scientist]] |access-date=January 14, 2008}}
* {{cite news |first=Mike |last=Miliard |title=Wikipedia Rules |url=https://thephoenix.com/Boston/Life/52864-Wikipedia-rules |work=[[The Phoenix (newspaper)|The Phoenix]] |date=December 2, 2007 |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |first=Marshall |last=Poe |author-link=Marshall Poe |url=https://www.theatlantic.com/doc/200609/wikipedia |title=The Hive |work=[[The Atlantic]] Monthly |date=September 1, 2006 |access-date=March 22, 2008}}
* {{cite news |first=Michael S. |last=Rosenwald |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/22/AR2009102204715.html?hpid=topnews |title=Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom |date=October 23, 2009 |newspaper=The Washington Post |access-date=October 22, 2009}}
* {{cite news |first=David |last=Runciman |url=https://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |title=Like Boiling a Frog |date=May 28, 2009 |work=London Review of Books |access-date=June 3, 2009 |archive-date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527013530/http://www.lrb.co.uk/v31/n10/runc01_.html |url-status=dead}}
* [[Gary Stix|Stix, Gary]], "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", ''[[Scientific American]]'', vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
* {{cite news |first=Chris |last=Taylor |url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602012551/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1066904-1,00.html |url-status=dead |archive-date=June 2, 2005 |title=It's a Wiki, Wiki World |date=May 29, 2005 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=February 22, 2008}}
* {{cite news |url=https://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=11484062 |title=Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist |newspaper=[[The Economist]] |date=June 5, 2008 |access-date=June 5, 2008 |quote=Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/technology-24613608 "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries"], BBC News, October 21, 2013.
* [https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ "The Decline of Wikipedia"] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20131023135648/https://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the%2Ddecline%2Dof%2Dwikipedia/|date=October 23, 2013 }}, ''MIT Technology Review'', October 22, 2013
* [https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1{{nbsp}}Police Plaza"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150313150951/https://www.capitalnewyork.com/article/city-hall/2015/03/8563947/edits-wikipedia-pages-bell-garner-diallo-traced-1-police-plaza|date=March 13, 2015 }} (March 2015), ''[[Media in New York's Capital District|Capital]]''
* [https://www.vice.com/en/article/wikipedia-zero-facebook-free-basics-angola-pirates-zero-rating/ Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems] (March 2016), ''[[Vice (magazine)|Motherboard]]''
* {{cite web |url=https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |title=Dark Side of Wikipedia |work=Full Measure |access-date=April 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804110601/https://fullmeasure.news/news/politics/dark-side-of-wikipedia |url-status=dead |archive-date=August 4, 2016}} ''[[Full Measure with Sharyl Attkisson]]'', April 17, 2016. <small>(Includes video.)</small>
* {{cite web |last1=Wales |first1=Jimmy |title=How Wikipedia Works |url=https://www.cato.org/multimedia/cato-daily-podcast/how-wikipedia-works |publisher=[[Cato Institute]] |date=December 9, 2016 |quote=Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.}}
* [https://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus], ''[[Ideas (radio show)|Ideas, with Paul Kennedy]]'', [[CBC Radio One]], originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also [https://www.cbc.ca/ideas/popupaudio.html?clipIds=2430203709 found here]). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including [[Kat Walsh]] and [[Sue Gardner]] (audio, 53:58, Flash required).
* [https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/is-wikipedia-cracking-up-1543527.html "So Is Wikipedia Cracking Up?"] ''The Independent'', February 3, 2009.
* [https://gizmodo.com/wikipedias-yearend-list-shows-what-the-internet-needed-1840690794 Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019]. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
{{refend}}
=== Daraasaadka Tacliimeed ===
{{Main|Academic studies about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |isbn=978-1-4214-1535-2 |last=Leitch |first=Thomas |title=Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age |year=2014 |publisher=JHU Press}}
* {{cite journal |last=Jensen |first=Richard |title=Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812 |journal=The Journal of Military History |volume=76 |issue=4 |date=October 2012 |pages=523–556 |url=https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021042738/https://www.americanhistoryprojects.com/downloads/JMH1812.PDF |archive-date=October 21, 2012}}
* {{cite journal |title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis |first1=Taha |last1=Yasseri |year=2012 |journal=PLOS ONE |volume=7 |first2=Robert |last2=Sumi |first3=János |last3=Kertész |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0030091 |editor1-last=Szolnoki |editor1-first=Attila |article-number=e30091 |pmid=22272279 |pmc=3260192 |arxiv=1109.1746 |bibcode=2012PLoSO...730091Y |doi-access=free}}
* {{cite journal |ssrn=1458162 |title=Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences |first=Eric |last=Goldman |year=2010 |journal=Journal of Telecommunications and High Technology Law |volume=8}} ([https://blog.ericgoldman.org/archives/2010/02/catching_up_wit.htm A blog post by the author.])
* {{cite journal |first=Finn |last=Nielsen |title=Scientific Citations in Wikipedia |journal=[[First Monday (journal)|First Monday]] |volume=12 |issue=8 |date=August 2007 |doi=10.5210/fm.v12i8.1997 |arxiv=0805.1154 |s2cid=58893 |doi-access=free}}
* {{cite journal |last1=Pfeil |first1=Ulrike |first2=Panayiotis |last2=Zaphiris |author3=Chee Siang Ang |title=Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |year=2006 |volume=12 |issue=1 |page=88 |doi=10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x |doi-access=free}}
* {{cite book |author1=Priedhorsky |author2=Reid |first3=Jilin |last3=Chen |author4=Shyong (Tony) K. Lam |first5=Katherine |last5=Panciera |author6-link=Loren Terveen |first6=Loren |last6=Terveen |author7-link=John Riedl |first7=John |last7=Riedl |title=Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07 |doi=10.1145/1316624.1316663 |chapter=Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia |year=2007 |isbn=978-1-59593-845-9 |pages=259–268 |s2cid=15350808}}
* {{cite conference |first=Joseph |last=Reagle |title=Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia |work=WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis |publisher=ACM |location=Montreal |year=2007 |url=https://reagle.org/joseph/2007/10/Wikipedia-Authorial-Leadership.pdf |hdl=2047/d20002876 |access-date=December 26, 2008}}
* {{cite book |first=Emiel |last=Rijshouwer |date=2019 |title=Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam) |publisher=Rijksuniversiteit Groningen |oclc=1081174169 |hdl=1765/113937 |isbn=978-94-028-1371-5}} (Open access)
* [[Roy Rosenzweig|Rosenzweig, Roy]]. [https://web.archive.org/web/20090430201444/https://chnm.gmu.edu/resources/essays/d/42 Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past]. (Originally published in ''[[The Journal of American History]]'' 93.1 (June 2006): 117–146.)
* {{cite journal |title=Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia |first1=Dennis M. |last1=Wilkinson |first2=Bernardo A. |last2=Huberman |journal=First Monday |volume=12 |issue=4 |date=April 2007 |doi=10.5210/fm.v12i4.1763 |arxiv=cs/0702140 |bibcode=2007cs........2140W |hdl=2027.42/136037 |s2cid=10484077 |doi-access=free}}
* {{cite journal |title=The Rise and Decline of an Open Collaboration Community |journal=American Behavioral Scientist |first=Aaron |last=Halfaker |author2=R. Stuart Geiger |first3=Jonathan T. |last3=Morgan |first4=John |last4=Riedl |doi=10.1177/0002764212469365 |year=2012 |volume=57 |issue=5 |page=664 |s2cid=144208941}}
* {{cite journal |last1=Maggio |first1=Lauren A. |last2=Willinsky |first2=John M. |last3=Steinberg |first3=Ryan M. |last4=Mietchen |first4=Daniel |last5=Wass |first5=Joseph L. |last6=Dong |first6=Ting |author2-link=John Willinsky |title=Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia |journal=[[PLOS One]] |date=2017 |volume=12 |issue=12 |article-number=e0190046 |doi=10.1371/journal.pone.0190046 |publisher=[[PLOS]] |pmid=29267345 |pmc=5739466 |bibcode=2017PLoSO..1290046M |doi-access=free}}
{{refend}}
=== Buugaag ===
{{Main|List of books about Wikipedia}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Keen |first=Andrew |title=The Cult of the Amateur |publisher=Doubleday/Currency |year=2007 |isbn=978-0-385-52080-5 |author-link=Andrew Keen |title-link=The Cult of the Amateur}} (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
** Listen to: {{cite news |last=Keen |first=Andrew |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11131872 |title=Does the Internet Undermine Culture? |newspaper=National Public Radio, US |date=June 16, 2007}} The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
* {{cite book |first1=Phoebe |last1=Ayers |first2=Charles |last2=Matthews |first3=Ben |last3=Yates |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |publisher=No Starch Press |location=San Francisco |year=2008 |isbn=978-1-59327-176-3 |url=https://archive.org/details/howwikipediawork00ayer_0}}
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=978-0-596-51516-4 |title-link=Wikipedia – The Missing Manual}} (See book review by Baker, as listed hereafter.)
* {{cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia Reader's Guide |url=https://archive.org/details/isbn_9780596521745 |url-access=registration |publisher=Pogue Press |location=Sebastopol |year=2008 |isbn=978-0-596-52174-5}}
* {{cite book |first1=Sheizaf |last1=Rafaeli |first2=Yaron |last2=Ariel |year=2008 |chapter=Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia |editor=Barak, A. |title=Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications |url=https://archive.org/details/psychologicalasp00bara |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/psychologicalasp00bara/page/n261 243]–267 |location=Cambridge, UK |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69464-3 |author1-link=Sheizaf Rafaeli}}
* {{cite book |last=Dalby |first=Andrew |author-link=Andrew Dalby |title=The World and Wikipedia: How We are Editing Reality |publisher=Siduri |year=2009 |isbn=978-0-9562052-0-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldwikipediaho0000dalb}}
* {{cite book |last=Lih |first=Andrew |author-link=Andrew Lih |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |publisher=Hyperion |location=New York |year=2009 |isbn=978-1-4013-0371-6 |title-link=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia}}
* {{cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |url=https://books.google.com/books?id=htu8A-m_Y4EC |year=2009 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-7433-7}}
* {{cite book |last1=Rahmstorf |first1=Olaf |title=Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? |date=2023 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8394-5862-4 |language=de}}
* {{cite book |last=Reagle |first=Joseph Michael Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |publisher=the [[MIT Press]] |location=Cambridge, MA |year=2010 |isbn=978-0-262-01447-2 |url=https://reagle.org/joseph/2010/gfc |access-date=October 25, 2015}}
* {{cite book |first1=Dariusz |last1=Jemielniak |title=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia |publisher=[[Stanford University Press]] |location=Stanford, CA |year=2014 |isbn=978-0-8047-8944-8 |title-link=Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia}}
* {{cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://direct.mit.edu/books/book/4956/Wikipedia-20Stories-of-an-Incomplete-Revolution |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |year=2020 |doi=10.7551/mitpress/12366.001.0001 |access-date=October 13, 2020 |isbn=978-0-262-53817-6}}
* {{Cite book |last=Bruckman |first=Amy S. |title=Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge |date=2022 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-78070-4 |doi=10.1017/9781108780704}}
{{refend}}
=== Maqaallada dib-u-eegista buugaagta ===
{{refbegin}}
* [[Nicholson Baker|Baker, Nicholson]]. [https://web.archive.org/web/20080303001807/https://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"]. ''[[The New York Review of Books]]'', March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of ''The Missing Manual'', by John Broughton, as listed previously.)
* [[L. Gordon Crovitz|Crovitz, L. Gordon]]. [https://www.wsj.com/articles/SB123897399273491031 "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best."] (Originally published in ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' online{{snd}}April 6, 2009.)
* [[Virginia Postrel|Postrel, Virginia]], [https://psmag.com/social-justice/killed-wikipedia-93777 "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It"], ''[[Pacific Standard]]'', November/December 2014 issue.
{{refend}}
== Xiriirinta Dibadda ==
{{Library resources box}}
* {{Official website}} – boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha)
* {{Twitter|Wikipedia}}
* {{Instagram|Wikipedia}}
* [https://www.nytimes.com/topic/company/wikipedia Wikipedia] topic page at ''[[The New York Times]]''
* [https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_the_birth_of_wikipedia Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia]
* {{cite journal |journal=Nature |title=Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia |first=Christine |last=Ro |date=February 19, 2025 |doi=10.1038/d41586-025-00244-7 |pmid=39972088}}
9p02emp3ptix7yaa1glo8b55cgt2qma
Cammaara
0
6965
312158
284957
2026-11-10T10:44:06Z
~2026-59661-11
48234
312158
wikitext
text/x-wiki
'''Camaaro''' waa dagmo ku taal gobolka [[Mudug]] waxay ku dhawdahay magalada xarardhere waxay ujirta 80 kiilo mitir dhanka waqooyi waxa badeecada looga keenaa magalada galkacyo iyo sidokale
MAGAALADA CAASIMADA AH EE MUQDISHO waxayna hoos tagta mamulka galmudug waxaana daga majority beesha Qubeys ee Surre iyo minority [[Saleeban]] ee Habargidir’''.
magaalada Camaaro ayaa ah magaalo aad u qaboow cimilo ahaan waxaana
kabaxa qudarta qeybaheeda kala duwan sida "Yaanyada,basasha,baradhada,mooska,cambaha,liinta,
Waxeeyna ka koobantahay sedex xafadood oo kala ah.
<nowiki>#</nowiki>Xafada jaleeley
<nowiki>#</nowiki>Xafada hirijire
<nowiki>#</nowiki>Xafada godeey
Waxa sidoo kale ku yaala magalada camaaro gooba caana sida ceelka jiracle, ceel duur, burka xaawa geedi iyo burka macalin cabdi gaab( dugsi)
*'''ganacsatada ugu waa weeyn'''
*xasan shiiq cali aada
== Qoraalka gudaha oo kooban
●Nabadoonada hadda ee Degmada Camaara
1) Xuseen Diiriye (Bayr)
2) Shiikh maxamed Axmed Carab
3) Aadan maxamed cilmi(xarawo)
4) cabdinuur cilmi guco (luudi)
==== 5) xasan shiiq cali aadan====
{| class="infobox geography vcard"
!Country
|somalia
|-
!Region
|mudug
|-
!Founded
|1904
|-
! colspan="2" |Government
|-
! • Governor
|Ahmed mohamed hassan omar
|-
!Elevation
|1,850 m (6,070 ft)
|-
! colspan="2" |Population
|-
! • Total
|307,990
|-
!Demonym
|cammaariam
|-
!Time zone
|EAT (UTC+3)
|}
wax cana waxa kaliya ee jiraa waa geedka cumar cabdillahi
'''wax Barashada'''
1- Dugsiyo qur'aan oo gaaraya ilaa 15
2- Dugsi Ho0se /dhexe iyo Sare. oo soo saaray ilaa 3 Dufco.
3- Barashada Culuumta Diinta oo Ka socata masaajidda.
'''Culamada'''
Sheekh C/raxman Axmed Warsame.
Sheekh Xasan Maxamed Cabdi
Sheekh Yuusuf Salad
Sheekh Maxamed Axmed Carab
'''Adeeg Caafimaad'''
isbitaalka Guud , Iyo pharmacy yayaal Gaar loo leeyahay.
==== s
|537
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|andrews
|521
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Durham
|523
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|imperial college cammaara
|570
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Warwick
|509
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Bath
|488
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|university college cammaara
|520
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Exeter
|458
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Lancaster
|445
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Surrey
|416
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Loughborough
|406
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|York
|443
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|East Anglia
|}
* mohamaed ahmed university
==== shaneemooyinka[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta] ====
* shaneemo samey
* shaneemo geney
* shinema hodan
* shinema delhi
* shinema aweys
* shinema wilasha
Shaleemo Tahliil
saldhiga booliska oo kuyaalla celka biyaha agteeda
{{Degmooyinka Gobolka Mudug}}
i5sgdzqt3hcb18nmsraoiu3cjpx1cwt
312159
312158
2026-11-10T10:44:57Z
~2026-59661-11
48234
312159
wikitext
text/x-wiki
'''Camaaro''' waa dagmo ku taal gobolka [[Mudug]] waxay ku dhawdahay magalada xarardhere waxay ujirta 80 kiilo mitir dhanka waqooyi waxa badeecada looga keenaa magalada galkacyo iyo sidokale
MAGAALADA CAASIMADA AH EE MUQDISHO waxayna hoos tagta mamulka galmudug waxaana daga majority beesha Qubeys ee Surre iyo minority [[Saleeban]] ee Habargidir’''.
magaalada Camaaro ayaa ah magaalo aad u qaboow cimilo ahaan waxaana
kabaxa qudarta qeybaheeda kala duwan sida "Yaanyada,basasha,baradhada,mooska,cambaha,liinta,
Waxeeyna ka koobantahay sedex xafadood oo kala ah.
<nowiki>#</nowiki>Xafada jaleeley
<nowiki>#</nowiki>Xafada hirijire
<nowiki>#</nowiki>Xafada godeey
Waxa sidoo kale ku yaala magalada camaaro gooba caana sida ceelka jiracle, ceel duur, burka xaawa geedi iyo burka macalin cabdi gaab( dugsi)
*'''ganacsatada ugu waa weeyn'''
*xasan shiiq cali aada
== Qoraalka gudaha oo kooban
●Nabadoonada hadda ee Degmada Camaara
1) Xuseen Diiriye (Bayr)
2) Shiikh maxamed Axmed Carab
3) Aadan maxamed cilmi(xarawo)
4) cabdinuur cilmi guco (luudi)
==== 5) xasan shiiq cali aadan====
{| class="infobox geography vcard"
!Country
|somalia
|-
!Region
|mudug
|-
!Founded
|1904
|-
! colspan="2" |Government
|-
! • Governor
|Ahmed mohamed hassan omar (sudani)
|-
!Elevation
|1,850 m (6,070 ft)
|-
! colspan="2" |Population
|-
! • Total
|307,990
|-
!Demonym
|cammaariam
|-
!Time zone
|EAT (UTC+3)
|}
wax cana waxa kaliya ee jiraa waa geedka cumar cabdillahi
'''wax Barashada'''
1- Dugsiyo qur'aan oo gaaraya ilaa 15
2- Dugsi Ho0se /dhexe iyo Sare. oo soo saaray ilaa 3 Dufco.
3- Barashada Culuumta Diinta oo Ka socata masaajidda.
'''Culamada'''
Sheekh C/raxman Axmed Warsame.
Sheekh Xasan Maxamed Cabdi
Sheekh Yuusuf Salad
Sheekh Maxamed Axmed Carab
'''Adeeg Caafimaad'''
isbitaalka Guud , Iyo pharmacy yayaal Gaar loo leeyahay.
==== s
|537
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|andrews
|521
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Durham
|523
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|imperial college cammaara
|570
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Warwick
|509
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Bath
|488
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|university college cammaara
|520
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Exeter
|458
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Lancaster
|445
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Surrey
|416
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|Loughborough
|406
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|York
|443
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|East Anglia
|}
* mohamaed ahmed university
==== shaneemooyinka[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta] ====
* shaneemo samey
* shaneemo geney
* shinema hodan
* shinema delhi
* shinema aweys
* shinema wilasha
Shaleemo Tahliil
saldhiga booliska oo kuyaalla celka biyaha agteeda
{{Degmooyinka Gobolka Mudug}}
dksd9gnkkok1q7s0hg5apgqt5t9l52d
312160
312159
2026-11-10T11:01:57Z
Isma4l
41797
Sixid
312160
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = Camaara
| other_name = Camaaro
| native_name = {{native name|so|Camaara}}
| nickname =
| settlement_type = Degmo
| motto =
| image_skyline =
| imagesize =
| image_caption =
| image_flag =
| flag_size =
| image_seal =
| seal_size =
| image_map =
| mapsize =
| map_caption =
| pushpin_map = Soomaaliya
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_relief = yes
| coordinates = {{coord|5|15|55|N|47|54|31|E|region:SO-MU|display=inline,title}}
| subdivision_type = Wadanka
| subdivision_name = {{flag|Soomaaliya}}
| subdivision_type1 = Maamul Goboleedka
| subdivision_type2 = Gobol
| subdivision_type3 = Degmo
| subdivision_name1 = [[Galmudug]]
| subdivision_name2 = [[Mudug]]
| subdivision_name3 = [[Camaara]]
| government_note =
| government_type =
| leader_title = Gudoomiyaha
| leader_name =
| established_title = Aasaas
| established_date = 1904
| area_magnitude =
| unit_pref = Metric
| area_note =
| area_total_km2 =
| area_land_km2 =
| population_as_of =
| population_footnotes =
| population_note =
| population_total =
| population_density_km2 =
| timezone = [[East Africa Time|EAT]]
| utc_offset = +3
| timezone_DST =
| utc_offset_DST =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| postal_code_type =
| postal_code =
| area_code = [[+252]]
| blank_name =
| blank_info =
| website =
| footnotes =
}}
'''Camaara''' (oo sidoo kale loo yaqaano ''Camaaro'') waa degmo ku taal gobolka [[Mudug]], waxay u jirtaa magaalada Xarardheere ilaa 80 kiiloomitir dhanka waqooyi. Badeecadaha iyo agabka waxaa looga keenaa magaalooyinka [[Gaalkacyo]] iyo [[Muqdisho]]. Degmadani waxay hoos tagtaa maamul goboleedka [[Galmudug]].
== Cimilada iyo Beero-fulinta ==
Magaalada Camaara waxay caan ku tahay cimilio qabow oo deggan. Waxaa ka baxa dalagyo iyo qudaar kala duwan, sida:
* Yaanyada
* Basasha
* Baradhada
* Mooska
* Cambaha
* Liinta
== Xaafadaha Degmada ==
Degmadaan waxay ka kooban tahay saddex xaafadood oo kala ah:
# Xaafadda Jaleeley
# Xaafadda Hirijire
# Xaafadda Godeey
== Goobaha Muhiimka ah ==
Magaalada waxaa ku yaal goobo taariikhi ah iyo ceelal biyood, sida:
* Ceelka Jiracle
* Ceel Duur
* Burka Xaawo Geedi
* Burka Macallin Cabdi Gaab (Goob dugsi)
* Saldhigga booliska oo ku yaalla Ceelka Biyaha agtiisa.
== Waxbarashada ==
* Dugsiyo Qur'aan oo gaaraya ilaa 15 dugsi.
* Dugsi Hoose, Dhexe iyo Sare oo soo saaray dufcado kala duwan.
* Goobo lagu barto culuumta diinta Islaamka oo ka socda masaajidada degmada.
== Caafimaadka ==
Degmadadu waxay leedahay Isbitaal guud iyo farmasiyo gaar loo leeyahay oo bulshada u adeega.
== Culumada iyo Nabadoonada ==
=== Culumada ===
* Sheekh C/raxmaan Axmed Warsame
* Sheekh Xasan Maxamed Cabdi
* Sheekh Yuusuf Salaad
* Sheekh Maxamed Axmed Carab
=== Nabadoonada ===
# Xuseen Diiriye (Bayr)
# Shiikh Maxamed Axmed Carab
# Aadan Maxamed Cilmi (Xarawo)
# Cabdinuur Cilmi Guco (Luudi)
# Xasan Shiikh Cali Aadan
== Ganacsiga ==
Magaalada Camaara waxay leedahay ganacsi firfircoon, iyadoo ay ganacsatadeeda waaweyn ka mid yihiin Xasan Shiikh Cali Aadan.
== Madadaalada iyo Shaneemooyinka ==
Taariikh ahaan, magaalada Camaara waxay caan ku ahayd shaneemooyin ay bulshadu ku madadaalan jirtay, waxaana ka mid ahaa:
* Shaneemo Samey
* Shaneemo Geney
* Shaneemo Hodan
* Shaneemo Delhi
* Shaneemo Aweys
* Shaneemo Wilasha
* Shaneemo Tahliil
{{Degmooyinka Gobolka Mudug}}
[[Category:Degmooyinka Soomaaliya]]
[[Category:Gobolka Mudug]]
qt9lxw9xlg8u7798qbh1jhlcrbykfm8
Jelsi NK
0
8943
312142
269869
2026-11-09T20:26:59Z
~2026-59469-67
48231
312142
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football club
| clubname = Chelsea
| image = [[File:Stamford Bridge stadium.jpg|250px]]
| upright = 0.85
| fullname = Chelsea Football Club
| nickname = The Blues
| founded = {{Start date and age|df=yes|1905|3|10}}<ref name="teamhistory">{{Cite web |title=Team History – Introduction |url=http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0,,10268,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527214035/http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0%2C%2C10268%2C00.html |archive-date=27 May 2011 |access-date=11 May 2011 |website=chelseafc.com |publisher=Chelsea FC}}</ref>
| ground = [[Stamford Bridge (stadium)|Stamford Bridge]]
| capacity = 40,341<ref name="clubinformation">{{cite web|title=General Club Information |url=https://www.chelseafc.com/en/general-information |language=en |publication-date= | website=Chelsea F.C. |access-date=4 April 2023}}</ref><ref name="cap2021">{{Cite web |title=Premier League Handbook 2020/21 |url=https://resources.premierleague.com/premierleague/document/2021/04/07/6ebff069-a7ee-415d-afbd-15878b6d33b2/2020-21-PL-Handbook-240321.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412002820/https://resources.premierleague.com/premierleague/document/2021/04/07/6ebff069-a7ee-415d-afbd-15878b6d33b2/2020-21-PL-Handbook-240321.pdf |archive-date=12 April 2021 |publisher=Premier League |access-date=12 April 2021 |page=12 }}</ref>
| owner = Blues Partners Limited<ref>{{cite web |title= Group Tax Strategy |url= https://www.chelseafc.com/en/group-tax-strategy |website= Chelsea F.C. |access-date=4 April 2023}}</ref>
| chrtitle =
| chairman = [[Todd Boehly]]
| mgrtitle = Manager
| manager = [[Xabi Alonso]]
| league = Premier League
| season = 2025/26
| position = 10th
| website = http://www.chelseafc.com/
| pattern_la1 = _chelsea2627h
| pattern_b1 = _chelsea2627h
| pattern_ra1 = _chelsea2627h
| pattern_sh1 = _chelsea2627h
| pattern_so1 = _chelsea2627h
| leftarm1 = 0000FF
| body1 = 0000FF
| rightarm1 = 0000FF
| shorts1 = 0000FF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _chelsea2627a
| pattern_b2 = _chelsea2627a
| pattern_ra2 = _chelsea2627a
| pattern_sh2 = _chelsea2425a
| pattern_so2 =
| leftarm2 = 000000
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = 000000
| socks2 = E1AD01
| pattern_la3 = _chelsea2627t
| pattern_b3 = _chelsea2627t
| pattern_ra3 = _chelsea2627t
| pattern_sh3 = _chelsea2627t
| pattern_so3 =FFFFFF
| leftarm3 = FFFFFF
| body3 = FFFFFF
| rightarm3 = FFFFFF
| shorts3 = FFFFFF
| socks3 = 181818
}}
'''Chelsea Football Club''' waa koox kubadda cagta ciyaarta oo ka dhisan magaalada [[London]] ee dalka [[Ingiriiska]]. Kooxda Chelsea waxaa la aas-aasay sannadku kolkuu ahaa [[1905]] 10kii bishii maarso. Garoonka kubadda ee kooxdu leedahay waxaa lagu magacaabaa Stamford Brige. Isna waxaa la furay ama la howl galiyay sannadkii 1877 28kii bishii apriil waana garoonka ugu taariikhda dheer horyaalka Ingiriiska. Garoonku wuxuu deeqaa ama mar qura wada qaadi karaa in ka badan 41 798 oo taageere. Tababaraha kooxda ee xilligan waxaa lagu magacaabaa M.sarri
NK Jelsi waa koox kubadda cagta ciyaarta oo ka dhisan magaalada [[London]] ee dalka [[Ingiriiska]]. Kooxda Chelsea waxaa la aas-aasay sannadku kolkuu ahaa [[1905]] 10kii bishii maarso. Garoonka kubadda ee kooxdu leedahay waxaa lagu magacaabaa Stamford Brige. Isna waxaa la furay ama la howl galiyay sannadkii 1877 28kii bishii apriil waana garoonka ugu taariikhda dheer horyaalka Ingiriiska. Garoonku wuxuu deeqaa ama mar qura wada qaadi karaa in ka badan 41 798 oo taageere. Tababaraha kooxda ee xilligan waxaa lagu magacaabaa M. Sarri.
== Tixraac ==
{{Reflist}}
== Eeg waliba ==
* [http://www.chelseafc.com/ chelseafc.com]
[[Category:Naadiyaasha kubada Cagta]]
[[Category:Ciyaaraha]]
[[Category:Ciyaaraha]]
[[Category:Naadiyaasha kubada Cagta]]
8q63pf5xlpenytlpxio0b0tkvv4qtv4
312143
312142
2026-11-09T20:29:27Z
~2026-59469-67
48231
312143
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football club
| clubname = Chelsea
| image = [[File:Stamford Bridge stadium.jpg|250px]]
| upright = 0.85
| fullname = Chelsea Football Club
| nickname = The Blues
| founded = {{Start date and age|df=yes|1905|3|10}}<ref name="teamhistory">{{Cite web |title=Team History – Introduction |url=http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0,,10268,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527214035/http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0%2C%2C10268%2C00.html |archive-date=27 May 2011 |access-date=11 May 2011 |website=chelseafc.com |publisher=Chelsea FC}}</ref>
| ground = [[Stamford Bridge (stadium)|Stamford Bridge]]
| capacity = 40,341<ref name="clubinformation">{{cite web|title=General Club Information |url=https://www.chelseafc.com/en/general-information |language=en |publication-date= | website=Chelsea F.C. |access-date=4 April 2023}}</ref><ref name="cap2021">{{Cite web |title=Premier League Handbook 2020/21 |url=https://resources.premierleague.com/premierleague/document/2021/04/07/6ebff069-a7ee-415d-afbd-15878b6d33b2/2020-21-PL-Handbook-240321.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412002820/https://resources.premierleague.com/premierleague/document/2021/04/07/6ebff069-a7ee-415d-afbd-15878b6d33b2/2020-21-PL-Handbook-240321.pdf |archive-date=12 April 2021 |publisher=Premier League |access-date=12 April 2021 |page=12 }}</ref>
| owner = Blues Partners Limited<ref>{{cite web |title= Group Tax Strategy |url= https://www.chelseafc.com/en/group-tax-strategy |website= Chelsea F.C. |access-date=4 April 2023}}</ref>
| chrtitle =
| chairman = [[Todd Boehly]]
| mgrtitle = Manager
| manager = [[Xabi Alonso]]
| league = Premier League
| season = 2025/26
| position = 10th
| website = http://www.chelseafc.com/
| pattern_la1 = _chelsea2627h
| pattern_b1 = _chelsea2627h
| pattern_ra1 = _chelsea2627h
| pattern_sh1 = _chelsea2627h
| pattern_so1 = _chelsea2627h
| leftarm1 = 0000FF
| body1 = 0000FF
| rightarm1 = 0000FF
| shorts1 = 0000FF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _chelsea2627a
| pattern_b2 = _chelsea2627a
| pattern_ra2 = _chelsea2627a
| pattern_sh2 = _chelsea2627a
| pattern_so2 =_chelsea2627a
| leftarm2 = 000000
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = 000000
| socks2 = E1AD01
| pattern_la3 = _chelsea2627t
| pattern_b3 = _chelsea2627t
| pattern_ra3 = _chelsea2627t
| pattern_sh3 = _chelsea2627t
| pattern_so3 =_chelsea2627t
| leftarm3 = FFFFFF
| body3 = FFFFFF
| rightarm3 = FFFFFF
| shorts3 = FFFFFF
| socks3 = FFFFFF
}}
'''Chelsea Football Club''' waa koox kubadda cagta ciyaarta oo ka dhisan magaalada [[London]] ee dalka [[Ingiriiska]]. Kooxda Chelsea waxaa la aas-aasay sannadku kolkuu ahaa [[1905]] 10kii bishii maarso. Garoonka kubadda ee kooxdu leedahay waxaa lagu magacaabaa Stamford Brige. Isna waxaa la furay ama la howl galiyay sannadkii 1877 28kii bishii apriil waana garoonka ugu taariikhda dheer horyaalka Ingiriiska. Garoonku wuxuu deeqaa ama mar qura wada qaadi karaa in ka badan 41 798 oo taageere. Tababaraha kooxda ee xilligan waxaa lagu magacaabaa M.sarri
NK Jelsi waa koox kubadda cagta ciyaarta oo ka dhisan magaalada [[London]] ee dalka [[Ingiriiska]]. Kooxda Chelsea waxaa la aas-aasay sannadku kolkuu ahaa [[1905]] 10kii bishii maarso. Garoonka kubadda ee kooxdu leedahay waxaa lagu magacaabaa Stamford Brige. Isna waxaa la furay ama la howl galiyay sannadkii 1877 28kii bishii apriil waana garoonka ugu taariikhda dheer horyaalka Ingiriiska. Garoonku wuxuu deeqaa ama mar qura wada qaadi karaa in ka badan 41 798 oo taageere. Tababaraha kooxda ee xilligan waxaa lagu magacaabaa M. Sarri.
== Tixraac ==
{{Reflist}}
== Eeg waliba ==
* [http://www.chelseafc.com/ chelseafc.com]
[[Category:Naadiyaasha kubada Cagta]]
[[Category:Ciyaaraha]]
[[Category:Ciyaaraha]]
[[Category:Naadiyaasha kubada Cagta]]
osh7yd2ala99atlsl3e6x2yecdc1h5g
Paris Saint-Germain FC
0
9105
312144
286547
2026-11-09T22:54:13Z
~2026-59469-67
48231
312144
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football club
| clubname = Paris Saint Germain
| image =
| caption =
| fullname = Paris Saint Germain <br /> Football Club
| nickname = Les Parisiens
| shortname = PSG
| founded = [[1970]]
| dissolved =
| ground = [[Parc des Princes]], [[Paris]]
| capacity = 47 929
| owntitle =
| owner =
| chrtitle =
| chairman = Nasser Al-Khelaifi
| mgrtitle = Manager
| manager = {{flagicon|ESP}} [[Luis Enrique]]
| league = [[Ligue 1]]
| season = 2025-26
| position = 1. (champions)
| website = http://www.psg.fr/
| pattern_la1 = _psg2627h
| pattern_b1 = _psg2627h
| pattern_ra1 = _psg2627h
| pattern_sh1 =_psg2627h
| pattern_so1 =_psg2627hl
| leftarm1 = 0000CC
| body1 = 0000CC
| rightarm1 = 0000CC
| shorts1 = 0000CC
| socks1 = 0000CC
| pattern_la2 = _psg2627a
| pattern_b2 = _psg2627a
| pattern_ra2 = _psg2627a
| pattern_sh2 = _psg2627a
| pattern_so2 =_psg2627al
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
| pattern_la3 =
| pattern_b3 =
| pattern_ra3 =
| pattern_sh3 =
| pattern_so3 =
| leftarm3 =
| body3 =
| rightarm3 =
| shorts3 =
| socks3 =
}}
'''Paris Saint-Germain Football Club''' ama '''PSG''', waa ''koox-ka ciyarta wadamada euro garhana france waana naadi wayn oo ka mid ah kooxaha ugu wawayn yurub.
[[File:Neymar_Jr_presentation_-_Press_conference_for_PSG_001.jpg|thumb|right|400px|]]
== Tixraac ==
{{Reflist}}
== Eeg waliba ==
* [http://www.psg.fr PSG.fr] {{Wayback|url=http://www.psg.fr/ |date=20091003080003 }}
* [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=52747/domestic/index.html UEFA]
[[Category:Naadiyaasha kubada Cagta]]
[[Category:Ciyaaraha]]
tu5aj61zdcfvl7yzbphvvrkg0we32i1
312145
312144
2026-11-09T22:56:47Z
~2026-59469-67
48231
312145
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football club
| clubname = Paris Saint Germain
| image =
| caption =
| fullname = Paris Saint Germain <br /> Football Club
| nickname = Les Parisiens
| shortname = PSG
| founded = [[1970]]
| dissolved =
| ground = [[Parc des Princes]], [[Paris]]
| capacity = 47 929
| owntitle =
| owner =
| chrtitle =
| chairman = Nasser Al-Khelaifi
| mgrtitle = Manager
| manager = {{flagicon|ESP}} [[Luis Enrique]]
| league = [[Ligue 1]]
| season = 2025-26
| position = 1. (champions)
| website = http://www.psg.fr/
| pattern_la1 = _psg2627h
| pattern_b1 = _psg2627h
| pattern_ra1 = _psg2627h
| pattern_sh1 =_psg2627h
| pattern_so1 =_psg2627hl
| leftarm1 = 0000CC
| body1 = 0000CC
| rightarm1 = 0000CC
| shorts1 = 0000CC
| socks1 = 0000CC
| pattern_la2 = _psg2627a
| pattern_b2 = _psg2627a
| pattern_ra2 = _psg2627a
| pattern_sh2 = _psg2627a
| pattern_so2 =_psg2627al
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
| pattern_la3 =
| pattern_b3 =
| pattern_ra3 =
| pattern_sh3 =
| pattern_so3 =
| leftarm3 =
| body3 =
| rightarm3 =
| shorts3 =
| socks3 =
}}
'''Paris Saint-Germain Football Club''' ama '''PSG''',
[[File:Neymar_Jr_presentation_-_Press_conference_for_PSG_001.jpg|thumb|right|400px|]]
== Tixraac ==
{{Reflist}}
== Eeg waliba ==
* [http://www.psg.fr PSG.fr] {{Wayback|url=http://www.psg.fr/ |date=20091003080003 }}
* [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=52747/domestic/index.html UEFA]
[[Category:Naadiyaasha kubada Cagta]]
[[Category:Ciyaaraha]]
njpfv1vlel4ee2xoxmdpp66mnbh6kot
312146
312145
2026-11-09T23:00:20Z
~2026-59469-67
48231
312146
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football club
| clubname = Paris Saint Germain
| image =
| caption =
| fullname = Paris Saint Germain <br /> Football Club
| nickname = Les Parisiens
| shortname = PSG
| founded = [[1970]]
| dissolved =
| ground = [[Parc des Princes]], [[Paris]]
| capacity = 47 929
| owntitle =
| owner =
| chrtitle =
| chairman = Nasser Al-Khelaifi
| mgrtitle = Manager
| manager = {{flagicon|ESP}} [[Luis Enrique]]
| league = [[Ligue 1]]
| season = 2025-26
| position = 1. (champions)
| website = http://www.psg.fr/
| pattern_la1 = _psg2627h
| pattern_b1 = _psg2627h
| pattern_ra1 = _psg2627h
| pattern_sh1 =_psg2627h
| pattern_so1 =_psg2627hl
| leftarm1 = 0000CC
| body1 = 0000CC
| rightarm1 = 0000CC
| shorts1 = 0000CC
| socks1 = 0000CC
| pattern_la2 = _psg2627a
| pattern_b2 = _psg2627a
| pattern_ra2 = _psg2627a
| pattern_sh2 = _psg2627a
| pattern_so2 =_psg2627al
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
| pattern_la3 =
| pattern_b3 =
| pattern_ra3 =
| pattern_sh3 =
| pattern_so3 =
| leftarm3 =
| body3 =
| rightarm3 =
| shorts3 =
| socks3 =
}}
'''Paris Saint-Germain Football Club''' ama '''PSG''', Wa koox ka ciyaarta horyaalka Ligue 1. Waxayna ka mid yihiin kooxaha ugu wanaagsan adduunka ka dib markii ay xilli ciyaareedki 2024-25 ku guuleysteen Saddexaad koob (treble) iyagoo uu hoggaaminayi tababare Luis Enrique Halka xilli ciyaareedkii horena ay ku guuleysteen laba koob
[[File:Neymar_Jr_presentation_-_Press_conference_for_PSG_001.jpg|thumb|right|400px|]]
== Tixraac ==
{{Reflist}}
== Eeg waliba ==
* [http://www.psg.fr PSG.fr] {{Wayback|url=http://www.psg.fr/ |date=20091003080003 }}
* [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=52747/domestic/index.html UEFA]
[[Category:Naadiyaasha kubada Cagta]]
[[Category:Ciyaaraha]]
oozzagoyk2v662n72x58774wh593gwj
Template:Infobox/doc
10
19152
312147
155790
2026-11-10T09:40:58Z
Isma4l
41797
/* */
312147
wikitext
text/x-wiki
{{Distinguish|Template:Userbox}}
{{Documentation subpage}}
<!-- Fadlan geli qaybaha halka la tilmaamay ee hoose ee boggan iyo interwikis-ka Wikidata (eg [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}}
{{Lua|Module:Infobox}}
{{Parameter names example
|name={{PAGENAME}} <!--|child |subbox |decat--> |title |above |subheader |subheader1 |subheader2={{{subheader2}}}<br/>......
|image|caption |image1|caption1 |image2|caption2={{{caption2}}}<br/>......
|header1=<div style="border-top:1px dashed #ccc;">{{{header1}}}<br/>{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label2={{{label1}}} |data2={{{data1}}}
|data3=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data1}}}</div>
|header5={{{header2}}}<br/><div style="padding:0.75em 0 0.5em;">{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label6={{{label2}}} |data6={{{data2}}}
|data7=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data2}}}</div>
|data9=<div style="padding:0.75em 0 0.5em;">( ''iwm.'' )</div>
|below
}}
'''[[Template:Infobox]]''' waxaa loo jeediyay inuu noqdo metatemplate: oo ah qaab-dhismeed loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Waxaa loo isticmaalaa in lagu abaabulo qaab-dhismeedka {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale ahaan {{tlx|Infobox building}}). Guud ahaan, qaab-dhismeedkan looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa, laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.
si aad u aragto liisaska sanduuqyada macluumaadka ee mawduucyada gaarka ah ee diyaarka ah. waxay ka kooban tahay hordhac ku saabsan nuxurka lagu talinayo iyo naqshadaynta sanduuqyada macluumaadka waxay ka kooban tahay tilmaamo hab raac oo dheeri ah.
== Isticmaalka ==
Haddii ay tahay {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}}, koodhka qaab-dhismeedku wuxuu u eg yahay sidan, oo la fududeeyay:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| name = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| image = {{{image|}}}
| caption1 = {{{caption|}}}
| label1 = Magacyadii hore
| data1 = {{{former_names|}}}
| header2 = Macluumaadka guud
| label3 = Xaaladda
| data3 = {{{status|}}}
... <!-- iwm. -->
}}
</syntaxhighlight>
== Cabbirada kontoroolka ikhtiyaarka ah ==
; name : Haddii cabbirkani leeyahay qiime, xiriiriyeyaasha "arag, ka hadal oo wax ka beddel" waxaa lagu dari doonaa xagga hoose ee sanduuqa macluumaadka iyaga oo tilmaamaya bogga la magacaabay, oo ay ka horreyso <code>Template:</code> haddii aan la cayimin namespace. Waxaad isticmaali kartaa qiimaha <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:PAGENAME}}</syntaxhighlight>; si kastaba ha ahaatee, tani naadir ayay ahaan tahay tan aad rabto sababtoo ah waxay u diri doontaa isticmaaleyaasha gujinaya xiriiriyeyaashaas sanduuqa macluumaadka xagga koodhka qaab dhismeedka halkii ay ka ahaan lahayd xogta sanduuqa macluumaadka ee ay u badantahay inay rabaan inay beddelaan.
; child : Eeg qaybta [[#Embedding|§ Ku dhejinta]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa macluumaadka hoose ee carruurta ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; subbox : Eeg qaybta [[#Subboxes|Subboxes]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa hoose ee subbox-ka ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso. Wax saameyn ah kuma laha haddii cabbirka {{para|child}} sidoo kale loo dhigo "yes".
; decat : Haddii tan loo dhigo "yes", bogga hadda jira lama gelin doono si otomaatiga ah qaybaha dayactirka marka sanduuqa macluumaadka ee la abuuray uu qabo dhibaatooyin ama aanu lahayn qayb xog ah oo muuqata. U dhaaf madhan sida caadiga ah ama u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; autoheaders: Haddii tan loo dhigo qiime kasta oo aan madhanayn, madaxyada aan ku xigi doonin beeraha xogta waa la tirtiraa. Eeg qaybta "[[#Hiding headers when all its data fields are empty|qarinshada madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin]]" si aad u hesho faahfaahin dheeri ah.
== Cabbirada nuxurka ==
=== Cinwaanka ===
Waxaa jira laba siyaabood oo kala duwan oo cinwaan loogula geli karo sanduuqa macluumaadka. Mid wuxuu ka kooban yahay cinwaanka gudaha xadka sanduuqa macluumaadka ee unugga ugu sarreeya ee shaxda, kan kalena wuxuu u dhigaa sidii qoraal hoosaad korka shaxda. Waxaad labadaba wada isticmaali kartaa, ama hal keliya, ama midna (inkasta oo aan tan lagu talinayn):
; title : Qoraalka lagu ridayo qoraal-hoosaadka korka shaxda (ama sidii madax qaybeed ka hor dhammaan nuxurka shaxdan, haddii tani ay tahay sanduuq macluumaad carruur ah). Sababo la xiriira [[Wikipedia:Manual of Style/Accessibility#Tables|arrimaha heli-karnimada]], tani waa beddelka ugu badan ee lagu talinayo.
; above : Qoraalka lagu dhex ridayo unugga ugu sarreeya ee shaxda.
; subheader(n) : beeraha cinwaanka dheeraadka ah ee ku habboon hoosta {{para|title}} iyo {{para|above}}, laakiin ka hor sawirada.
Tusaalooyinka:
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Sawirada sawir-gacmeedka ===
; image(n) : sawirada lagu soo bandhigayo xagga sare ee qaab-dhismeedka. Isticmaal syntax-ka sawirka oo buuxa, tusaale ahaan: {{code|lang=wikitext|<nowiki>[[File:example.png|frameless|upright=1.1|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]</nowiki>}}. {{pb}} Sawirka waxaa loo dhexaysiiyay sida caadiga ah. Isticmaal cabbiraad cabbir toosan ([[MOS:UPRIGHT]]) si aad u beddesho cabbirka sawirka adigoo adeegsanaya {{para|upright}} haddii loo baahdo. Isticmaal {{para|alt}} si aad u bixiso sharaxaad qoraal ah oo loogu talagalay akhriska shaashadda; eeg [[WP:ALT]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan qoraalka beddelka ah. {{pb}} Haddii aad adeegsanayso cabbirkan oo qayb ka ah {{tlf|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale {{tl|Infobox building}}), wac [[Module:InfoboxImage]] adigoo adeegsanaya: {{code|lang=wikitext|<nowiki>{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |upright={{{upright|}}} |alt={{{alt|}}} }}</nowiki>}}.
; caption(n) : Qoraalka la hoos dhigayo sawirada.
=== Xogta ugu weyn ===
; header(n) : Qoraalka loo isticmaalayo madax ahaan safka <var>n</var>.
; label(n) : Qoraalka loo isticmaalayo calaamad ahaan safka <var>n</var>.
; data(n) : Qoraalka lagu soo bandhigayo xog ahaan safka <var>n</var>.
Fiiro gaar ah: qiime kasta oo la siiyo (n), dhammaan isku-darka cabbirada lama oggola. Joogitaanka {{para|header<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|data<var>(n)</var>}} ee u dhiganta (iyo {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}}, eeg hoos) la iska indhatiro; maqnaanshaha {{para|data<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|label<var>(n)</var>}} ee u dhiganta la iska indhatiro. Isku-darka ansaxa ah ee saf kasta oo keliya waa:
* {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|header<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
Eeg soo bandhigida header4, label4, iyo data4 ee qaybta [[#Examples|Tusaalooyinka]] hoose.
==== Kala duwanaanshaha nambarka ====
Si loo oggolaado dabacsanaan marka qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaadka la beddelo, waxay noqon kartaa mid waxtar leh marka la horumarinayo sanduuqa macluumaadka in la isticmaalo nambaro aan isku xigxigin oo loogu talagalay madaxa iyo safafka calaamadda/xogta. Cabbirada safafka cusub ayaa markaa la gelin karaa mustaqbalka iyada oo aan loo baahnayn in dib loo lambareeyo cabbirada jira. Tusaale ahaan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| header3 = Qaybta 1
| label5 = Calaamadda A
| data5 = Xogta A
| label7 = Calaamadda C
| data7 = Xogta C
| header10 = Qaybta 2
| label12 = Calaamadda D
| data12 = Xogta D
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Waxa kale oo suurtogal ah in si otomaatiga ah loo lambareeyo magacyada cabbirada adigoo adeegsanaya [[User:Frietjes/infoboxgap.js]] ama [[Module:IncrementParams]].
Ma jiro xad sare oo ku saabsan nambarada laakiin waa inay jiraan ugu badnaan 50 nambar oo u dhexeeya nambar kasta oo la isticmaalay.
==== Ka dhigidda beeraha xogta kuwo ikhtiyaari ah ====
Saf leh calaamad laakiin aan lahayn xog lama soo bandhigo. Tani waxay u oggolaaneysaa abuurista fudud ee safafka nuxurka sanduuqa macluumaadka ee ikhtiyaariga ah. Si aad saf uga dhigto mid ikhtiyaari ah, adeegso cabbir ku dhammaada xarig madhan, sida tan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label5 = Tirada dadka
| data5 = {{{population|}}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Qaabkan haddii maqaalku uusan qeexin cabbirka tirada dadka ee sanduuqa macluumaadkiisa safka lama soo bandhigi doono.
Beeraha aadka u adag ee wata nuxur hore loo sii qaabeeyey oo weli jiri lahaa xataa haddii aan la dejin cabbirka, waxaad ku duubi kartaa dhammaanteed bayaanka "#if" si aad uga dhigto wax walba inay baaba'aan marka aan la isticmaalin cabbirka. Tusaale ahaan, bayaanka "#if" ee tusaalaha soo socda wuxuu akhriyaa "#if:cabbirka <var>mass</var> waa la bixiyey |kadib soo bandhig, oo ay ku xigto 'kg'":
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label6 = Miisaanka
| data6 = {{ #if: {{{mass|}}} | {{{mass}}} kg }}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Wixii ku saabsan #if, eeg [[meta:ParserFunctions##if:|halkan]].
==== Qarinta madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin ====
Waxaad sidoo kale ka dhigi kartaa madaxyada inay si otomaatiga ah isu qariyaan marka qaybtooda ay madhan tahay (oo aanay lahayn saf xog ah oo muuqda).
Tixgeli xaaladdan:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Haddii aad rabto inaad qariso madaxa marka aanay jirin qiimayaal {{para|data<var>N</var>}}, isticmaal {{para|autoheaders|y}}:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Marka, madaxa1 waxaa la tusi doonaa haddii shaygan 1, shaygan 2, ama shaygan 3 midkood la qeexay. Haddii midkoodna seddexda cabbir aan la qeexin madaxa lama tusi doono mana jiro saf madhan oo ka muuqan doona ka hor nuxurka xiga ee muuqda.
Fiiro gaar ah: haddii xogtu leedahay curiyeyaal css oo madhan, sida {{para|data|2=<span style="background:yellow;"></span>}}, tan waxaa loola dhaqmi doonaa sidii mid aan madhanayn (oo leh xog).
Haddii {{para|autoheaders|y}} laakiin ay jiraan waxyaabo aad {{em|jeclaan weydo}} inay kiciyaan madax, geli {{para|headerX|_BLANK_}}. Tani waxay u adeegi doontaa sidii madax madhan waxayna ka sooci doontaa waxyaabaha ku xiga.
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Qeybta hoose (Footer) ===
; below : Qoraalka lagu ridayo unugga hoose. Unugga hoose waxaa loogu talagalay qoraallada hoose, eeg-sidoo-kale, iyo macluumaadka kale ee la midka ah.
== Cabbirada soo bandhigida ==
=== Cinwaannada foorarka leh (Italic titles) ===
Cinwaannada maqaallada ee wata sanduuqyada macluumaadka waxaa laga dhigi karaa kuwo foorar ah, iyadoo la raacayo [[WP:ITALICTITLE]], iyada oo la gudbinayo cabbirka <code>italic title</code>.
* Daari cinwaannada foorarka leh adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title}}}} oo ka yimid sanduuqa macluumaadka. Ogow in gudbinta qiime madhan ee {{para|italic title}} ay ka dhigi doonto cinwaanka maqaalka mid foorar ah.
* Demi sida caadiga ah (gaar ahaan sababtoo ah qoraalka Laatiinka oo keliya ayaa si ammaan ah loogu soo bandhigi karaa qaabkan oo foorar ayaa loo baahan karaa si loo kala saaro luqadda qalaad iyo luqadda maxalliga ah ee Ingiriiska oo keliya qoraalkaas, laakiin way adkaan lahayd in la akhriyo qoraallada kale) laakiin u oggolow tusaalooyin qaar in la foorariyo adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title|no}}}}
* Ha ka dhigin wax cinwaanno ah kuwo foorar ah adigoo aan haba yaraatee gudbin cabbirka.
=== Qaabeynta CSS ===
Fiiro gaar ah: Cabbirada soo socda waa kuwo la joojiyay oo la door bidayo [[#TemplateStyles|TemplateStyles]].
{| class="wikitable"
|-
! scope="col" | Cabbirka (Parameter)
! scope="col" | Sharaxaada
! scope="col" | Fasalka beddelka ee TemplateStyles
|-
| {{para|bodystyle}}
| Wuxuu khuseeyaa shaxda sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
| {{nowrap|Fasalka loo qoondeeyay qaab-dhismeedka ee {{para|bodyclass}}}}
|-
| {{para|titlestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya qoraal-hoosaadka cinwaanka. Ku darista midabka dambe badanaa laguma talinayo maadaama qoraalka lagu soo bandhigo "baxsan" sanduuqa macluumaadka.
| <code>.infobox-title</code>
|-
| {{para|abovestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga "above" ee xagga sare. Qaabka caadiga ah wuxuu leeyahay font-size:125%; maadaama unuggan loo adeegsado cinwaan, haddii aad rabto inaad u isticmaasho unugga sare qoraal cabbirkiisu caadi yahay ku dar "font-size:100%;" abovestyle-ka.
| <code>.infobox-above</code>
|-
| {{para|imagestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa unugga uu sawirku ku jiro. Tani waxaa ku jira qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka, laakiin waa inaad dejisaa sifooyinka qoraalka captionstyle halkii aad ka dejin lahayd imagestyle haddii ay dhacdo in qoraal-hoosaadka laga saaro unuggan mustaqbalka.
| <code>.infobox-image</code>
|-
| {{para|caption}}
| Wuxuu khuseeyaa qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka.
| <code>.infobox-caption</code>
|-
| {{para|rowstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay safka ee {{para|rowclass<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|rowcellstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee dhammaan unugyada safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay unugyada ee {{para|class<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|headerstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada madaxa.
| <code>.infobox-header</code>
|-
| {{nowrap|{{para|subheaderstyle}}}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada qoraal-hoosaadka madaxa (subheader).
| <code>.infobox-subheader</code>
|-
| {{para|labelstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada calaamadda (label).
| <code>.infobox-label</code>
|-
| {{para|datastyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada xogta.
| <code>.infobox-data</code> ama <code>.infobox-full-data</code>
|-
| {{para|belowstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga hoose (below).
| <code>.infobox-below</code>
|}
=== Fasallada HTML iyo microformats ===
{{div col}}
; bodyclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
; titleclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal-hoosaadka '''cinwaanka''' sanduuqa macluumaadka.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; aboverowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''above''' uu ku jiro.
-->
; aboveclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''above''' ee sanduuqa macluumaadka.
; subheaderrowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee qoraal-hoosaadku (subheader) ku jiro.
; subheaderclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka (subheader).
; imagerowclass(n) : Cabbirradani waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee sawirkoodu '''image''' ku jiro.
; imageclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee '''image'''-ka.
; rowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka la cayimay oo ay ku jiraan unugyada '''label''' iyo '''data'''.
; class(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''data''' ee safka la cayimay. Haddii aanu jirin unug '''data''' ah wax saameyn ah ma laha.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; belowrowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''below''' uu ku jiro.
-->
; belowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''below''' ee sanduuqa macluumaadka.
{{div col end}}
Qaab-dhismeedkani wuxuu taageerayaa lagu darista macluumaadka microformat. Tani waxaa la sameeyaa iyadoo la daro sifooyinka "class" unugyo xogeed oo kala duwan, iyadoo la tilmaamayo nooca macluumaadka ku jira gudaha. Magacyo fasal oo badan ayaa la cayimi karaa, oo ay kala soocayaan meelaha bannaan, qaarkood waxaa loo isticmaalaa sidii xuliyayaal qaabeynta gaarka ah iyadoo la raacayo siyaasadda mashruuca ama maqaarka laga doortay dookhyada isticmaalaha, kuwa kalena waxaa loo isticmaalaa microformats.
Si loogu calaamadiyo sanduuqa macluumaadka inuu ka kooban yahay macluumaadka [[hCard]], tusaale ahaan, ku dar cabbirka soo socda:
| bodyclass = vcard
{{clear}}
Iyo saf kasta oo ka kooban unug xogeed oo ah qayb ka mid ah vcard-ka, ku dar cabbir fasal oo u dhigma:
| class1 = fn
| class2 = org
| class3 = tel
{{clear}}
...iyo wixii la mid ah. "above" iyo "title" sidoo kale waxaa la siin karaa fasallo, maaddaama kuwan badanaa loo isticmaalo in lagu soo bandhigo magaca mawduuca sanduuqa macluumaadka.
Eeg [[Wikipedia:WikiProject Microformats]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan ku darista macluumaadka microformat ee Wikipedia, iyo [[microformat]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan microformats guud ahaan.
=== TemplateStyles ===
{{further|Wikipedia:TemplateStyles}}
Cabbirada TemplateStyles {{para|templatestyles}}, {{para|child templatestyles}}, iyo {{para|grandchild templatestyles}} waxay qaataan magaca bogga ee [[WP:TemplateStyles|TemplateStyles]] waxayna u rogayaan sumadda TemplateStyles. Sumaddu waa hab aad u xoog badan oo lagu daro qaabeynta sanduuqa macluumaadka.
Qaar ka mid ah xeerarka isticmaalka:
# Had iyo jeer ku dar fasal gaar u ah qaab-dhismeedka gudaha {{para|bodyclass}} si aanay qaababka lagu daray hal sanduuq macluumaad u "daadan" sanduuq macluumaad kale. Tusaale ahaan, [[Template:Infobox settlement]] waxay leedahay {{para|bodyclass|ib-settlement}} iyo bogga [[Template:Infobox settlement/styles.css]] wuxuu beegsadaa <code>.ib-settlement</code> dhammaan qaabayntiisa lagu daray.
# Ha u qaadan in Template:Infobox uu sii wadi doono inuu yeesho qaab-dhismeed shaxeed (tusaale, ha beegsan <code>table</code> ama shax kasta oo kale oo HTML ah bogga TemplateStyles). Qaab-dhismeedka shaxdu waa mid si tartiib tartiib ah loo joojinayo oo meesha ka bixi doona waqti qaar mustaqbalka.
Sumaddahan waxaa lagu rarayaa nidaamkan: TemplateStyles ee liiska jiifka ([[Template:Hlist/styles.css]]), TemplateStyles ee liiska aan xabbaduhu lahayn ([[Template:Plainlist/styles.css]]), TemplateStyles-ka asaasiga ah ([[Module:Infobox/styles.css]]), templatestyles, child, iyo kadib grandchild, oo loo isticmaali karo in lagu 'cascadiyo' qaababka.
; templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module wacaya {{tl|Infobox}} si toos ah.
; child templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|templatestyles}}.
; grandchild templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|child templatestyles}}.
Liiska caadiga ah ee fasallada ka soo baxa curiye kasta oo sanduuq macluumaad ah (tusaale ka soo baxa dhammaan {{para|data<sub>n</sub>}}, ama dhammaan kiisaska {{para|above}}) waxaa laga heli karaa [[Module:Infobox]] ee safafka "addClass". Qoraalka hoose waa liis aan rasmi ahayn laakiin ku filan qaabeynta guud ee badankooda:
{{div col}}
; .infobox : Fasalka sanduuqa macluumaadka ee heerka sare.
; .infobox-title : Fasalka la xiriira {{para|title}}.
; .infobox-above : Fasalka la xiriira {{para|above}}.
; .infobox-image : Fasalka la xiriira {{para|image<sub>n</sub>}}. Sawir kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-caption : Fasalka la xiriira {{para|caption<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-header : Fasalka la xiriira {{para|header<sub>n</sub>}}. Madax kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-subheader : Fasalka la xiriira {{para|subheader<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-label : Fasalka la xiriira {{para|label<sub>n</sub>}}. Calaamad kasta waxay yeelan doontaa fasalkan.
; .infobox-data
; .infobox-full-data
: Fasallada la xiriira {{para|data<sub>n</sub>}}. Saf kasta oo xog ah wuxuu yeelan doonaa mid ka mid ah fasalladan, iyadoo ku xiran in xogta gaarka ahi leedahay calaamad.
; .infobox-below : Fasalka la xiriira {{para|below}}.
; .infobox-navbar : Fasalka la xiriira {{para|navbar}}.
{{div col end}}
==== Tusaale isticmaalka cabbirka TemplateStyles ====
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo aan u baahnayn inuu taageero qaababka carruurta ee u gaarka ah (ha ahaato sababtoo ah ma laha carruur ama sababtoo ah ma rabto carruur):
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = Tusaalaha Carruurta
| bodyclass = ib-example
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo leh carruurtiisa gaarka ah iyo tusaale ka mid ah carruurta (qaababka ayeeyada ayaa leh isticmaal la mid ah):
<div style="display: flex">
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = {{{title|Cinwaanka Tusaalaha Carruurta}}}
| bodyclass = ib-example {{{bodyclass|}}}
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
| child templatestyles = {{{child templatestyles|}}}
}}
</syntaxhighlight>
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox/child example
| title = Cinwaanka Tusaalaha Ayeeyada
| bodyclass = ib-child-example
| child templatestyles = Template:Infobox/child example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
</div>
== Tusaalooyinka ==
Ogow sida uusan safku uga muuqan sanduuqa macluumaadka ee la soo bandhigay marka '''label''' la qeexiyo iyada oo aan la socon unug '''data''' ah, iyo sida dhammaantood loo soo bandhigo marka '''header''' la qeexiyo isla safka uu ku jiro unug '''data''' ah. Sidoo kale oggow in '''subheaders''' aanay ahayn kuwo dhumuc weyn leh oo geesi ah (bold) sida '''headers''' ee loo adeegsado in lagu kala qaybiyo qaybta xogta weyn, sababtoo ah doorkan waxaa loogu talagalay unugga '''above''' :
{{Suppress categories|
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal-hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
Tusaalahan, cabbirada {{para|bodystyle}} iyo {{para|labelstyle}} waxaa loo isticmaalaa in lagu habeeyo ballaca sanduuqa macluumaadka iyo in lagu qeexiyo ballaca caadiga ah ee tiirka calaamadaha:
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, kuwaas oo ah kuwo qurux badan, balse aan muhiim ahayn, waxayna ku mashquulsan yihiin shaqo iyo dadaal badan si ay u helaan faa'iido weyn.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
== Ku dhejinta ==
<!--Linked from [[Template:Subinfobox bodystyle/doc]]-->
Hal qaab-dhismeed sanduuq macluumaad waxaa lagu dhex gelin karaa mid kale iyadoo la adeegsanayo cabbirka {{para|child}}. Sifadan waxaa loo isticmaali karaa in lagu abuuro sanduuq macluumaad oo kala duwan, ama in lagu abuuro qaybo macquul ah oo si wanaagsan loo qeexay. Waqti hore, waxaa lagama maarmaan ahayd in la isticmaalo gelinta si loo abuuro sanduuqyada macluumaadka ee wata in ka badan 99 saf; laakiin maanta ma jiro wax xad ah oo ku saabsan tirada safafka lagu qeexi karo hal mar oo ah {{tlc|infobox}}.
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow, tusaalooyinka kore, sanduuqa macluumaadka carruurta waxaa lagu dhex ridaa beerta <code>data</code>, ee looma gelin beerta <code>header</code>. Ogow in cinwaannada hoose ee qaybta aanay ku jirin farta geesiga ah bold haddii aan si cad loo cayimin farta geesiga ah. Si aad u hesho cinwaanno qaybeed oo geesi ah, geli sanduuqa macluumaadka carruurta beerta '''header''' (laakiin ha gelinin beerta '''label''' sababtoo ah lama soo bandhigi doono!), adigoo isticmaalaya midkood
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
ama,
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in ka tagidda cabbirka {{para|title}}, iyo in aan lagu darin wax qoraal ah oo ka horreeya sanduuqa macluumaadka ee la geliyay, ay keeni karto safaf shaxeed madhan oo khaldan, kuwaas oo abuuraya daldaloolo soo bandhigida muuqaalka ah. Soo saarka qashinka ah waxaa lagu caburin karaa iyadoo la adeegsanayo {{para|rowstyleN|display: none}}, iyadoo lagu beddelayo N lambarka xogta/madaxa.
waxay ka kooban tahay xiriiriyeya asal ah oo ku socda maqaallada Wikipedia ee ay ku jiraan sanduuqyada macluumaadka ee ku dhex jira sanduuqyada macluumaadka kale.
== Sanduuqyada hoose ==
Hab kale oo loogu talagalay gelinta ayaa ah in la isticmaalo {{para|subbox|yes}}, kaas oo ka saaraya xadka dibadda ee sanduuqa macluumaadka, laakiin ilaalinaya qaab-dhismeedka gudaha. Hal sifo oo habkan ah ayaa ah in sanduuqyada waalidka iyo carruurtu aanay u baahnayn inay yeeshaan qaab dhismeed isku mid ah, isla markaana calaamadda iyo beeraha xogta aan la simin sanduuqyada waalidka iyo carruurta u dhexeeya sababtoo ah kuma jiraan hal shax waalid ah.
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color:#ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Farsamooyinka gelinta ee la mid ah waxaa loo isticmaali karaa gudaha cabbirada nuxurka ee qaar ka mid ah qaababka kale ee soo saara shaxda (sida [[:Template:Sidebar|Sidebar]]):
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in buuxinta caadiga ah ee unugga xogta waalidka ee ka kooban sanduuq hoose kasta ay weli muuqato, markaa sanduuqyada hoose ayaa xoogaa ka cidhiidhi ah sanduuqa waalidka waxaana jira meel bannaan oo toosan oo sareysa oo u dhexeysa unugyada caadiga ah ee sanduuqa waalidka marka loo eego unugyada sanduuqyada hoose ee kala duwan.
== Xakamaynta kala jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee la geliyay ==
Qaab dhismeedka {{tlx|nbsp}} waxaa loo isticmaali karaa {{tlx|wbr}} iyo {{tlx|nowrap}} si loo xakameeyo kala-jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee lagu dhex geliyay sanduuqyada macluumaadka (tusaale liiska jilayaasha ee {{tlx|Infobox film}}), si looga hortago in qoraallada dhaadheer ee la duudduubay lala khaldo liisaska badan.
== Syntax-ka madhan oo buuxa ==
(Ogow: ma jiro xad ku saabsan tirada safafka suurtogalka ah; kaliya 20 ayaa la bixiyay hoose maaddaama sanduuqyada macluumaadka ee ka waaweyn kuwaas ay noqon doonaan kuwo naadir ah. Kaliya kordhi lambarka sida loo baahdo. Cabbirada "class" ee microformat sidoo kale waa laga tegay maaddaama aan si caadi ah loo isticmaalin.)
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| child = {{{child|}}}
| subbox = {{{subbox|}}}
| italic title = {{{italic title|no}}}
| templatestyles =
| child templatestyles =
| grandchild templatestyles =
| bodystyle =
| titlestyle =
| abovestyle =
| subheaderstyle =
| title =
| above =
| subheader =
| imagestyle =
| captionstyle =
| image =
| caption =
| image2 =
| caption2 =
| headerstyle =
| labelstyle =
| datastyle =
| header1 =
| label1 =
| data1 =
| header2 =
| label2 =
| data2 =
| header3 =
| label3 =
| data3 =
| header4 =
| label4 =
| data4 =
| header5 =
| label5 =
| data5 =
| header6 =
| label6 =
| data6 =
| header7 =
| label7 =
| data7 =
| header8 =
| label8 =
| data8 =
| header9 =
| label9 =
| data9 =
| header10 =
| label10 =
| data10 =
| header11 =
| label11 =
| data11 =
| header12 =
| label12 =
| data12 =
| header13 =
| label13 =
| data13 =
| header14 =
| label14 =
| data14 =
| header15 =
| label15 =
| data15 =
| header16 =
| label16 =
| data16 =
| header17 =
| label17 =
| data17 =
| header18 =
| label18 =
| data18 =
| header19 =
| label19 =
| data19 =
| header20 =
| label20 =
| data20 =
| belowstyle =
| below =
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
== U wareejinta MediaWikis kale ==
Qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaad wuxuu u baahan yahay kordhinta [[:mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] iyo [[:mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. [[Wikipedia:WikiProject Transwiki|WikiProject Transwiki]] waxay leedahay nooc ka mid ah qaab-dhismeedkan oo wax laga beddelay si uu uga shaqeeyo MediaWikis kale.
== Xogta Template-ka==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "Qaab-dhismeedkan waxaa loogu talagalay sidii meta template, oo ah qaab loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Guud ahaan, looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.",
"format": "{{_\n| ________________ = _\n}}\n",
"params": {
"name": {
"label": "magaca",
"description": ""
},
"child": {
"label": "child",
"description": ""
},
"subbox": {
"label": "subbox",
"description": ""
},
"italic title": {
"label": "italic title",
"description": ""
},
"templatestyles": {
"label": "templatestyles",
"description": ""
},
"child templatestyles": {
"label": "child templatestyles",
"description": ""
},
"grandchild templatestyles": {
"label": "grandchild templatestyles",
"description": ""
},
"bodystyle": {
"label": "bodystyle",
"description": ""
},
"titlestyle": {
"label": "titlestyle",
"description": ""
},
"abovestyle": {
"label": "abovestyle",
"description": ""
},
"subheaderstyle": {
"label": "subheaderstyle",
"description": ""
},
"title": {
"label": "Cinwaanka",
"description": "Cinwaanka lagu soo bandhigay sanduuqa macluumaadka korkiisa",
"type": "string",
"suggested": true
},
"above": {
"label": "above",
"description": ""
},
"subheader": {
"label": "subheader",
"description": ""
},
"imagestyle": {
"label": "imagestyle",
"description": ""
},
"captionstyle": {
"label": "captionstyle",
"description": ""
},
"image": {
"label": "Sawirka",
"description": "Sawirka muujinaya mawduuca. Adeegso syntax-ka sawirka oo buuxa.",
"type": "content",
"suggested": true,
"example": "[[File:example.png|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]"
},
"caption": {
"label": "Qoraal-hoosaadka",
"description": "qoraal-hoosaadka sawirka",
"type": "content",
"suggested": true
},
"image2": {
"label": "image2",
"description": ""
},
"caption2": {
"label": "caption2",
"description": ""
},
"headerstyle": {
"label": "headerstyle",
"description": ""
},
"labelstyle": {
"label": "labelstyle",
"description": ""
},
"datastyle": {
"label": "datastyle",
"description": ""
},
"header1": {
"label": "header1",
"description": ""
},
"label1": {
"label": "label1",
"description": ""
},
"data1": {
"label": "data1",
"description": ""
},
"header2": {
"label": "header2",
"description": ""
},
"label2": {
"label": "label2",
"description": ""
},
"data2": {
"label": "data2",
"description": ""
},
"header3": {
"label": "header3",
"description": ""
},
"label3": {
"label": "label3",
"description": ""
},
"data3": {
"label": "data3",
"description": ""
},
"header4": {
"label": "header4",
"description": ""
},
"label4": {
"label": "label4",
"description": ""
},
"data4": {
"label": "data4",
"description": ""
},
"header5": {
"label": "header5",
"description": ""
},
"label5": {
"label": "label5",
"description": ""
},
"data5": {
"label": "data5",
"description": ""
},
"header6": {
"label": "header6",
"description": ""
},
"label6": {
"label": "label6",
"description": ""
},
"data6": {
"label": "data6",
"description": ""
},
"header7": {
"label": "header7",
"description": ""
},
"label7": {
"label": "label7",
"description": ""
},
"data7": {
"label": "data7",
"description": ""
},
"header8": {
"label": "header8",
"description": ""
},
"label8": {
"label": "label8",
"description": ""
},
"data8": {
"label": "data8",
"description": ""
},
"header9": {
"label": "header9",
"description": ""
},
"label9": {
"label": "label9",
"description": ""
},
"data9": {
"label": "data9",
"description": ""
},
"header10": {
"label": "header10",
"description": ""
},
"label10": {
"label": "label10",
"description": ""
},
"data10": {
"label": "data10",
"description": ""
},
"header11": {
"label": "header11",
"description": ""
},
"label11": {
"label": "label11",
"description": ""
},
"data11": {
"label": "data11",
"description": ""
},
"header12": {
"label": "header12",
"description": ""
},
"label12": {
"label": "label12",
"description": ""
},
"data12": {
"label": "data12",
"description": ""
},
"header13": {
"label": "header13",
"description": ""
},
"label13": {
"label": "label13",
"description": ""
},
"data13": {
"label": "data13",
"description": ""
},
"header14": {
"label": "header14",
"description": ""
},
"label14": {
"label": "label14",
"description": ""
},
"data14": {
"label": "data14",
"description": ""
},
"header15": {
"label": "header15",
"description": ""
},
"label15": {
"label": "label15",
"description": ""
},
"data15": {
"label": "data15",
"description": ""
},
"header16": {
"label": "header16",
"description": ""
},
"label16": {
"label": "label16",
"description": ""
},
"data16": {
"label": "data16",
"description": ""
},
"header17": {
"label": "header17",
"description": ""
},
"label17": {
"label": "label17",
"description": ""
},
"data17": {
"label": "data17",
"description": ""
},
"header18": {
"label": "header18",
"description": ""
},
"label18": {
"label": "label18",
"description": ""
},
"data18": {
"label": "data18",
"description": ""
},
"header19": {
"label": "header19",
"description": ""
},
"label19": {
"label": "label19",
"description": ""
},
"data19": {
"label": "data19",
"description": ""
},
"header20": {
"label": "header20",
"description": ""
},
"label20": {
"label": "label20",
"description": ""
},
"data20": {
"label": "data20",
"description": ""
},
"belowstyle": {
"label": "belowstyle",
"description": ""
},
"below": {
"label": "below",
"description": ""
}
},
"paramOrder": [
"name",
"child",
"subbox",
"italic title",
"templatestyles",
"child templatestyles",
"grandchild templatestyles",
"bodystyle",
"titlestyle",
"abovestyle",
"subheaderstyle",
"title",
"above",
"subheader",
"imagestyle",
"captionstyle",
"image",
"caption",
"image2",
"caption2",
"headerstyle",
"labelstyle",
"datastyle",
"header1",
"label1",
"data1",
"header2",
"label2",
"data2",
"header3",
"label3",
"data3",
"header4",
"label4",
"data4",
"header5",
"label5",
"data5",
"header6",
"label6",
"data6",
"header7",
"label7",
"data7",
"header8",
"label8",
"data8",
"header9",
"label9",
"data9",
"header10",
"label10",
"data10",
"header11",
"label11",
"data11",
"header12",
"label12",
"data12",
"header13",
"label13",
"data13",
"header14",
"label14",
"data14",
"header15",
"label15",
"data15",
"header16",
"label16",
"data16",
"header17",
"label17",
"data17",
"header18",
"label18",
"data18",
"header19",
"label19",
"data19",
"header20",
"label20",
"data20",
"belowstyle",
"below"
]
}
</templatedata>
== Sidoo kale eeg ==
* [[Module:Infobox]], module-ka [[Wikipedia:Lua|Lua]] ee uu ku saleysan yahay qaab-dhismeedkani
* [[Module:Check for unknown parameters]]
* {{tl|Infobox3cols}}
* {{tl|Navbox}} iyo {{tl|Sidebar}}
* [[:Module:InfoboxImage]]
5as2khr3wrae89mo1vt059i3gh0nmri
312150
312147
2026-11-10T09:44:12Z
Isma4l
41797
/* TemplateStyles */
312150
wikitext
text/x-wiki
{{Distinguish|Template:Userbox}}
{{Documentation subpage}}
<!-- Fadlan geli qaybaha halka la tilmaamay ee hoose ee boggan iyo interwikis-ka Wikidata (eg [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}}
{{Lua|Module:Infobox}}
{{Parameter names example
|name={{PAGENAME}} <!--|child |subbox |decat--> |title |above |subheader |subheader1 |subheader2={{{subheader2}}}<br/>......
|image|caption |image1|caption1 |image2|caption2={{{caption2}}}<br/>......
|header1=<div style="border-top:1px dashed #ccc;">{{{header1}}}<br/>{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label2={{{label1}}} |data2={{{data1}}}
|data3=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data1}}}</div>
|header5={{{header2}}}<br/><div style="padding:0.75em 0 0.5em;">{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label6={{{label2}}} |data6={{{data2}}}
|data7=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data2}}}</div>
|data9=<div style="padding:0.75em 0 0.5em;">( ''iwm.'' )</div>
|below
}}
'''[[Template:Infobox]]''' waxaa loo jeediyay inuu noqdo metatemplate: oo ah qaab-dhismeed loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Waxaa loo isticmaalaa in lagu abaabulo qaab-dhismeedka {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale ahaan {{tlx|Infobox building}}). Guud ahaan, qaab-dhismeedkan looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa, laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.
si aad u aragto liisaska sanduuqyada macluumaadka ee mawduucyada gaarka ah ee diyaarka ah. waxay ka kooban tahay hordhac ku saabsan nuxurka lagu talinayo iyo naqshadaynta sanduuqyada macluumaadka waxay ka kooban tahay tilmaamo hab raac oo dheeri ah.
== Isticmaalka ==
Haddii ay tahay {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}}, koodhka qaab-dhismeedku wuxuu u eg yahay sidan, oo la fududeeyay:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| name = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| image = {{{image|}}}
| caption1 = {{{caption|}}}
| label1 = Magacyadii hore
| data1 = {{{former_names|}}}
| header2 = Macluumaadka guud
| label3 = Xaaladda
| data3 = {{{status|}}}
... <!-- iwm. -->
}}
</syntaxhighlight>
== Cabbirada kontoroolka ikhtiyaarka ah ==
; name : Haddii cabbirkani leeyahay qiime, xiriiriyeyaasha "arag, ka hadal oo wax ka beddel" waxaa lagu dari doonaa xagga hoose ee sanduuqa macluumaadka iyaga oo tilmaamaya bogga la magacaabay, oo ay ka horreyso <code>Template:</code> haddii aan la cayimin namespace. Waxaad isticmaali kartaa qiimaha <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:PAGENAME}}</syntaxhighlight>; si kastaba ha ahaatee, tani naadir ayay ahaan tahay tan aad rabto sababtoo ah waxay u diri doontaa isticmaaleyaasha gujinaya xiriiriyeyaashaas sanduuqa macluumaadka xagga koodhka qaab dhismeedka halkii ay ka ahaan lahayd xogta sanduuqa macluumaadka ee ay u badantahay inay rabaan inay beddelaan.
; child : Eeg qaybta [[#Embedding|§ Ku dhejinta]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa macluumaadka hoose ee carruurta ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; subbox : Eeg qaybta [[#Subboxes|Subboxes]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa hoose ee subbox-ka ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso. Wax saameyn ah kuma laha haddii cabbirka {{para|child}} sidoo kale loo dhigo "yes".
; decat : Haddii tan loo dhigo "yes", bogga hadda jira lama gelin doono si otomaatiga ah qaybaha dayactirka marka sanduuqa macluumaadka ee la abuuray uu qabo dhibaatooyin ama aanu lahayn qayb xog ah oo muuqata. U dhaaf madhan sida caadiga ah ama u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; autoheaders: Haddii tan loo dhigo qiime kasta oo aan madhanayn, madaxyada aan ku xigi doonin beeraha xogta waa la tirtiraa. Eeg qaybta "[[#Hiding headers when all its data fields are empty|qarinshada madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin]]" si aad u hesho faahfaahin dheeri ah.
== Cabbirada nuxurka ==
=== Cinwaanka ===
Waxaa jira laba siyaabood oo kala duwan oo cinwaan loogula geli karo sanduuqa macluumaadka. Mid wuxuu ka kooban yahay cinwaanka gudaha xadka sanduuqa macluumaadka ee unugga ugu sarreeya ee shaxda, kan kalena wuxuu u dhigaa sidii qoraal hoosaad korka shaxda. Waxaad labadaba wada isticmaali kartaa, ama hal keliya, ama midna (inkasta oo aan tan lagu talinayn):
; title : Qoraalka lagu ridayo qoraal-hoosaadka korka shaxda (ama sidii madax qaybeed ka hor dhammaan nuxurka shaxdan, haddii tani ay tahay sanduuq macluumaad carruur ah). Sababo la xiriira [[Wikipedia:Manual of Style/Accessibility#Tables|arrimaha heli-karnimada]], tani waa beddelka ugu badan ee lagu talinayo.
; above : Qoraalka lagu dhex ridayo unugga ugu sarreeya ee shaxda.
; subheader(n) : beeraha cinwaanka dheeraadka ah ee ku habboon hoosta {{para|title}} iyo {{para|above}}, laakiin ka hor sawirada.
Tusaalooyinka:
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Sawirada sawir-gacmeedka ===
; image(n) : sawirada lagu soo bandhigayo xagga sare ee qaab-dhismeedka. Isticmaal syntax-ka sawirka oo buuxa, tusaale ahaan: {{code|lang=wikitext|<nowiki>[[File:example.png|frameless|upright=1.1|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]</nowiki>}}. {{pb}} Sawirka waxaa loo dhexaysiiyay sida caadiga ah. Isticmaal cabbiraad cabbir toosan ([[MOS:UPRIGHT]]) si aad u beddesho cabbirka sawirka adigoo adeegsanaya {{para|upright}} haddii loo baahdo. Isticmaal {{para|alt}} si aad u bixiso sharaxaad qoraal ah oo loogu talagalay akhriska shaashadda; eeg [[WP:ALT]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan qoraalka beddelka ah. {{pb}} Haddii aad adeegsanayso cabbirkan oo qayb ka ah {{tlf|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale {{tl|Infobox building}}), wac [[Module:InfoboxImage]] adigoo adeegsanaya: {{code|lang=wikitext|<nowiki>{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |upright={{{upright|}}} |alt={{{alt|}}} }}</nowiki>}}.
; caption(n) : Qoraalka la hoos dhigayo sawirada.
=== Xogta ugu weyn ===
; header(n) : Qoraalka loo isticmaalayo madax ahaan safka <var>n</var>.
; label(n) : Qoraalka loo isticmaalayo calaamad ahaan safka <var>n</var>.
; data(n) : Qoraalka lagu soo bandhigayo xog ahaan safka <var>n</var>.
Fiiro gaar ah: qiime kasta oo la siiyo (n), dhammaan isku-darka cabbirada lama oggola. Joogitaanka {{para|header<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|data<var>(n)</var>}} ee u dhiganta (iyo {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}}, eeg hoos) la iska indhatiro; maqnaanshaha {{para|data<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|label<var>(n)</var>}} ee u dhiganta la iska indhatiro. Isku-darka ansaxa ah ee saf kasta oo keliya waa:
* {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|header<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
Eeg soo bandhigida header4, label4, iyo data4 ee qaybta [[#Examples|Tusaalooyinka]] hoose.
==== Kala duwanaanshaha nambarka ====
Si loo oggolaado dabacsanaan marka qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaadka la beddelo, waxay noqon kartaa mid waxtar leh marka la horumarinayo sanduuqa macluumaadka in la isticmaalo nambaro aan isku xigxigin oo loogu talagalay madaxa iyo safafka calaamadda/xogta. Cabbirada safafka cusub ayaa markaa la gelin karaa mustaqbalka iyada oo aan loo baahnayn in dib loo lambareeyo cabbirada jira. Tusaale ahaan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| header3 = Qaybta 1
| label5 = Calaamadda A
| data5 = Xogta A
| label7 = Calaamadda C
| data7 = Xogta C
| header10 = Qaybta 2
| label12 = Calaamadda D
| data12 = Xogta D
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Waxa kale oo suurtogal ah in si otomaatiga ah loo lambareeyo magacyada cabbirada adigoo adeegsanaya [[User:Frietjes/infoboxgap.js]] ama [[Module:IncrementParams]].
Ma jiro xad sare oo ku saabsan nambarada laakiin waa inay jiraan ugu badnaan 50 nambar oo u dhexeeya nambar kasta oo la isticmaalay.
==== Ka dhigidda beeraha xogta kuwo ikhtiyaari ah ====
Saf leh calaamad laakiin aan lahayn xog lama soo bandhigo. Tani waxay u oggolaaneysaa abuurista fudud ee safafka nuxurka sanduuqa macluumaadka ee ikhtiyaariga ah. Si aad saf uga dhigto mid ikhtiyaari ah, adeegso cabbir ku dhammaada xarig madhan, sida tan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label5 = Tirada dadka
| data5 = {{{population|}}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Qaabkan haddii maqaalku uusan qeexin cabbirka tirada dadka ee sanduuqa macluumaadkiisa safka lama soo bandhigi doono.
Beeraha aadka u adag ee wata nuxur hore loo sii qaabeeyey oo weli jiri lahaa xataa haddii aan la dejin cabbirka, waxaad ku duubi kartaa dhammaanteed bayaanka "#if" si aad uga dhigto wax walba inay baaba'aan marka aan la isticmaalin cabbirka. Tusaale ahaan, bayaanka "#if" ee tusaalaha soo socda wuxuu akhriyaa "#if:cabbirka <var>mass</var> waa la bixiyey |kadib soo bandhig, oo ay ku xigto 'kg'":
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label6 = Miisaanka
| data6 = {{ #if: {{{mass|}}} | {{{mass}}} kg }}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Wixii ku saabsan #if, eeg [[meta:ParserFunctions##if:|halkan]].
==== Qarinta madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin ====
Waxaad sidoo kale ka dhigi kartaa madaxyada inay si otomaatiga ah isu qariyaan marka qaybtooda ay madhan tahay (oo aanay lahayn saf xog ah oo muuqda).
Tixgeli xaaladdan:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Haddii aad rabto inaad qariso madaxa marka aanay jirin qiimayaal {{para|data<var>N</var>}}, isticmaal {{para|autoheaders|y}}:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Marka, madaxa1 waxaa la tusi doonaa haddii shaygan 1, shaygan 2, ama shaygan 3 midkood la qeexay. Haddii midkoodna seddexda cabbir aan la qeexin madaxa lama tusi doono mana jiro saf madhan oo ka muuqan doona ka hor nuxurka xiga ee muuqda.
Fiiro gaar ah: haddii xogtu leedahay curiyeyaal css oo madhan, sida {{para|data|2=<span style="background:yellow;"></span>}}, tan waxaa loola dhaqmi doonaa sidii mid aan madhanayn (oo leh xog).
Haddii {{para|autoheaders|y}} laakiin ay jiraan waxyaabo aad {{em|jeclaan weydo}} inay kiciyaan madax, geli {{para|headerX|_BLANK_}}. Tani waxay u adeegi doontaa sidii madax madhan waxayna ka sooci doontaa waxyaabaha ku xiga.
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Qeybta hoose (Footer) ===
; below : Qoraalka lagu ridayo unugga hoose. Unugga hoose waxaa loogu talagalay qoraallada hoose, eeg-sidoo-kale, iyo macluumaadka kale ee la midka ah.
== Cabbirada soo bandhigida ==
=== Cinwaannada foorarka leh (Italic titles) ===
Cinwaannada maqaallada ee wata sanduuqyada macluumaadka waxaa laga dhigi karaa kuwo foorar ah, iyadoo la raacayo [[WP:ITALICTITLE]], iyada oo la gudbinayo cabbirka <code>italic title</code>.
* Daari cinwaannada foorarka leh adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title}}}} oo ka yimid sanduuqa macluumaadka. Ogow in gudbinta qiime madhan ee {{para|italic title}} ay ka dhigi doonto cinwaanka maqaalka mid foorar ah.
* Demi sida caadiga ah (gaar ahaan sababtoo ah qoraalka Laatiinka oo keliya ayaa si ammaan ah loogu soo bandhigi karaa qaabkan oo foorar ayaa loo baahan karaa si loo kala saaro luqadda qalaad iyo luqadda maxalliga ah ee Ingiriiska oo keliya qoraalkaas, laakiin way adkaan lahayd in la akhriyo qoraallada kale) laakiin u oggolow tusaalooyin qaar in la foorariyo adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title|no}}}}
* Ha ka dhigin wax cinwaanno ah kuwo foorar ah adigoo aan haba yaraatee gudbin cabbirka.
=== Qaabeynta CSS ===
Fiiro gaar ah: Cabbirada soo socda waa kuwo la joojiyay oo la door bidayo [[#TemplateStyles|TemplateStyles]].
{| class="wikitable"
|-
! scope="col" | Cabbirka (Parameter)
! scope="col" | Sharaxaada
! scope="col" | Fasalka beddelka ee TemplateStyles
|-
| {{para|bodystyle}}
| Wuxuu khuseeyaa shaxda sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
| {{nowrap|Fasalka loo qoondeeyay qaab-dhismeedka ee {{para|bodyclass}}}}
|-
| {{para|titlestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya qoraal-hoosaadka cinwaanka. Ku darista midabka dambe badanaa laguma talinayo maadaama qoraalka lagu soo bandhigo "baxsan" sanduuqa macluumaadka.
| <code>.infobox-title</code>
|-
| {{para|abovestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga "above" ee xagga sare. Qaabka caadiga ah wuxuu leeyahay font-size:125%; maadaama unuggan loo adeegsado cinwaan, haddii aad rabto inaad u isticmaasho unugga sare qoraal cabbirkiisu caadi yahay ku dar "font-size:100%;" abovestyle-ka.
| <code>.infobox-above</code>
|-
| {{para|imagestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa unugga uu sawirku ku jiro. Tani waxaa ku jira qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka, laakiin waa inaad dejisaa sifooyinka qoraalka captionstyle halkii aad ka dejin lahayd imagestyle haddii ay dhacdo in qoraal-hoosaadka laga saaro unuggan mustaqbalka.
| <code>.infobox-image</code>
|-
| {{para|caption}}
| Wuxuu khuseeyaa qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka.
| <code>.infobox-caption</code>
|-
| {{para|rowstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay safka ee {{para|rowclass<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|rowcellstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee dhammaan unugyada safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay unugyada ee {{para|class<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|headerstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada madaxa.
| <code>.infobox-header</code>
|-
| {{nowrap|{{para|subheaderstyle}}}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada qoraal-hoosaadka madaxa (subheader).
| <code>.infobox-subheader</code>
|-
| {{para|labelstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada calaamadda (label).
| <code>.infobox-label</code>
|-
| {{para|datastyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada xogta.
| <code>.infobox-data</code> ama <code>.infobox-full-data</code>
|-
| {{para|belowstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga hoose (below).
| <code>.infobox-below</code>
|}
=== Fasallada HTML iyo microformats ===
{{div col}}
; bodyclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
; titleclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal-hoosaadka '''cinwaanka''' sanduuqa macluumaadka.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; aboverowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''above''' uu ku jiro.
-->
; aboveclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''above''' ee sanduuqa macluumaadka.
; subheaderrowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee qoraal-hoosaadku (subheader) ku jiro.
; subheaderclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka (subheader).
; imagerowclass(n) : Cabbirradani waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee sawirkoodu '''image''' ku jiro.
; imageclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee '''image'''-ka.
; rowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka la cayimay oo ay ku jiraan unugyada '''label''' iyo '''data'''.
; class(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''data''' ee safka la cayimay. Haddii aanu jirin unug '''data''' ah wax saameyn ah ma laha.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; belowrowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''below''' uu ku jiro.
-->
; belowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''below''' ee sanduuqa macluumaadka.
{{div col end}}
Qaab-dhismeedkani wuxuu taageerayaa lagu darista macluumaadka microformat. Tani waxaa la sameeyaa iyadoo la daro sifooyinka "class" unugyo xogeed oo kala duwan, iyadoo la tilmaamayo nooca macluumaadka ku jira gudaha. Magacyo fasal oo badan ayaa la cayimi karaa, oo ay kala soocayaan meelaha bannaan, qaarkood waxaa loo isticmaalaa sidii xuliyayaal qaabeynta gaarka ah iyadoo la raacayo siyaasadda mashruuca ama maqaarka laga doortay dookhyada isticmaalaha, kuwa kalena waxaa loo isticmaalaa microformats.
Si loogu calaamadiyo sanduuqa macluumaadka inuu ka kooban yahay macluumaadka [[hCard]], tusaale ahaan, ku dar cabbirka soo socda:
| bodyclass = vcard
{{clear}}
Iyo saf kasta oo ka kooban unug xogeed oo ah qayb ka mid ah vcard-ka, ku dar cabbir fasal oo u dhigma:
| class1 = fn
| class2 = org
| class3 = tel
{{clear}}
...iyo wixii la mid ah. "above" iyo "title" sidoo kale waxaa la siin karaa fasallo, maaddaama kuwan badanaa loo isticmaalo in lagu soo bandhigo magaca mawduuca sanduuqa macluumaadka.
Eeg [[Wikipedia:WikiProject Microformats]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan ku darista macluumaadka microformat ee Wikipedia, iyo [[microformat]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan microformats guud ahaan.
=== TemplateStyles ===
Cabbirada TemplateStyles {{para|templatestyles}}, {{para|child templatestyles}}, iyo {{para|grandchild templatestyles}} waxay qaataan magaca bogga ee TemplateStyles waxayna u rogayaan sumadda TemplateStyles. Sumaddu waa hab aad u xoog badan oo lagu daro qaabeynta sanduuqa macluumaadka.
Qaar ka mid ah xeerarka isticmaalka:
# Had iyo jeer ku dar fasal gaar u ah qaab-dhismeedka gudaha {{para|bodyclass}} si aanay qaababka lagu daray hal sanduuq macluumaad u "daadan" sanduuq macluumaad kale. Tusaale ahaan, [[Template:Infobox settlement]] waxay leedahay {{para|bodyclass|ib-settlement}} iyo bogga [[Template:Infobox settlement/styles.css]] wuxuu beegsadaa <code>.ib-settlement</code> dhammaan qaabayntiisa lagu daray.
# Ha u qaadan in Template:Infobox uu sii wadi doono inuu yeesho qaab-dhismeed shaxeed (tusaale, ha beegsan <code>table</code> ama shax kasta oo kale oo HTML ah bogga TemplateStyles). Qaab-dhismeedka shaxdu waa mid si tartiib tartiib ah loo joojinayo oo meesha ka bixi doona waqti qaar mustaqbalka.
Sumaddahan waxaa lagu rarayaa nidaamkan: TemplateStyles ee liiska jiifka ([[Template:Hlist/styles.css]]), TemplateStyles ee liiska aan xabbaduhu lahayn ([[Template:Plainlist/styles.css]]), TemplateStyles-ka asaasiga ah ([[Module:Infobox/styles.css]]), templatestyles, child, iyo kadib grandchild, oo loo isticmaali karo in lagu 'cascadiyo' qaababka.
; templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module wacaya {{tl|Infobox}} si toos ah.
; child templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|templatestyles}}.
; grandchild templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|child templatestyles}}.
Liiska caadiga ah ee fasallada ka soo baxa curiye kasta oo sanduuq macluumaad ah (tusaale ka soo baxa dhammaan {{para|data<sub>n</sub>}}, ama dhammaan kiisaska {{para|above}}) waxaa laga heli karaa [[Module:Infobox]] ee safafka "addClass". Qoraalka hoose waa liis aan rasmi ahayn laakiin ku filan qaabeynta guud ee badankooda:
{{div col}}
; .infobox : Fasalka sanduuqa macluumaadka ee heerka sare.
; .infobox-title : Fasalka la xiriira {{para|title}}.
; .infobox-above : Fasalka la xiriira {{para|above}}.
; .infobox-image : Fasalka la xiriira {{para|image<sub>n</sub>}}. Sawir kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-caption : Fasalka la xiriira {{para|caption<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-header : Fasalka la xiriira {{para|header<sub>n</sub>}}. Madax kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-subheader : Fasalka la xiriira {{para|subheader<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-label : Fasalka la xiriira {{para|label<sub>n</sub>}}. Calaamad kasta waxay yeelan doontaa fasalkan.
; .infobox-data
; .infobox-full-data
: Fasallada la xiriira {{para|data<sub>n</sub>}}. Saf kasta oo xog ah wuxuu yeelan doonaa mid ka mid ah fasalladan, iyadoo ku xiran in xogta gaarka ahi leedahay calaamad.
; .infobox-below : Fasalka la xiriira {{para|below}}.
; .infobox-navbar : Fasalka la xiriira {{para|navbar}}.
{{div col end}}
==== Tusaale isticmaalka cabbirka TemplateStyles ====
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo aan u baahnayn inuu taageero qaababka carruurta ee u gaarka ah (ha ahaato sababtoo ah ma laha carruur ama sababtoo ah ma rabto carruur):
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = Tusaalaha Carruurta
| bodyclass = ib-example
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo leh carruurtiisa gaarka ah iyo tusaale ka mid ah carruurta (qaababka ayeeyada ayaa leh isticmaal la mid ah):
<div style="display: flex">
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = {{{title|Cinwaanka Tusaalaha Carruurta}}}
| bodyclass = ib-example {{{bodyclass|}}}
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
| child templatestyles = {{{child templatestyles|}}}
}}
</syntaxhighlight>
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox/child example
| title = Cinwaanka Tusaalaha Ayeeyada
| bodyclass = ib-child-example
| child templatestyles = Template:Infobox/child example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
</div>
== Tusaalooyinka ==
Ogow sida uusan safku uga muuqan sanduuqa macluumaadka ee la soo bandhigay marka '''label''' la qeexiyo iyada oo aan la socon unug '''data''' ah, iyo sida dhammaantood loo soo bandhigo marka '''header''' la qeexiyo isla safka uu ku jiro unug '''data''' ah. Sidoo kale oggow in '''subheaders''' aanay ahayn kuwo dhumuc weyn leh oo geesi ah (bold) sida '''headers''' ee loo adeegsado in lagu kala qaybiyo qaybta xogta weyn, sababtoo ah doorkan waxaa loogu talagalay unugga '''above''' :
{{Suppress categories|
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal-hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
Tusaalahan, cabbirada {{para|bodystyle}} iyo {{para|labelstyle}} waxaa loo isticmaalaa in lagu habeeyo ballaca sanduuqa macluumaadka iyo in lagu qeexiyo ballaca caadiga ah ee tiirka calaamadaha:
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, kuwaas oo ah kuwo qurux badan, balse aan muhiim ahayn, waxayna ku mashquulsan yihiin shaqo iyo dadaal badan si ay u helaan faa'iido weyn.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
== Ku dhejinta ==
<!--Linked from [[Template:Subinfobox bodystyle/doc]]-->
Hal qaab-dhismeed sanduuq macluumaad waxaa lagu dhex gelin karaa mid kale iyadoo la adeegsanayo cabbirka {{para|child}}. Sifadan waxaa loo isticmaali karaa in lagu abuuro sanduuq macluumaad oo kala duwan, ama in lagu abuuro qaybo macquul ah oo si wanaagsan loo qeexay. Waqti hore, waxaa lagama maarmaan ahayd in la isticmaalo gelinta si loo abuuro sanduuqyada macluumaadka ee wata in ka badan 99 saf; laakiin maanta ma jiro wax xad ah oo ku saabsan tirada safafka lagu qeexi karo hal mar oo ah {{tlc|infobox}}.
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow, tusaalooyinka kore, sanduuqa macluumaadka carruurta waxaa lagu dhex ridaa beerta <code>data</code>, ee looma gelin beerta <code>header</code>. Ogow in cinwaannada hoose ee qaybta aanay ku jirin farta geesiga ah bold haddii aan si cad loo cayimin farta geesiga ah. Si aad u hesho cinwaanno qaybeed oo geesi ah, geli sanduuqa macluumaadka carruurta beerta '''header''' (laakiin ha gelinin beerta '''label''' sababtoo ah lama soo bandhigi doono!), adigoo isticmaalaya midkood
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
ama,
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in ka tagidda cabbirka {{para|title}}, iyo in aan lagu darin wax qoraal ah oo ka horreeya sanduuqa macluumaadka ee la geliyay, ay keeni karto safaf shaxeed madhan oo khaldan, kuwaas oo abuuraya daldaloolo soo bandhigida muuqaalka ah. Soo saarka qashinka ah waxaa lagu caburin karaa iyadoo la adeegsanayo {{para|rowstyleN|display: none}}, iyadoo lagu beddelayo N lambarka xogta/madaxa.
waxay ka kooban tahay xiriiriyeya asal ah oo ku socda maqaallada Wikipedia ee ay ku jiraan sanduuqyada macluumaadka ee ku dhex jira sanduuqyada macluumaadka kale.
== Sanduuqyada hoose ==
Hab kale oo loogu talagalay gelinta ayaa ah in la isticmaalo {{para|subbox|yes}}, kaas oo ka saaraya xadka dibadda ee sanduuqa macluumaadka, laakiin ilaalinaya qaab-dhismeedka gudaha. Hal sifo oo habkan ah ayaa ah in sanduuqyada waalidka iyo carruurtu aanay u baahnayn inay yeeshaan qaab dhismeed isku mid ah, isla markaana calaamadda iyo beeraha xogta aan la simin sanduuqyada waalidka iyo carruurta u dhexeeya sababtoo ah kuma jiraan hal shax waalid ah.
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color:#ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Farsamooyinka gelinta ee la mid ah waxaa loo isticmaali karaa gudaha cabbirada nuxurka ee qaar ka mid ah qaababka kale ee soo saara shaxda (sida [[:Template:Sidebar|Sidebar]]):
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in buuxinta caadiga ah ee unugga xogta waalidka ee ka kooban sanduuq hoose kasta ay weli muuqato, markaa sanduuqyada hoose ayaa xoogaa ka cidhiidhi ah sanduuqa waalidka waxaana jira meel bannaan oo toosan oo sareysa oo u dhexeysa unugyada caadiga ah ee sanduuqa waalidka marka loo eego unugyada sanduuqyada hoose ee kala duwan.
== Xakamaynta kala jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee la geliyay ==
Qaab dhismeedka {{tlx|nbsp}} waxaa loo isticmaali karaa {{tlx|wbr}} iyo {{tlx|nowrap}} si loo xakameeyo kala-jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee lagu dhex geliyay sanduuqyada macluumaadka (tusaale liiska jilayaasha ee {{tlx|Infobox film}}), si looga hortago in qoraallada dhaadheer ee la duudduubay lala khaldo liisaska badan.
== Syntax-ka madhan oo buuxa ==
(Ogow: ma jiro xad ku saabsan tirada safafka suurtogalka ah; kaliya 20 ayaa la bixiyay hoose maaddaama sanduuqyada macluumaadka ee ka waaweyn kuwaas ay noqon doonaan kuwo naadir ah. Kaliya kordhi lambarka sida loo baahdo. Cabbirada "class" ee microformat sidoo kale waa laga tegay maaddaama aan si caadi ah loo isticmaalin.)
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| child = {{{child|}}}
| subbox = {{{subbox|}}}
| italic title = {{{italic title|no}}}
| templatestyles =
| child templatestyles =
| grandchild templatestyles =
| bodystyle =
| titlestyle =
| abovestyle =
| subheaderstyle =
| title =
| above =
| subheader =
| imagestyle =
| captionstyle =
| image =
| caption =
| image2 =
| caption2 =
| headerstyle =
| labelstyle =
| datastyle =
| header1 =
| label1 =
| data1 =
| header2 =
| label2 =
| data2 =
| header3 =
| label3 =
| data3 =
| header4 =
| label4 =
| data4 =
| header5 =
| label5 =
| data5 =
| header6 =
| label6 =
| data6 =
| header7 =
| label7 =
| data7 =
| header8 =
| label8 =
| data8 =
| header9 =
| label9 =
| data9 =
| header10 =
| label10 =
| data10 =
| header11 =
| label11 =
| data11 =
| header12 =
| label12 =
| data12 =
| header13 =
| label13 =
| data13 =
| header14 =
| label14 =
| data14 =
| header15 =
| label15 =
| data15 =
| header16 =
| label16 =
| data16 =
| header17 =
| label17 =
| data17 =
| header18 =
| label18 =
| data18 =
| header19 =
| label19 =
| data19 =
| header20 =
| label20 =
| data20 =
| belowstyle =
| below =
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
== U wareejinta MediaWikis kale ==
Qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaad wuxuu u baahan yahay kordhinta [[:mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] iyo [[:mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. [[Wikipedia:WikiProject Transwiki|WikiProject Transwiki]] waxay leedahay nooc ka mid ah qaab-dhismeedkan oo wax laga beddelay si uu uga shaqeeyo MediaWikis kale.
== Xogta Template-ka==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "Qaab-dhismeedkan waxaa loogu talagalay sidii meta template, oo ah qaab loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Guud ahaan, looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.",
"format": "{{_\n| ________________ = _\n}}\n",
"params": {
"name": {
"label": "magaca",
"description": ""
},
"child": {
"label": "child",
"description": ""
},
"subbox": {
"label": "subbox",
"description": ""
},
"italic title": {
"label": "italic title",
"description": ""
},
"templatestyles": {
"label": "templatestyles",
"description": ""
},
"child templatestyles": {
"label": "child templatestyles",
"description": ""
},
"grandchild templatestyles": {
"label": "grandchild templatestyles",
"description": ""
},
"bodystyle": {
"label": "bodystyle",
"description": ""
},
"titlestyle": {
"label": "titlestyle",
"description": ""
},
"abovestyle": {
"label": "abovestyle",
"description": ""
},
"subheaderstyle": {
"label": "subheaderstyle",
"description": ""
},
"title": {
"label": "Cinwaanka",
"description": "Cinwaanka lagu soo bandhigay sanduuqa macluumaadka korkiisa",
"type": "string",
"suggested": true
},
"above": {
"label": "above",
"description": ""
},
"subheader": {
"label": "subheader",
"description": ""
},
"imagestyle": {
"label": "imagestyle",
"description": ""
},
"captionstyle": {
"label": "captionstyle",
"description": ""
},
"image": {
"label": "Sawirka",
"description": "Sawirka muujinaya mawduuca. Adeegso syntax-ka sawirka oo buuxa.",
"type": "content",
"suggested": true,
"example": "[[File:example.png|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]"
},
"caption": {
"label": "Qoraal-hoosaadka",
"description": "qoraal-hoosaadka sawirka",
"type": "content",
"suggested": true
},
"image2": {
"label": "image2",
"description": ""
},
"caption2": {
"label": "caption2",
"description": ""
},
"headerstyle": {
"label": "headerstyle",
"description": ""
},
"labelstyle": {
"label": "labelstyle",
"description": ""
},
"datastyle": {
"label": "datastyle",
"description": ""
},
"header1": {
"label": "header1",
"description": ""
},
"label1": {
"label": "label1",
"description": ""
},
"data1": {
"label": "data1",
"description": ""
},
"header2": {
"label": "header2",
"description": ""
},
"label2": {
"label": "label2",
"description": ""
},
"data2": {
"label": "data2",
"description": ""
},
"header3": {
"label": "header3",
"description": ""
},
"label3": {
"label": "label3",
"description": ""
},
"data3": {
"label": "data3",
"description": ""
},
"header4": {
"label": "header4",
"description": ""
},
"label4": {
"label": "label4",
"description": ""
},
"data4": {
"label": "data4",
"description": ""
},
"header5": {
"label": "header5",
"description": ""
},
"label5": {
"label": "label5",
"description": ""
},
"data5": {
"label": "data5",
"description": ""
},
"header6": {
"label": "header6",
"description": ""
},
"label6": {
"label": "label6",
"description": ""
},
"data6": {
"label": "data6",
"description": ""
},
"header7": {
"label": "header7",
"description": ""
},
"label7": {
"label": "label7",
"description": ""
},
"data7": {
"label": "data7",
"description": ""
},
"header8": {
"label": "header8",
"description": ""
},
"label8": {
"label": "label8",
"description": ""
},
"data8": {
"label": "data8",
"description": ""
},
"header9": {
"label": "header9",
"description": ""
},
"label9": {
"label": "label9",
"description": ""
},
"data9": {
"label": "data9",
"description": ""
},
"header10": {
"label": "header10",
"description": ""
},
"label10": {
"label": "label10",
"description": ""
},
"data10": {
"label": "data10",
"description": ""
},
"header11": {
"label": "header11",
"description": ""
},
"label11": {
"label": "label11",
"description": ""
},
"data11": {
"label": "data11",
"description": ""
},
"header12": {
"label": "header12",
"description": ""
},
"label12": {
"label": "label12",
"description": ""
},
"data12": {
"label": "data12",
"description": ""
},
"header13": {
"label": "header13",
"description": ""
},
"label13": {
"label": "label13",
"description": ""
},
"data13": {
"label": "data13",
"description": ""
},
"header14": {
"label": "header14",
"description": ""
},
"label14": {
"label": "label14",
"description": ""
},
"data14": {
"label": "data14",
"description": ""
},
"header15": {
"label": "header15",
"description": ""
},
"label15": {
"label": "label15",
"description": ""
},
"data15": {
"label": "data15",
"description": ""
},
"header16": {
"label": "header16",
"description": ""
},
"label16": {
"label": "label16",
"description": ""
},
"data16": {
"label": "data16",
"description": ""
},
"header17": {
"label": "header17",
"description": ""
},
"label17": {
"label": "label17",
"description": ""
},
"data17": {
"label": "data17",
"description": ""
},
"header18": {
"label": "header18",
"description": ""
},
"label18": {
"label": "label18",
"description": ""
},
"data18": {
"label": "data18",
"description": ""
},
"header19": {
"label": "header19",
"description": ""
},
"label19": {
"label": "label19",
"description": ""
},
"data19": {
"label": "data19",
"description": ""
},
"header20": {
"label": "header20",
"description": ""
},
"label20": {
"label": "label20",
"description": ""
},
"data20": {
"label": "data20",
"description": ""
},
"belowstyle": {
"label": "belowstyle",
"description": ""
},
"below": {
"label": "below",
"description": ""
}
},
"paramOrder": [
"name",
"child",
"subbox",
"italic title",
"templatestyles",
"child templatestyles",
"grandchild templatestyles",
"bodystyle",
"titlestyle",
"abovestyle",
"subheaderstyle",
"title",
"above",
"subheader",
"imagestyle",
"captionstyle",
"image",
"caption",
"image2",
"caption2",
"headerstyle",
"labelstyle",
"datastyle",
"header1",
"label1",
"data1",
"header2",
"label2",
"data2",
"header3",
"label3",
"data3",
"header4",
"label4",
"data4",
"header5",
"label5",
"data5",
"header6",
"label6",
"data6",
"header7",
"label7",
"data7",
"header8",
"label8",
"data8",
"header9",
"label9",
"data9",
"header10",
"label10",
"data10",
"header11",
"label11",
"data11",
"header12",
"label12",
"data12",
"header13",
"label13",
"data13",
"header14",
"label14",
"data14",
"header15",
"label15",
"data15",
"header16",
"label16",
"data16",
"header17",
"label17",
"data17",
"header18",
"label18",
"data18",
"header19",
"label19",
"data19",
"header20",
"label20",
"data20",
"belowstyle",
"below"
]
}
</templatedata>
== Sidoo kale eeg ==
* [[Module:Infobox]], module-ka [[Wikipedia:Lua|Lua]] ee uu ku saleysan yahay qaab-dhismeedkani
* [[Module:Check for unknown parameters]]
* {{tl|Infobox3cols}}
* {{tl|Navbox}} iyo {{tl|Sidebar}}
* [[:Module:InfoboxImage]]
ar7iu2az8df56kqcvifyjwcgn3u36ax
312151
312150
2026-11-10T09:46:02Z
Isma4l
41797
/* Fasallada HTML iyo microformats */
312151
wikitext
text/x-wiki
{{Distinguish|Template:Userbox}}
{{Documentation subpage}}
<!-- Fadlan geli qaybaha halka la tilmaamay ee hoose ee boggan iyo interwikis-ka Wikidata (eg [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}}
{{Lua|Module:Infobox}}
{{Parameter names example
|name={{PAGENAME}} <!--|child |subbox |decat--> |title |above |subheader |subheader1 |subheader2={{{subheader2}}}<br/>......
|image|caption |image1|caption1 |image2|caption2={{{caption2}}}<br/>......
|header1=<div style="border-top:1px dashed #ccc;">{{{header1}}}<br/>{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label2={{{label1}}} |data2={{{data1}}}
|data3=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data1}}}</div>
|header5={{{header2}}}<br/><div style="padding:0.75em 0 0.5em;">{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label6={{{label2}}} |data6={{{data2}}}
|data7=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data2}}}</div>
|data9=<div style="padding:0.75em 0 0.5em;">( ''iwm.'' )</div>
|below
}}
'''[[Template:Infobox]]''' waxaa loo jeediyay inuu noqdo metatemplate: oo ah qaab-dhismeed loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Waxaa loo isticmaalaa in lagu abaabulo qaab-dhismeedka {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale ahaan {{tlx|Infobox building}}). Guud ahaan, qaab-dhismeedkan looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa, laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.
si aad u aragto liisaska sanduuqyada macluumaadka ee mawduucyada gaarka ah ee diyaarka ah. waxay ka kooban tahay hordhac ku saabsan nuxurka lagu talinayo iyo naqshadaynta sanduuqyada macluumaadka waxay ka kooban tahay tilmaamo hab raac oo dheeri ah.
== Isticmaalka ==
Haddii ay tahay {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}}, koodhka qaab-dhismeedku wuxuu u eg yahay sidan, oo la fududeeyay:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| name = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| image = {{{image|}}}
| caption1 = {{{caption|}}}
| label1 = Magacyadii hore
| data1 = {{{former_names|}}}
| header2 = Macluumaadka guud
| label3 = Xaaladda
| data3 = {{{status|}}}
... <!-- iwm. -->
}}
</syntaxhighlight>
== Cabbirada kontoroolka ikhtiyaarka ah ==
; name : Haddii cabbirkani leeyahay qiime, xiriiriyeyaasha "arag, ka hadal oo wax ka beddel" waxaa lagu dari doonaa xagga hoose ee sanduuqa macluumaadka iyaga oo tilmaamaya bogga la magacaabay, oo ay ka horreyso <code>Template:</code> haddii aan la cayimin namespace. Waxaad isticmaali kartaa qiimaha <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:PAGENAME}}</syntaxhighlight>; si kastaba ha ahaatee, tani naadir ayay ahaan tahay tan aad rabto sababtoo ah waxay u diri doontaa isticmaaleyaasha gujinaya xiriiriyeyaashaas sanduuqa macluumaadka xagga koodhka qaab dhismeedka halkii ay ka ahaan lahayd xogta sanduuqa macluumaadka ee ay u badantahay inay rabaan inay beddelaan.
; child : Eeg qaybta [[#Embedding|§ Ku dhejinta]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa macluumaadka hoose ee carruurta ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; subbox : Eeg qaybta [[#Subboxes|Subboxes]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa hoose ee subbox-ka ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso. Wax saameyn ah kuma laha haddii cabbirka {{para|child}} sidoo kale loo dhigo "yes".
; decat : Haddii tan loo dhigo "yes", bogga hadda jira lama gelin doono si otomaatiga ah qaybaha dayactirka marka sanduuqa macluumaadka ee la abuuray uu qabo dhibaatooyin ama aanu lahayn qayb xog ah oo muuqata. U dhaaf madhan sida caadiga ah ama u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; autoheaders: Haddii tan loo dhigo qiime kasta oo aan madhanayn, madaxyada aan ku xigi doonin beeraha xogta waa la tirtiraa. Eeg qaybta "[[#Hiding headers when all its data fields are empty|qarinshada madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin]]" si aad u hesho faahfaahin dheeri ah.
== Cabbirada nuxurka ==
=== Cinwaanka ===
Waxaa jira laba siyaabood oo kala duwan oo cinwaan loogula geli karo sanduuqa macluumaadka. Mid wuxuu ka kooban yahay cinwaanka gudaha xadka sanduuqa macluumaadka ee unugga ugu sarreeya ee shaxda, kan kalena wuxuu u dhigaa sidii qoraal hoosaad korka shaxda. Waxaad labadaba wada isticmaali kartaa, ama hal keliya, ama midna (inkasta oo aan tan lagu talinayn):
; title : Qoraalka lagu ridayo qoraal-hoosaadka korka shaxda (ama sidii madax qaybeed ka hor dhammaan nuxurka shaxdan, haddii tani ay tahay sanduuq macluumaad carruur ah). Sababo la xiriira [[Wikipedia:Manual of Style/Accessibility#Tables|arrimaha heli-karnimada]], tani waa beddelka ugu badan ee lagu talinayo.
; above : Qoraalka lagu dhex ridayo unugga ugu sarreeya ee shaxda.
; subheader(n) : beeraha cinwaanka dheeraadka ah ee ku habboon hoosta {{para|title}} iyo {{para|above}}, laakiin ka hor sawirada.
Tusaalooyinka:
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Sawirada sawir-gacmeedka ===
; image(n) : sawirada lagu soo bandhigayo xagga sare ee qaab-dhismeedka. Isticmaal syntax-ka sawirka oo buuxa, tusaale ahaan: {{code|lang=wikitext|<nowiki>[[File:example.png|frameless|upright=1.1|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]</nowiki>}}. {{pb}} Sawirka waxaa loo dhexaysiiyay sida caadiga ah. Isticmaal cabbiraad cabbir toosan ([[MOS:UPRIGHT]]) si aad u beddesho cabbirka sawirka adigoo adeegsanaya {{para|upright}} haddii loo baahdo. Isticmaal {{para|alt}} si aad u bixiso sharaxaad qoraal ah oo loogu talagalay akhriska shaashadda; eeg [[WP:ALT]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan qoraalka beddelka ah. {{pb}} Haddii aad adeegsanayso cabbirkan oo qayb ka ah {{tlf|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale {{tl|Infobox building}}), wac [[Module:InfoboxImage]] adigoo adeegsanaya: {{code|lang=wikitext|<nowiki>{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |upright={{{upright|}}} |alt={{{alt|}}} }}</nowiki>}}.
; caption(n) : Qoraalka la hoos dhigayo sawirada.
=== Xogta ugu weyn ===
; header(n) : Qoraalka loo isticmaalayo madax ahaan safka <var>n</var>.
; label(n) : Qoraalka loo isticmaalayo calaamad ahaan safka <var>n</var>.
; data(n) : Qoraalka lagu soo bandhigayo xog ahaan safka <var>n</var>.
Fiiro gaar ah: qiime kasta oo la siiyo (n), dhammaan isku-darka cabbirada lama oggola. Joogitaanka {{para|header<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|data<var>(n)</var>}} ee u dhiganta (iyo {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}}, eeg hoos) la iska indhatiro; maqnaanshaha {{para|data<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|label<var>(n)</var>}} ee u dhiganta la iska indhatiro. Isku-darka ansaxa ah ee saf kasta oo keliya waa:
* {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|header<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
Eeg soo bandhigida header4, label4, iyo data4 ee qaybta [[#Examples|Tusaalooyinka]] hoose.
==== Kala duwanaanshaha nambarka ====
Si loo oggolaado dabacsanaan marka qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaadka la beddelo, waxay noqon kartaa mid waxtar leh marka la horumarinayo sanduuqa macluumaadka in la isticmaalo nambaro aan isku xigxigin oo loogu talagalay madaxa iyo safafka calaamadda/xogta. Cabbirada safafka cusub ayaa markaa la gelin karaa mustaqbalka iyada oo aan loo baahnayn in dib loo lambareeyo cabbirada jira. Tusaale ahaan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| header3 = Qaybta 1
| label5 = Calaamadda A
| data5 = Xogta A
| label7 = Calaamadda C
| data7 = Xogta C
| header10 = Qaybta 2
| label12 = Calaamadda D
| data12 = Xogta D
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Waxa kale oo suurtogal ah in si otomaatiga ah loo lambareeyo magacyada cabbirada adigoo adeegsanaya [[User:Frietjes/infoboxgap.js]] ama [[Module:IncrementParams]].
Ma jiro xad sare oo ku saabsan nambarada laakiin waa inay jiraan ugu badnaan 50 nambar oo u dhexeeya nambar kasta oo la isticmaalay.
==== Ka dhigidda beeraha xogta kuwo ikhtiyaari ah ====
Saf leh calaamad laakiin aan lahayn xog lama soo bandhigo. Tani waxay u oggolaaneysaa abuurista fudud ee safafka nuxurka sanduuqa macluumaadka ee ikhtiyaariga ah. Si aad saf uga dhigto mid ikhtiyaari ah, adeegso cabbir ku dhammaada xarig madhan, sida tan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label5 = Tirada dadka
| data5 = {{{population|}}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Qaabkan haddii maqaalku uusan qeexin cabbirka tirada dadka ee sanduuqa macluumaadkiisa safka lama soo bandhigi doono.
Beeraha aadka u adag ee wata nuxur hore loo sii qaabeeyey oo weli jiri lahaa xataa haddii aan la dejin cabbirka, waxaad ku duubi kartaa dhammaanteed bayaanka "#if" si aad uga dhigto wax walba inay baaba'aan marka aan la isticmaalin cabbirka. Tusaale ahaan, bayaanka "#if" ee tusaalaha soo socda wuxuu akhriyaa "#if:cabbirka <var>mass</var> waa la bixiyey |kadib soo bandhig, oo ay ku xigto 'kg'":
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label6 = Miisaanka
| data6 = {{ #if: {{{mass|}}} | {{{mass}}} kg }}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Wixii ku saabsan #if, eeg [[meta:ParserFunctions##if:|halkan]].
==== Qarinta madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin ====
Waxaad sidoo kale ka dhigi kartaa madaxyada inay si otomaatiga ah isu qariyaan marka qaybtooda ay madhan tahay (oo aanay lahayn saf xog ah oo muuqda).
Tixgeli xaaladdan:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Haddii aad rabto inaad qariso madaxa marka aanay jirin qiimayaal {{para|data<var>N</var>}}, isticmaal {{para|autoheaders|y}}:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Marka, madaxa1 waxaa la tusi doonaa haddii shaygan 1, shaygan 2, ama shaygan 3 midkood la qeexay. Haddii midkoodna seddexda cabbir aan la qeexin madaxa lama tusi doono mana jiro saf madhan oo ka muuqan doona ka hor nuxurka xiga ee muuqda.
Fiiro gaar ah: haddii xogtu leedahay curiyeyaal css oo madhan, sida {{para|data|2=<span style="background:yellow;"></span>}}, tan waxaa loola dhaqmi doonaa sidii mid aan madhanayn (oo leh xog).
Haddii {{para|autoheaders|y}} laakiin ay jiraan waxyaabo aad {{em|jeclaan weydo}} inay kiciyaan madax, geli {{para|headerX|_BLANK_}}. Tani waxay u adeegi doontaa sidii madax madhan waxayna ka sooci doontaa waxyaabaha ku xiga.
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Qeybta hoose (Footer) ===
; below : Qoraalka lagu ridayo unugga hoose. Unugga hoose waxaa loogu talagalay qoraallada hoose, eeg-sidoo-kale, iyo macluumaadka kale ee la midka ah.
== Cabbirada soo bandhigida ==
=== Cinwaannada foorarka leh (Italic titles) ===
Cinwaannada maqaallada ee wata sanduuqyada macluumaadka waxaa laga dhigi karaa kuwo foorar ah, iyadoo la raacayo [[WP:ITALICTITLE]], iyada oo la gudbinayo cabbirka <code>italic title</code>.
* Daari cinwaannada foorarka leh adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title}}}} oo ka yimid sanduuqa macluumaadka. Ogow in gudbinta qiime madhan ee {{para|italic title}} ay ka dhigi doonto cinwaanka maqaalka mid foorar ah.
* Demi sida caadiga ah (gaar ahaan sababtoo ah qoraalka Laatiinka oo keliya ayaa si ammaan ah loogu soo bandhigi karaa qaabkan oo foorar ayaa loo baahan karaa si loo kala saaro luqadda qalaad iyo luqadda maxalliga ah ee Ingiriiska oo keliya qoraalkaas, laakiin way adkaan lahayd in la akhriyo qoraallada kale) laakiin u oggolow tusaalooyin qaar in la foorariyo adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title|no}}}}
* Ha ka dhigin wax cinwaanno ah kuwo foorar ah adigoo aan haba yaraatee gudbin cabbirka.
=== Qaabeynta CSS ===
Fiiro gaar ah: Cabbirada soo socda waa kuwo la joojiyay oo la door bidayo [[#TemplateStyles|TemplateStyles]].
{| class="wikitable"
|-
! scope="col" | Cabbirka (Parameter)
! scope="col" | Sharaxaada
! scope="col" | Fasalka beddelka ee TemplateStyles
|-
| {{para|bodystyle}}
| Wuxuu khuseeyaa shaxda sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
| {{nowrap|Fasalka loo qoondeeyay qaab-dhismeedka ee {{para|bodyclass}}}}
|-
| {{para|titlestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya qoraal-hoosaadka cinwaanka. Ku darista midabka dambe badanaa laguma talinayo maadaama qoraalka lagu soo bandhigo "baxsan" sanduuqa macluumaadka.
| <code>.infobox-title</code>
|-
| {{para|abovestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga "above" ee xagga sare. Qaabka caadiga ah wuxuu leeyahay font-size:125%; maadaama unuggan loo adeegsado cinwaan, haddii aad rabto inaad u isticmaasho unugga sare qoraal cabbirkiisu caadi yahay ku dar "font-size:100%;" abovestyle-ka.
| <code>.infobox-above</code>
|-
| {{para|imagestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa unugga uu sawirku ku jiro. Tani waxaa ku jira qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka, laakiin waa inaad dejisaa sifooyinka qoraalka captionstyle halkii aad ka dejin lahayd imagestyle haddii ay dhacdo in qoraal-hoosaadka laga saaro unuggan mustaqbalka.
| <code>.infobox-image</code>
|-
| {{para|caption}}
| Wuxuu khuseeyaa qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka.
| <code>.infobox-caption</code>
|-
| {{para|rowstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay safka ee {{para|rowclass<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|rowcellstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee dhammaan unugyada safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay unugyada ee {{para|class<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|headerstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada madaxa.
| <code>.infobox-header</code>
|-
| {{nowrap|{{para|subheaderstyle}}}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada qoraal-hoosaadka madaxa (subheader).
| <code>.infobox-subheader</code>
|-
| {{para|labelstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada calaamadda (label).
| <code>.infobox-label</code>
|-
| {{para|datastyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada xogta.
| <code>.infobox-data</code> ama <code>.infobox-full-data</code>
|-
| {{para|belowstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga hoose (below).
| <code>.infobox-below</code>
|}
=== Fasallada HTML iyo microformats ===
{{div col}}
; bodyclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
; titleclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal-hoosaadka '''cinwaanka''' sanduuqa macluumaadka.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; aboverowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''above''' uu ku jiro.
-->
; aboveclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''above''' ee sanduuqa macluumaadka.
; subheaderrowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee qoraal-hoosaadku (subheader) ku jiro.
; subheaderclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal.hoosaadka sanduuqa macluumaadka (subheader).
; imagerowclass(n) : Cabbirradani waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee sawirkoodu '''image''' ku jiro.
; imageclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee '''image'''-ka.
; rowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka la cayimay oo ay ku jiraan unugyada '''label''' iyo '''data'''.
; class(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''data''' ee safka la cayimay. Haddii aanu jirin unug '''data''' ah wax saameyn ah ma laha.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; belowrowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''below''' uu ku jiro.
-->
; belowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''below''' ee sanduuqa macluumaadka.
{{div col end}}
Qaab dhismeedkani wuxuu taageerayaa lagu darista macluumaadka microformat. Tani waxaa la sameeyaa iyadoo la daro sifooyinka "class" unugyo xogeed oo kala duwan, iyadoo la tilmaamayo nooca macluumaadka ku jira gudaha. Magacyo fasal oo badan ayaa la cayimi karaa, oo ay kala soocayaan meelaha bannaan, qaarkood waxaa loo isticmaalaa sidii xuliyayaal qaabeynta gaarka ah iyadoo la raacayo siyaasadda mashruuca ama maqaarka laga doortay dookhyada isticmaalaha, kuwa kalena waxaa loo isticmaalaa microformats.
Si loogu calaamadiyo sanduuqa macluumaadka inuu ka kooban yahay macluumaadka hCard, tusaale ahaan, ku dar cabbirka soo socda:
| bodyclass = vcard
{{clear}}
Iyo saf kasta oo ka kooban unug xogeed oo ah qayb ka mid ah vcard-ka, ku dar cabbir fasal oo u dhigma:
| class1 = fn
| class2 = org
| class3 = tel
{{clear}}
...iyo wixii la mid ah. "above" iyo "title" sidoo kale waxaa la siin karaa fasallo, maaddaama kuwan badanaa loo isticmaalo in lagu soo bandhigo magaca mawduuca sanduuqa macluumaadka.
Eeg [[:en:Wikipedia:WikiProject Microformats|Wikipedia:WikiProject Microformats]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan ku darista macluumaadka microformat ee Wikipedia, iyo microformat si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan microformats guud ahaan.
=== TemplateStyles ===
Cabbirada TemplateStyles {{para|templatestyles}}, {{para|child templatestyles}}, iyo {{para|grandchild templatestyles}} waxay qaataan magaca bogga ee TemplateStyles waxayna u rogayaan sumadda TemplateStyles. Sumaddu waa hab aad u xoog badan oo lagu daro qaabeynta sanduuqa macluumaadka.
Qaar ka mid ah xeerarka isticmaalka:
# Had iyo jeer ku dar fasal gaar u ah qaab-dhismeedka gudaha {{para|bodyclass}} si aanay qaababka lagu daray hal sanduuq macluumaad u "daadan" sanduuq macluumaad kale. Tusaale ahaan, [[Template:Infobox settlement]] waxay leedahay {{para|bodyclass|ib-settlement}} iyo bogga [[Template:Infobox settlement/styles.css]] wuxuu beegsadaa <code>.ib-settlement</code> dhammaan qaabayntiisa lagu daray.
# Ha u qaadan in Template:Infobox uu sii wadi doono inuu yeesho qaab-dhismeed shaxeed (tusaale, ha beegsan <code>table</code> ama shax kasta oo kale oo HTML ah bogga TemplateStyles). Qaab-dhismeedka shaxdu waa mid si tartiib tartiib ah loo joojinayo oo meesha ka bixi doona waqti qaar mustaqbalka.
Sumaddahan waxaa lagu rarayaa nidaamkan: TemplateStyles ee liiska jiifka ([[Template:Hlist/styles.css]]), TemplateStyles ee liiska aan xabbaduhu lahayn ([[Template:Plainlist/styles.css]]), TemplateStyles-ka asaasiga ah ([[Module:Infobox/styles.css]]), templatestyles, child, iyo kadib grandchild, oo loo isticmaali karo in lagu 'cascadiyo' qaababka.
; templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module wacaya {{tl|Infobox}} si toos ah.
; child templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|templatestyles}}.
; grandchild templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|child templatestyles}}.
Liiska caadiga ah ee fasallada ka soo baxa curiye kasta oo sanduuq macluumaad ah (tusaale ka soo baxa dhammaan {{para|data<sub>n</sub>}}, ama dhammaan kiisaska {{para|above}}) waxaa laga heli karaa [[Module:Infobox]] ee safafka "addClass". Qoraalka hoose waa liis aan rasmi ahayn laakiin ku filan qaabeynta guud ee badankooda:
{{div col}}
; .infobox : Fasalka sanduuqa macluumaadka ee heerka sare.
; .infobox-title : Fasalka la xiriira {{para|title}}.
; .infobox-above : Fasalka la xiriira {{para|above}}.
; .infobox-image : Fasalka la xiriira {{para|image<sub>n</sub>}}. Sawir kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-caption : Fasalka la xiriira {{para|caption<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-header : Fasalka la xiriira {{para|header<sub>n</sub>}}. Madax kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-subheader : Fasalka la xiriira {{para|subheader<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-label : Fasalka la xiriira {{para|label<sub>n</sub>}}. Calaamad kasta waxay yeelan doontaa fasalkan.
; .infobox-data
; .infobox-full-data
: Fasallada la xiriira {{para|data<sub>n</sub>}}. Saf kasta oo xog ah wuxuu yeelan doonaa mid ka mid ah fasalladan, iyadoo ku xiran in xogta gaarka ahi leedahay calaamad.
; .infobox-below : Fasalka la xiriira {{para|below}}.
; .infobox-navbar : Fasalka la xiriira {{para|navbar}}.
{{div col end}}
==== Tusaale isticmaalka cabbirka TemplateStyles ====
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo aan u baahnayn inuu taageero qaababka carruurta ee u gaarka ah (ha ahaato sababtoo ah ma laha carruur ama sababtoo ah ma rabto carruur):
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = Tusaalaha Carruurta
| bodyclass = ib-example
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo leh carruurtiisa gaarka ah iyo tusaale ka mid ah carruurta (qaababka ayeeyada ayaa leh isticmaal la mid ah):
<div style="display: flex">
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = {{{title|Cinwaanka Tusaalaha Carruurta}}}
| bodyclass = ib-example {{{bodyclass|}}}
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
| child templatestyles = {{{child templatestyles|}}}
}}
</syntaxhighlight>
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox/child example
| title = Cinwaanka Tusaalaha Ayeeyada
| bodyclass = ib-child-example
| child templatestyles = Template:Infobox/child example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
</div>
== Tusaalooyinka ==
Ogow sida uusan safku uga muuqan sanduuqa macluumaadka ee la soo bandhigay marka '''label''' la qeexiyo iyada oo aan la socon unug '''data''' ah, iyo sida dhammaantood loo soo bandhigo marka '''header''' la qeexiyo isla safka uu ku jiro unug '''data''' ah. Sidoo kale oggow in '''subheaders''' aanay ahayn kuwo dhumuc weyn leh oo geesi ah (bold) sida '''headers''' ee loo adeegsado in lagu kala qaybiyo qaybta xogta weyn, sababtoo ah doorkan waxaa loogu talagalay unugga '''above''' :
{{Suppress categories|
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal-hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
Tusaalahan, cabbirada {{para|bodystyle}} iyo {{para|labelstyle}} waxaa loo isticmaalaa in lagu habeeyo ballaca sanduuqa macluumaadka iyo in lagu qeexiyo ballaca caadiga ah ee tiirka calaamadaha:
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, kuwaas oo ah kuwo qurux badan, balse aan muhiim ahayn, waxayna ku mashquulsan yihiin shaqo iyo dadaal badan si ay u helaan faa'iido weyn.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
== Ku dhejinta ==
<!--Linked from [[Template:Subinfobox bodystyle/doc]]-->
Hal qaab-dhismeed sanduuq macluumaad waxaa lagu dhex gelin karaa mid kale iyadoo la adeegsanayo cabbirka {{para|child}}. Sifadan waxaa loo isticmaali karaa in lagu abuuro sanduuq macluumaad oo kala duwan, ama in lagu abuuro qaybo macquul ah oo si wanaagsan loo qeexay. Waqti hore, waxaa lagama maarmaan ahayd in la isticmaalo gelinta si loo abuuro sanduuqyada macluumaadka ee wata in ka badan 99 saf; laakiin maanta ma jiro wax xad ah oo ku saabsan tirada safafka lagu qeexi karo hal mar oo ah {{tlc|infobox}}.
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow, tusaalooyinka kore, sanduuqa macluumaadka carruurta waxaa lagu dhex ridaa beerta <code>data</code>, ee looma gelin beerta <code>header</code>. Ogow in cinwaannada hoose ee qaybta aanay ku jirin farta geesiga ah bold haddii aan si cad loo cayimin farta geesiga ah. Si aad u hesho cinwaanno qaybeed oo geesi ah, geli sanduuqa macluumaadka carruurta beerta '''header''' (laakiin ha gelinin beerta '''label''' sababtoo ah lama soo bandhigi doono!), adigoo isticmaalaya midkood
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
ama,
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in ka tagidda cabbirka {{para|title}}, iyo in aan lagu darin wax qoraal ah oo ka horreeya sanduuqa macluumaadka ee la geliyay, ay keeni karto safaf shaxeed madhan oo khaldan, kuwaas oo abuuraya daldaloolo soo bandhigida muuqaalka ah. Soo saarka qashinka ah waxaa lagu caburin karaa iyadoo la adeegsanayo {{para|rowstyleN|display: none}}, iyadoo lagu beddelayo N lambarka xogta/madaxa.
waxay ka kooban tahay xiriiriyeya asal ah oo ku socda maqaallada Wikipedia ee ay ku jiraan sanduuqyada macluumaadka ee ku dhex jira sanduuqyada macluumaadka kale.
== Sanduuqyada hoose ==
Hab kale oo loogu talagalay gelinta ayaa ah in la isticmaalo {{para|subbox|yes}}, kaas oo ka saaraya xadka dibadda ee sanduuqa macluumaadka, laakiin ilaalinaya qaab-dhismeedka gudaha. Hal sifo oo habkan ah ayaa ah in sanduuqyada waalidka iyo carruurtu aanay u baahnayn inay yeeshaan qaab dhismeed isku mid ah, isla markaana calaamadda iyo beeraha xogta aan la simin sanduuqyada waalidka iyo carruurta u dhexeeya sababtoo ah kuma jiraan hal shax waalid ah.
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color:#ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Farsamooyinka gelinta ee la mid ah waxaa loo isticmaali karaa gudaha cabbirada nuxurka ee qaar ka mid ah qaababka kale ee soo saara shaxda (sida [[:Template:Sidebar|Sidebar]]):
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in buuxinta caadiga ah ee unugga xogta waalidka ee ka kooban sanduuq hoose kasta ay weli muuqato, markaa sanduuqyada hoose ayaa xoogaa ka cidhiidhi ah sanduuqa waalidka waxaana jira meel bannaan oo toosan oo sareysa oo u dhexeysa unugyada caadiga ah ee sanduuqa waalidka marka loo eego unugyada sanduuqyada hoose ee kala duwan.
== Xakamaynta kala jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee la geliyay ==
Qaab dhismeedka {{tlx|nbsp}} waxaa loo isticmaali karaa {{tlx|wbr}} iyo {{tlx|nowrap}} si loo xakameeyo kala-jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee lagu dhex geliyay sanduuqyada macluumaadka (tusaale liiska jilayaasha ee {{tlx|Infobox film}}), si looga hortago in qoraallada dhaadheer ee la duudduubay lala khaldo liisaska badan.
== Syntax-ka madhan oo buuxa ==
(Ogow: ma jiro xad ku saabsan tirada safafka suurtogalka ah; kaliya 20 ayaa la bixiyay hoose maaddaama sanduuqyada macluumaadka ee ka waaweyn kuwaas ay noqon doonaan kuwo naadir ah. Kaliya kordhi lambarka sida loo baahdo. Cabbirada "class" ee microformat sidoo kale waa laga tegay maaddaama aan si caadi ah loo isticmaalin.)
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| child = {{{child|}}}
| subbox = {{{subbox|}}}
| italic title = {{{italic title|no}}}
| templatestyles =
| child templatestyles =
| grandchild templatestyles =
| bodystyle =
| titlestyle =
| abovestyle =
| subheaderstyle =
| title =
| above =
| subheader =
| imagestyle =
| captionstyle =
| image =
| caption =
| image2 =
| caption2 =
| headerstyle =
| labelstyle =
| datastyle =
| header1 =
| label1 =
| data1 =
| header2 =
| label2 =
| data2 =
| header3 =
| label3 =
| data3 =
| header4 =
| label4 =
| data4 =
| header5 =
| label5 =
| data5 =
| header6 =
| label6 =
| data6 =
| header7 =
| label7 =
| data7 =
| header8 =
| label8 =
| data8 =
| header9 =
| label9 =
| data9 =
| header10 =
| label10 =
| data10 =
| header11 =
| label11 =
| data11 =
| header12 =
| label12 =
| data12 =
| header13 =
| label13 =
| data13 =
| header14 =
| label14 =
| data14 =
| header15 =
| label15 =
| data15 =
| header16 =
| label16 =
| data16 =
| header17 =
| label17 =
| data17 =
| header18 =
| label18 =
| data18 =
| header19 =
| label19 =
| data19 =
| header20 =
| label20 =
| data20 =
| belowstyle =
| below =
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
== U wareejinta MediaWikis kale ==
Qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaad wuxuu u baahan yahay kordhinta [[:mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] iyo [[:mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. [[Wikipedia:WikiProject Transwiki|WikiProject Transwiki]] waxay leedahay nooc ka mid ah qaab-dhismeedkan oo wax laga beddelay si uu uga shaqeeyo MediaWikis kale.
== Xogta Template-ka==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "Qaab-dhismeedkan waxaa loogu talagalay sidii meta template, oo ah qaab loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Guud ahaan, looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.",
"format": "{{_\n| ________________ = _\n}}\n",
"params": {
"name": {
"label": "magaca",
"description": ""
},
"child": {
"label": "child",
"description": ""
},
"subbox": {
"label": "subbox",
"description": ""
},
"italic title": {
"label": "italic title",
"description": ""
},
"templatestyles": {
"label": "templatestyles",
"description": ""
},
"child templatestyles": {
"label": "child templatestyles",
"description": ""
},
"grandchild templatestyles": {
"label": "grandchild templatestyles",
"description": ""
},
"bodystyle": {
"label": "bodystyle",
"description": ""
},
"titlestyle": {
"label": "titlestyle",
"description": ""
},
"abovestyle": {
"label": "abovestyle",
"description": ""
},
"subheaderstyle": {
"label": "subheaderstyle",
"description": ""
},
"title": {
"label": "Cinwaanka",
"description": "Cinwaanka lagu soo bandhigay sanduuqa macluumaadka korkiisa",
"type": "string",
"suggested": true
},
"above": {
"label": "above",
"description": ""
},
"subheader": {
"label": "subheader",
"description": ""
},
"imagestyle": {
"label": "imagestyle",
"description": ""
},
"captionstyle": {
"label": "captionstyle",
"description": ""
},
"image": {
"label": "Sawirka",
"description": "Sawirka muujinaya mawduuca. Adeegso syntax-ka sawirka oo buuxa.",
"type": "content",
"suggested": true,
"example": "[[File:example.png|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]"
},
"caption": {
"label": "Qoraal-hoosaadka",
"description": "qoraal-hoosaadka sawirka",
"type": "content",
"suggested": true
},
"image2": {
"label": "image2",
"description": ""
},
"caption2": {
"label": "caption2",
"description": ""
},
"headerstyle": {
"label": "headerstyle",
"description": ""
},
"labelstyle": {
"label": "labelstyle",
"description": ""
},
"datastyle": {
"label": "datastyle",
"description": ""
},
"header1": {
"label": "header1",
"description": ""
},
"label1": {
"label": "label1",
"description": ""
},
"data1": {
"label": "data1",
"description": ""
},
"header2": {
"label": "header2",
"description": ""
},
"label2": {
"label": "label2",
"description": ""
},
"data2": {
"label": "data2",
"description": ""
},
"header3": {
"label": "header3",
"description": ""
},
"label3": {
"label": "label3",
"description": ""
},
"data3": {
"label": "data3",
"description": ""
},
"header4": {
"label": "header4",
"description": ""
},
"label4": {
"label": "label4",
"description": ""
},
"data4": {
"label": "data4",
"description": ""
},
"header5": {
"label": "header5",
"description": ""
},
"label5": {
"label": "label5",
"description": ""
},
"data5": {
"label": "data5",
"description": ""
},
"header6": {
"label": "header6",
"description": ""
},
"label6": {
"label": "label6",
"description": ""
},
"data6": {
"label": "data6",
"description": ""
},
"header7": {
"label": "header7",
"description": ""
},
"label7": {
"label": "label7",
"description": ""
},
"data7": {
"label": "data7",
"description": ""
},
"header8": {
"label": "header8",
"description": ""
},
"label8": {
"label": "label8",
"description": ""
},
"data8": {
"label": "data8",
"description": ""
},
"header9": {
"label": "header9",
"description": ""
},
"label9": {
"label": "label9",
"description": ""
},
"data9": {
"label": "data9",
"description": ""
},
"header10": {
"label": "header10",
"description": ""
},
"label10": {
"label": "label10",
"description": ""
},
"data10": {
"label": "data10",
"description": ""
},
"header11": {
"label": "header11",
"description": ""
},
"label11": {
"label": "label11",
"description": ""
},
"data11": {
"label": "data11",
"description": ""
},
"header12": {
"label": "header12",
"description": ""
},
"label12": {
"label": "label12",
"description": ""
},
"data12": {
"label": "data12",
"description": ""
},
"header13": {
"label": "header13",
"description": ""
},
"label13": {
"label": "label13",
"description": ""
},
"data13": {
"label": "data13",
"description": ""
},
"header14": {
"label": "header14",
"description": ""
},
"label14": {
"label": "label14",
"description": ""
},
"data14": {
"label": "data14",
"description": ""
},
"header15": {
"label": "header15",
"description": ""
},
"label15": {
"label": "label15",
"description": ""
},
"data15": {
"label": "data15",
"description": ""
},
"header16": {
"label": "header16",
"description": ""
},
"label16": {
"label": "label16",
"description": ""
},
"data16": {
"label": "data16",
"description": ""
},
"header17": {
"label": "header17",
"description": ""
},
"label17": {
"label": "label17",
"description": ""
},
"data17": {
"label": "data17",
"description": ""
},
"header18": {
"label": "header18",
"description": ""
},
"label18": {
"label": "label18",
"description": ""
},
"data18": {
"label": "data18",
"description": ""
},
"header19": {
"label": "header19",
"description": ""
},
"label19": {
"label": "label19",
"description": ""
},
"data19": {
"label": "data19",
"description": ""
},
"header20": {
"label": "header20",
"description": ""
},
"label20": {
"label": "label20",
"description": ""
},
"data20": {
"label": "data20",
"description": ""
},
"belowstyle": {
"label": "belowstyle",
"description": ""
},
"below": {
"label": "below",
"description": ""
}
},
"paramOrder": [
"name",
"child",
"subbox",
"italic title",
"templatestyles",
"child templatestyles",
"grandchild templatestyles",
"bodystyle",
"titlestyle",
"abovestyle",
"subheaderstyle",
"title",
"above",
"subheader",
"imagestyle",
"captionstyle",
"image",
"caption",
"image2",
"caption2",
"headerstyle",
"labelstyle",
"datastyle",
"header1",
"label1",
"data1",
"header2",
"label2",
"data2",
"header3",
"label3",
"data3",
"header4",
"label4",
"data4",
"header5",
"label5",
"data5",
"header6",
"label6",
"data6",
"header7",
"label7",
"data7",
"header8",
"label8",
"data8",
"header9",
"label9",
"data9",
"header10",
"label10",
"data10",
"header11",
"label11",
"data11",
"header12",
"label12",
"data12",
"header13",
"label13",
"data13",
"header14",
"label14",
"data14",
"header15",
"label15",
"data15",
"header16",
"label16",
"data16",
"header17",
"label17",
"data17",
"header18",
"label18",
"data18",
"header19",
"label19",
"data19",
"header20",
"label20",
"data20",
"belowstyle",
"below"
]
}
</templatedata>
== Sidoo kale eeg ==
* [[Module:Infobox]], module-ka [[Wikipedia:Lua|Lua]] ee uu ku saleysan yahay qaab-dhismeedkani
* [[Module:Check for unknown parameters]]
* {{tl|Infobox3cols}}
* {{tl|Navbox}} iyo {{tl|Sidebar}}
* [[:Module:InfoboxImage]]
aug0rbwz62sf3mt32wzm7hqzwevqsjs
312152
312151
2026-11-10T09:46:45Z
Isma4l
41797
/* Kala duwanaanshaha nambarka */
312152
wikitext
text/x-wiki
{{Distinguish|Template:Userbox}}
{{Documentation subpage}}
<!-- Fadlan geli qaybaha halka la tilmaamay ee hoose ee boggan iyo interwikis-ka Wikidata (eg [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}}
{{Lua|Module:Infobox}}
{{Parameter names example
|name={{PAGENAME}} <!--|child |subbox |decat--> |title |above |subheader |subheader1 |subheader2={{{subheader2}}}<br/>......
|image|caption |image1|caption1 |image2|caption2={{{caption2}}}<br/>......
|header1=<div style="border-top:1px dashed #ccc;">{{{header1}}}<br/>{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label2={{{label1}}} |data2={{{data1}}}
|data3=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data1}}}</div>
|header5={{{header2}}}<br/><div style="padding:0.75em 0 0.5em;">{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label6={{{label2}}} |data6={{{data2}}}
|data7=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data2}}}</div>
|data9=<div style="padding:0.75em 0 0.5em;">( ''iwm.'' )</div>
|below
}}
'''[[Template:Infobox]]''' waxaa loo jeediyay inuu noqdo metatemplate: oo ah qaab-dhismeed loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Waxaa loo isticmaalaa in lagu abaabulo qaab-dhismeedka {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale ahaan {{tlx|Infobox building}}). Guud ahaan, qaab-dhismeedkan looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa, laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.
si aad u aragto liisaska sanduuqyada macluumaadka ee mawduucyada gaarka ah ee diyaarka ah. waxay ka kooban tahay hordhac ku saabsan nuxurka lagu talinayo iyo naqshadaynta sanduuqyada macluumaadka waxay ka kooban tahay tilmaamo hab raac oo dheeri ah.
== Isticmaalka ==
Haddii ay tahay {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}}, koodhka qaab-dhismeedku wuxuu u eg yahay sidan, oo la fududeeyay:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| name = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| image = {{{image|}}}
| caption1 = {{{caption|}}}
| label1 = Magacyadii hore
| data1 = {{{former_names|}}}
| header2 = Macluumaadka guud
| label3 = Xaaladda
| data3 = {{{status|}}}
... <!-- iwm. -->
}}
</syntaxhighlight>
== Cabbirada kontoroolka ikhtiyaarka ah ==
; name : Haddii cabbirkani leeyahay qiime, xiriiriyeyaasha "arag, ka hadal oo wax ka beddel" waxaa lagu dari doonaa xagga hoose ee sanduuqa macluumaadka iyaga oo tilmaamaya bogga la magacaabay, oo ay ka horreyso <code>Template:</code> haddii aan la cayimin namespace. Waxaad isticmaali kartaa qiimaha <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:PAGENAME}}</syntaxhighlight>; si kastaba ha ahaatee, tani naadir ayay ahaan tahay tan aad rabto sababtoo ah waxay u diri doontaa isticmaaleyaasha gujinaya xiriiriyeyaashaas sanduuqa macluumaadka xagga koodhka qaab dhismeedka halkii ay ka ahaan lahayd xogta sanduuqa macluumaadka ee ay u badantahay inay rabaan inay beddelaan.
; child : Eeg qaybta [[#Embedding|§ Ku dhejinta]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa macluumaadka hoose ee carruurta ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; subbox : Eeg qaybta [[#Subboxes|Subboxes]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa hoose ee subbox-ka ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso. Wax saameyn ah kuma laha haddii cabbirka {{para|child}} sidoo kale loo dhigo "yes".
; decat : Haddii tan loo dhigo "yes", bogga hadda jira lama gelin doono si otomaatiga ah qaybaha dayactirka marka sanduuqa macluumaadka ee la abuuray uu qabo dhibaatooyin ama aanu lahayn qayb xog ah oo muuqata. U dhaaf madhan sida caadiga ah ama u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; autoheaders: Haddii tan loo dhigo qiime kasta oo aan madhanayn, madaxyada aan ku xigi doonin beeraha xogta waa la tirtiraa. Eeg qaybta "[[#Hiding headers when all its data fields are empty|qarinshada madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin]]" si aad u hesho faahfaahin dheeri ah.
== Cabbirada nuxurka ==
=== Cinwaanka ===
Waxaa jira laba siyaabood oo kala duwan oo cinwaan loogula geli karo sanduuqa macluumaadka. Mid wuxuu ka kooban yahay cinwaanka gudaha xadka sanduuqa macluumaadka ee unugga ugu sarreeya ee shaxda, kan kalena wuxuu u dhigaa sidii qoraal hoosaad korka shaxda. Waxaad labadaba wada isticmaali kartaa, ama hal keliya, ama midna (inkasta oo aan tan lagu talinayn):
; title : Qoraalka lagu ridayo qoraal-hoosaadka korka shaxda (ama sidii madax qaybeed ka hor dhammaan nuxurka shaxdan, haddii tani ay tahay sanduuq macluumaad carruur ah). Sababo la xiriira [[Wikipedia:Manual of Style/Accessibility#Tables|arrimaha heli-karnimada]], tani waa beddelka ugu badan ee lagu talinayo.
; above : Qoraalka lagu dhex ridayo unugga ugu sarreeya ee shaxda.
; subheader(n) : beeraha cinwaanka dheeraadka ah ee ku habboon hoosta {{para|title}} iyo {{para|above}}, laakiin ka hor sawirada.
Tusaalooyinka:
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Sawirada sawir-gacmeedka ===
; image(n) : sawirada lagu soo bandhigayo xagga sare ee qaab-dhismeedka. Isticmaal syntax-ka sawirka oo buuxa, tusaale ahaan: {{code|lang=wikitext|<nowiki>[[File:example.png|frameless|upright=1.1|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]</nowiki>}}. {{pb}} Sawirka waxaa loo dhexaysiiyay sida caadiga ah. Isticmaal cabbiraad cabbir toosan ([[MOS:UPRIGHT]]) si aad u beddesho cabbirka sawirka adigoo adeegsanaya {{para|upright}} haddii loo baahdo. Isticmaal {{para|alt}} si aad u bixiso sharaxaad qoraal ah oo loogu talagalay akhriska shaashadda; eeg [[WP:ALT]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan qoraalka beddelka ah. {{pb}} Haddii aad adeegsanayso cabbirkan oo qayb ka ah {{tlf|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale {{tl|Infobox building}}), wac [[Module:InfoboxImage]] adigoo adeegsanaya: {{code|lang=wikitext|<nowiki>{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |upright={{{upright|}}} |alt={{{alt|}}} }}</nowiki>}}.
; caption(n) : Qoraalka la hoos dhigayo sawirada.
=== Xogta ugu weyn ===
; header(n) : Qoraalka loo isticmaalayo madax ahaan safka <var>n</var>.
; label(n) : Qoraalka loo isticmaalayo calaamad ahaan safka <var>n</var>.
; data(n) : Qoraalka lagu soo bandhigayo xog ahaan safka <var>n</var>.
Fiiro gaar ah: qiime kasta oo la siiyo (n), dhammaan isku-darka cabbirada lama oggola. Joogitaanka {{para|header<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|data<var>(n)</var>}} ee u dhiganta (iyo {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}}, eeg hoos) la iska indhatiro; maqnaanshaha {{para|data<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|label<var>(n)</var>}} ee u dhiganta la iska indhatiro. Isku-darka ansaxa ah ee saf kasta oo keliya waa:
* {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|header<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
Eeg soo bandhigida header4, label4, iyo data4 ee qaybta [[#Examples|Tusaalooyinka]] hoose.
==== Kala duwanaanshaha nambarka ====
Si loo oggolaado dabacsanaan marka qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaadka la beddelo, waxay noqon kartaa mid waxtar leh marka la horumarinayo sanduuqa macluumaadka in la isticmaalo nambaro aan isku xigxigin oo loogu talagalay madaxa iyo safafka calaamadda/xogta. Cabbirada safafka cusub ayaa markaa la gelin karaa mustaqbalka iyada oo aan loo baahnayn in dib loo lambareeyo cabbirada jira. Tusaale ahaan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| header3 = Qaybta 1
| label5 = Calaamadda A
| data5 = Xogta A
| label7 = Calaamadda C
| data7 = Xogta C
| header10 = Qaybta 2
| label12 = Calaamadda D
| data12 = Xogta D
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Waxa kale oo suurtogal ah in si otomaatiga ah loo lambareeyo magacyada cabbirada adigoo adeegsanaya [[:en:User:Frietjes/infoboxgap.js|User:Frietjes/infoboxgap.js]] ama [[Module:IncrementParams]].
Ma jiro xad sare oo ku saabsan nambarada laakiin waa inay jiraan ugu badnaan 50 nambar oo u dhexeeya nambar kasta oo la isticmaalay.
==== Ka dhigidda beeraha xogta kuwo ikhtiyaari ah ====
Saf leh calaamad laakiin aan lahayn xog lama soo bandhigo. Tani waxay u oggolaaneysaa abuurista fudud ee safafka nuxurka sanduuqa macluumaadka ee ikhtiyaariga ah. Si aad saf uga dhigto mid ikhtiyaari ah, adeegso cabbir ku dhammaada xarig madhan, sida tan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label5 = Tirada dadka
| data5 = {{{population|}}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Qaabkan haddii maqaalku uusan qeexin cabbirka tirada dadka ee sanduuqa macluumaadkiisa safka lama soo bandhigi doono.
Beeraha aadka u adag ee wata nuxur hore loo sii qaabeeyey oo weli jiri lahaa xataa haddii aan la dejin cabbirka, waxaad ku duubi kartaa dhammaanteed bayaanka "#if" si aad uga dhigto wax walba inay baaba'aan marka aan la isticmaalin cabbirka. Tusaale ahaan, bayaanka "#if" ee tusaalaha soo socda wuxuu akhriyaa "#if:cabbirka <var>mass</var> waa la bixiyey |kadib soo bandhig, oo ay ku xigto 'kg'":
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label6 = Miisaanka
| data6 = {{ #if: {{{mass|}}} | {{{mass}}} kg }}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Wixii ku saabsan #if, eeg [[meta:ParserFunctions##if:|halkan]].
==== Qarinta madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin ====
Waxaad sidoo kale ka dhigi kartaa madaxyada inay si otomaatiga ah isu qariyaan marka qaybtooda ay madhan tahay (oo aanay lahayn saf xog ah oo muuqda).
Tixgeli xaaladdan:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Haddii aad rabto inaad qariso madaxa marka aanay jirin qiimayaal {{para|data<var>N</var>}}, isticmaal {{para|autoheaders|y}}:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Marka, madaxa1 waxaa la tusi doonaa haddii shaygan 1, shaygan 2, ama shaygan 3 midkood la qeexay. Haddii midkoodna seddexda cabbir aan la qeexin madaxa lama tusi doono mana jiro saf madhan oo ka muuqan doona ka hor nuxurka xiga ee muuqda.
Fiiro gaar ah: haddii xogtu leedahay curiyeyaal css oo madhan, sida {{para|data|2=<span style="background:yellow;"></span>}}, tan waxaa loola dhaqmi doonaa sidii mid aan madhanayn (oo leh xog).
Haddii {{para|autoheaders|y}} laakiin ay jiraan waxyaabo aad {{em|jeclaan weydo}} inay kiciyaan madax, geli {{para|headerX|_BLANK_}}. Tani waxay u adeegi doontaa sidii madax madhan waxayna ka sooci doontaa waxyaabaha ku xiga.
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Qeybta hoose (Footer) ===
; below : Qoraalka lagu ridayo unugga hoose. Unugga hoose waxaa loogu talagalay qoraallada hoose, eeg-sidoo-kale, iyo macluumaadka kale ee la midka ah.
== Cabbirada soo bandhigida ==
=== Cinwaannada foorarka leh (Italic titles) ===
Cinwaannada maqaallada ee wata sanduuqyada macluumaadka waxaa laga dhigi karaa kuwo foorar ah, iyadoo la raacayo [[WP:ITALICTITLE]], iyada oo la gudbinayo cabbirka <code>italic title</code>.
* Daari cinwaannada foorarka leh adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title}}}} oo ka yimid sanduuqa macluumaadka. Ogow in gudbinta qiime madhan ee {{para|italic title}} ay ka dhigi doonto cinwaanka maqaalka mid foorar ah.
* Demi sida caadiga ah (gaar ahaan sababtoo ah qoraalka Laatiinka oo keliya ayaa si ammaan ah loogu soo bandhigi karaa qaabkan oo foorar ayaa loo baahan karaa si loo kala saaro luqadda qalaad iyo luqadda maxalliga ah ee Ingiriiska oo keliya qoraalkaas, laakiin way adkaan lahayd in la akhriyo qoraallada kale) laakiin u oggolow tusaalooyin qaar in la foorariyo adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title|no}}}}
* Ha ka dhigin wax cinwaanno ah kuwo foorar ah adigoo aan haba yaraatee gudbin cabbirka.
=== Qaabeynta CSS ===
Fiiro gaar ah: Cabbirada soo socda waa kuwo la joojiyay oo la door bidayo [[#TemplateStyles|TemplateStyles]].
{| class="wikitable"
|-
! scope="col" | Cabbirka (Parameter)
! scope="col" | Sharaxaada
! scope="col" | Fasalka beddelka ee TemplateStyles
|-
| {{para|bodystyle}}
| Wuxuu khuseeyaa shaxda sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
| {{nowrap|Fasalka loo qoondeeyay qaab-dhismeedka ee {{para|bodyclass}}}}
|-
| {{para|titlestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya qoraal-hoosaadka cinwaanka. Ku darista midabka dambe badanaa laguma talinayo maadaama qoraalka lagu soo bandhigo "baxsan" sanduuqa macluumaadka.
| <code>.infobox-title</code>
|-
| {{para|abovestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga "above" ee xagga sare. Qaabka caadiga ah wuxuu leeyahay font-size:125%; maadaama unuggan loo adeegsado cinwaan, haddii aad rabto inaad u isticmaasho unugga sare qoraal cabbirkiisu caadi yahay ku dar "font-size:100%;" abovestyle-ka.
| <code>.infobox-above</code>
|-
| {{para|imagestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa unugga uu sawirku ku jiro. Tani waxaa ku jira qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka, laakiin waa inaad dejisaa sifooyinka qoraalka captionstyle halkii aad ka dejin lahayd imagestyle haddii ay dhacdo in qoraal-hoosaadka laga saaro unuggan mustaqbalka.
| <code>.infobox-image</code>
|-
| {{para|caption}}
| Wuxuu khuseeyaa qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka.
| <code>.infobox-caption</code>
|-
| {{para|rowstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay safka ee {{para|rowclass<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|rowcellstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee dhammaan unugyada safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay unugyada ee {{para|class<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|headerstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada madaxa.
| <code>.infobox-header</code>
|-
| {{nowrap|{{para|subheaderstyle}}}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada qoraal-hoosaadka madaxa (subheader).
| <code>.infobox-subheader</code>
|-
| {{para|labelstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada calaamadda (label).
| <code>.infobox-label</code>
|-
| {{para|datastyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada xogta.
| <code>.infobox-data</code> ama <code>.infobox-full-data</code>
|-
| {{para|belowstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga hoose (below).
| <code>.infobox-below</code>
|}
=== Fasallada HTML iyo microformats ===
{{div col}}
; bodyclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
; titleclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal-hoosaadka '''cinwaanka''' sanduuqa macluumaadka.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; aboverowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''above''' uu ku jiro.
-->
; aboveclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''above''' ee sanduuqa macluumaadka.
; subheaderrowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee qoraal-hoosaadku (subheader) ku jiro.
; subheaderclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal.hoosaadka sanduuqa macluumaadka (subheader).
; imagerowclass(n) : Cabbirradani waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee sawirkoodu '''image''' ku jiro.
; imageclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee '''image'''-ka.
; rowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka la cayimay oo ay ku jiraan unugyada '''label''' iyo '''data'''.
; class(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''data''' ee safka la cayimay. Haddii aanu jirin unug '''data''' ah wax saameyn ah ma laha.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; belowrowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''below''' uu ku jiro.
-->
; belowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''below''' ee sanduuqa macluumaadka.
{{div col end}}
Qaab dhismeedkani wuxuu taageerayaa lagu darista macluumaadka microformat. Tani waxaa la sameeyaa iyadoo la daro sifooyinka "class" unugyo xogeed oo kala duwan, iyadoo la tilmaamayo nooca macluumaadka ku jira gudaha. Magacyo fasal oo badan ayaa la cayimi karaa, oo ay kala soocayaan meelaha bannaan, qaarkood waxaa loo isticmaalaa sidii xuliyayaal qaabeynta gaarka ah iyadoo la raacayo siyaasadda mashruuca ama maqaarka laga doortay dookhyada isticmaalaha, kuwa kalena waxaa loo isticmaalaa microformats.
Si loogu calaamadiyo sanduuqa macluumaadka inuu ka kooban yahay macluumaadka hCard, tusaale ahaan, ku dar cabbirka soo socda:
| bodyclass = vcard
{{clear}}
Iyo saf kasta oo ka kooban unug xogeed oo ah qayb ka mid ah vcard-ka, ku dar cabbir fasal oo u dhigma:
| class1 = fn
| class2 = org
| class3 = tel
{{clear}}
...iyo wixii la mid ah. "above" iyo "title" sidoo kale waxaa la siin karaa fasallo, maaddaama kuwan badanaa loo isticmaalo in lagu soo bandhigo magaca mawduuca sanduuqa macluumaadka.
Eeg [[:en:Wikipedia:WikiProject Microformats|Wikipedia:WikiProject Microformats]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan ku darista macluumaadka microformat ee Wikipedia, iyo microformat si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan microformats guud ahaan.
=== TemplateStyles ===
Cabbirada TemplateStyles {{para|templatestyles}}, {{para|child templatestyles}}, iyo {{para|grandchild templatestyles}} waxay qaataan magaca bogga ee TemplateStyles waxayna u rogayaan sumadda TemplateStyles. Sumaddu waa hab aad u xoog badan oo lagu daro qaabeynta sanduuqa macluumaadka.
Qaar ka mid ah xeerarka isticmaalka:
# Had iyo jeer ku dar fasal gaar u ah qaab-dhismeedka gudaha {{para|bodyclass}} si aanay qaababka lagu daray hal sanduuq macluumaad u "daadan" sanduuq macluumaad kale. Tusaale ahaan, [[Template:Infobox settlement]] waxay leedahay {{para|bodyclass|ib-settlement}} iyo bogga [[Template:Infobox settlement/styles.css]] wuxuu beegsadaa <code>.ib-settlement</code> dhammaan qaabayntiisa lagu daray.
# Ha u qaadan in Template:Infobox uu sii wadi doono inuu yeesho qaab-dhismeed shaxeed (tusaale, ha beegsan <code>table</code> ama shax kasta oo kale oo HTML ah bogga TemplateStyles). Qaab-dhismeedka shaxdu waa mid si tartiib tartiib ah loo joojinayo oo meesha ka bixi doona waqti qaar mustaqbalka.
Sumaddahan waxaa lagu rarayaa nidaamkan: TemplateStyles ee liiska jiifka ([[Template:Hlist/styles.css]]), TemplateStyles ee liiska aan xabbaduhu lahayn ([[Template:Plainlist/styles.css]]), TemplateStyles-ka asaasiga ah ([[Module:Infobox/styles.css]]), templatestyles, child, iyo kadib grandchild, oo loo isticmaali karo in lagu 'cascadiyo' qaababka.
; templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module wacaya {{tl|Infobox}} si toos ah.
; child templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|templatestyles}}.
; grandchild templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|child templatestyles}}.
Liiska caadiga ah ee fasallada ka soo baxa curiye kasta oo sanduuq macluumaad ah (tusaale ka soo baxa dhammaan {{para|data<sub>n</sub>}}, ama dhammaan kiisaska {{para|above}}) waxaa laga heli karaa [[Module:Infobox]] ee safafka "addClass". Qoraalka hoose waa liis aan rasmi ahayn laakiin ku filan qaabeynta guud ee badankooda:
{{div col}}
; .infobox : Fasalka sanduuqa macluumaadka ee heerka sare.
; .infobox-title : Fasalka la xiriira {{para|title}}.
; .infobox-above : Fasalka la xiriira {{para|above}}.
; .infobox-image : Fasalka la xiriira {{para|image<sub>n</sub>}}. Sawir kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-caption : Fasalka la xiriira {{para|caption<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-header : Fasalka la xiriira {{para|header<sub>n</sub>}}. Madax kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-subheader : Fasalka la xiriira {{para|subheader<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-label : Fasalka la xiriira {{para|label<sub>n</sub>}}. Calaamad kasta waxay yeelan doontaa fasalkan.
; .infobox-data
; .infobox-full-data
: Fasallada la xiriira {{para|data<sub>n</sub>}}. Saf kasta oo xog ah wuxuu yeelan doonaa mid ka mid ah fasalladan, iyadoo ku xiran in xogta gaarka ahi leedahay calaamad.
; .infobox-below : Fasalka la xiriira {{para|below}}.
; .infobox-navbar : Fasalka la xiriira {{para|navbar}}.
{{div col end}}
==== Tusaale isticmaalka cabbirka TemplateStyles ====
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo aan u baahnayn inuu taageero qaababka carruurta ee u gaarka ah (ha ahaato sababtoo ah ma laha carruur ama sababtoo ah ma rabto carruur):
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = Tusaalaha Carruurta
| bodyclass = ib-example
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo leh carruurtiisa gaarka ah iyo tusaale ka mid ah carruurta (qaababka ayeeyada ayaa leh isticmaal la mid ah):
<div style="display: flex">
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = {{{title|Cinwaanka Tusaalaha Carruurta}}}
| bodyclass = ib-example {{{bodyclass|}}}
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
| child templatestyles = {{{child templatestyles|}}}
}}
</syntaxhighlight>
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox/child example
| title = Cinwaanka Tusaalaha Ayeeyada
| bodyclass = ib-child-example
| child templatestyles = Template:Infobox/child example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
</div>
== Tusaalooyinka ==
Ogow sida uusan safku uga muuqan sanduuqa macluumaadka ee la soo bandhigay marka '''label''' la qeexiyo iyada oo aan la socon unug '''data''' ah, iyo sida dhammaantood loo soo bandhigo marka '''header''' la qeexiyo isla safka uu ku jiro unug '''data''' ah. Sidoo kale oggow in '''subheaders''' aanay ahayn kuwo dhumuc weyn leh oo geesi ah (bold) sida '''headers''' ee loo adeegsado in lagu kala qaybiyo qaybta xogta weyn, sababtoo ah doorkan waxaa loogu talagalay unugga '''above''' :
{{Suppress categories|
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal-hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
Tusaalahan, cabbirada {{para|bodystyle}} iyo {{para|labelstyle}} waxaa loo isticmaalaa in lagu habeeyo ballaca sanduuqa macluumaadka iyo in lagu qeexiyo ballaca caadiga ah ee tiirka calaamadaha:
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, kuwaas oo ah kuwo qurux badan, balse aan muhiim ahayn, waxayna ku mashquulsan yihiin shaqo iyo dadaal badan si ay u helaan faa'iido weyn.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
== Ku dhejinta ==
<!--Linked from [[Template:Subinfobox bodystyle/doc]]-->
Hal qaab-dhismeed sanduuq macluumaad waxaa lagu dhex gelin karaa mid kale iyadoo la adeegsanayo cabbirka {{para|child}}. Sifadan waxaa loo isticmaali karaa in lagu abuuro sanduuq macluumaad oo kala duwan, ama in lagu abuuro qaybo macquul ah oo si wanaagsan loo qeexay. Waqti hore, waxaa lagama maarmaan ahayd in la isticmaalo gelinta si loo abuuro sanduuqyada macluumaadka ee wata in ka badan 99 saf; laakiin maanta ma jiro wax xad ah oo ku saabsan tirada safafka lagu qeexi karo hal mar oo ah {{tlc|infobox}}.
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow, tusaalooyinka kore, sanduuqa macluumaadka carruurta waxaa lagu dhex ridaa beerta <code>data</code>, ee looma gelin beerta <code>header</code>. Ogow in cinwaannada hoose ee qaybta aanay ku jirin farta geesiga ah bold haddii aan si cad loo cayimin farta geesiga ah. Si aad u hesho cinwaanno qaybeed oo geesi ah, geli sanduuqa macluumaadka carruurta beerta '''header''' (laakiin ha gelinin beerta '''label''' sababtoo ah lama soo bandhigi doono!), adigoo isticmaalaya midkood
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
ama,
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in ka tagidda cabbirka {{para|title}}, iyo in aan lagu darin wax qoraal ah oo ka horreeya sanduuqa macluumaadka ee la geliyay, ay keeni karto safaf shaxeed madhan oo khaldan, kuwaas oo abuuraya daldaloolo soo bandhigida muuqaalka ah. Soo saarka qashinka ah waxaa lagu caburin karaa iyadoo la adeegsanayo {{para|rowstyleN|display: none}}, iyadoo lagu beddelayo N lambarka xogta/madaxa.
waxay ka kooban tahay xiriiriyeya asal ah oo ku socda maqaallada Wikipedia ee ay ku jiraan sanduuqyada macluumaadka ee ku dhex jira sanduuqyada macluumaadka kale.
== Sanduuqyada hoose ==
Hab kale oo loogu talagalay gelinta ayaa ah in la isticmaalo {{para|subbox|yes}}, kaas oo ka saaraya xadka dibadda ee sanduuqa macluumaadka, laakiin ilaalinaya qaab-dhismeedka gudaha. Hal sifo oo habkan ah ayaa ah in sanduuqyada waalidka iyo carruurtu aanay u baahnayn inay yeeshaan qaab dhismeed isku mid ah, isla markaana calaamadda iyo beeraha xogta aan la simin sanduuqyada waalidka iyo carruurta u dhexeeya sababtoo ah kuma jiraan hal shax waalid ah.
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color:#ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Farsamooyinka gelinta ee la mid ah waxaa loo isticmaali karaa gudaha cabbirada nuxurka ee qaar ka mid ah qaababka kale ee soo saara shaxda (sida [[:Template:Sidebar|Sidebar]]):
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in buuxinta caadiga ah ee unugga xogta waalidka ee ka kooban sanduuq hoose kasta ay weli muuqato, markaa sanduuqyada hoose ayaa xoogaa ka cidhiidhi ah sanduuqa waalidka waxaana jira meel bannaan oo toosan oo sareysa oo u dhexeysa unugyada caadiga ah ee sanduuqa waalidka marka loo eego unugyada sanduuqyada hoose ee kala duwan.
== Xakamaynta kala jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee la geliyay ==
Qaab dhismeedka {{tlx|nbsp}} waxaa loo isticmaali karaa {{tlx|wbr}} iyo {{tlx|nowrap}} si loo xakameeyo kala-jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee lagu dhex geliyay sanduuqyada macluumaadka (tusaale liiska jilayaasha ee {{tlx|Infobox film}}), si looga hortago in qoraallada dhaadheer ee la duudduubay lala khaldo liisaska badan.
== Syntax-ka madhan oo buuxa ==
(Ogow: ma jiro xad ku saabsan tirada safafka suurtogalka ah; kaliya 20 ayaa la bixiyay hoose maaddaama sanduuqyada macluumaadka ee ka waaweyn kuwaas ay noqon doonaan kuwo naadir ah. Kaliya kordhi lambarka sida loo baahdo. Cabbirada "class" ee microformat sidoo kale waa laga tegay maaddaama aan si caadi ah loo isticmaalin.)
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| child = {{{child|}}}
| subbox = {{{subbox|}}}
| italic title = {{{italic title|no}}}
| templatestyles =
| child templatestyles =
| grandchild templatestyles =
| bodystyle =
| titlestyle =
| abovestyle =
| subheaderstyle =
| title =
| above =
| subheader =
| imagestyle =
| captionstyle =
| image =
| caption =
| image2 =
| caption2 =
| headerstyle =
| labelstyle =
| datastyle =
| header1 =
| label1 =
| data1 =
| header2 =
| label2 =
| data2 =
| header3 =
| label3 =
| data3 =
| header4 =
| label4 =
| data4 =
| header5 =
| label5 =
| data5 =
| header6 =
| label6 =
| data6 =
| header7 =
| label7 =
| data7 =
| header8 =
| label8 =
| data8 =
| header9 =
| label9 =
| data9 =
| header10 =
| label10 =
| data10 =
| header11 =
| label11 =
| data11 =
| header12 =
| label12 =
| data12 =
| header13 =
| label13 =
| data13 =
| header14 =
| label14 =
| data14 =
| header15 =
| label15 =
| data15 =
| header16 =
| label16 =
| data16 =
| header17 =
| label17 =
| data17 =
| header18 =
| label18 =
| data18 =
| header19 =
| label19 =
| data19 =
| header20 =
| label20 =
| data20 =
| belowstyle =
| below =
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
== U wareejinta MediaWikis kale ==
Qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaad wuxuu u baahan yahay kordhinta [[:mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] iyo [[:mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. [[Wikipedia:WikiProject Transwiki|WikiProject Transwiki]] waxay leedahay nooc ka mid ah qaab-dhismeedkan oo wax laga beddelay si uu uga shaqeeyo MediaWikis kale.
== Xogta Template-ka==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "Qaab-dhismeedkan waxaa loogu talagalay sidii meta template, oo ah qaab loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Guud ahaan, looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.",
"format": "{{_\n| ________________ = _\n}}\n",
"params": {
"name": {
"label": "magaca",
"description": ""
},
"child": {
"label": "child",
"description": ""
},
"subbox": {
"label": "subbox",
"description": ""
},
"italic title": {
"label": "italic title",
"description": ""
},
"templatestyles": {
"label": "templatestyles",
"description": ""
},
"child templatestyles": {
"label": "child templatestyles",
"description": ""
},
"grandchild templatestyles": {
"label": "grandchild templatestyles",
"description": ""
},
"bodystyle": {
"label": "bodystyle",
"description": ""
},
"titlestyle": {
"label": "titlestyle",
"description": ""
},
"abovestyle": {
"label": "abovestyle",
"description": ""
},
"subheaderstyle": {
"label": "subheaderstyle",
"description": ""
},
"title": {
"label": "Cinwaanka",
"description": "Cinwaanka lagu soo bandhigay sanduuqa macluumaadka korkiisa",
"type": "string",
"suggested": true
},
"above": {
"label": "above",
"description": ""
},
"subheader": {
"label": "subheader",
"description": ""
},
"imagestyle": {
"label": "imagestyle",
"description": ""
},
"captionstyle": {
"label": "captionstyle",
"description": ""
},
"image": {
"label": "Sawirka",
"description": "Sawirka muujinaya mawduuca. Adeegso syntax-ka sawirka oo buuxa.",
"type": "content",
"suggested": true,
"example": "[[File:example.png|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]"
},
"caption": {
"label": "Qoraal-hoosaadka",
"description": "qoraal-hoosaadka sawirka",
"type": "content",
"suggested": true
},
"image2": {
"label": "image2",
"description": ""
},
"caption2": {
"label": "caption2",
"description": ""
},
"headerstyle": {
"label": "headerstyle",
"description": ""
},
"labelstyle": {
"label": "labelstyle",
"description": ""
},
"datastyle": {
"label": "datastyle",
"description": ""
},
"header1": {
"label": "header1",
"description": ""
},
"label1": {
"label": "label1",
"description": ""
},
"data1": {
"label": "data1",
"description": ""
},
"header2": {
"label": "header2",
"description": ""
},
"label2": {
"label": "label2",
"description": ""
},
"data2": {
"label": "data2",
"description": ""
},
"header3": {
"label": "header3",
"description": ""
},
"label3": {
"label": "label3",
"description": ""
},
"data3": {
"label": "data3",
"description": ""
},
"header4": {
"label": "header4",
"description": ""
},
"label4": {
"label": "label4",
"description": ""
},
"data4": {
"label": "data4",
"description": ""
},
"header5": {
"label": "header5",
"description": ""
},
"label5": {
"label": "label5",
"description": ""
},
"data5": {
"label": "data5",
"description": ""
},
"header6": {
"label": "header6",
"description": ""
},
"label6": {
"label": "label6",
"description": ""
},
"data6": {
"label": "data6",
"description": ""
},
"header7": {
"label": "header7",
"description": ""
},
"label7": {
"label": "label7",
"description": ""
},
"data7": {
"label": "data7",
"description": ""
},
"header8": {
"label": "header8",
"description": ""
},
"label8": {
"label": "label8",
"description": ""
},
"data8": {
"label": "data8",
"description": ""
},
"header9": {
"label": "header9",
"description": ""
},
"label9": {
"label": "label9",
"description": ""
},
"data9": {
"label": "data9",
"description": ""
},
"header10": {
"label": "header10",
"description": ""
},
"label10": {
"label": "label10",
"description": ""
},
"data10": {
"label": "data10",
"description": ""
},
"header11": {
"label": "header11",
"description": ""
},
"label11": {
"label": "label11",
"description": ""
},
"data11": {
"label": "data11",
"description": ""
},
"header12": {
"label": "header12",
"description": ""
},
"label12": {
"label": "label12",
"description": ""
},
"data12": {
"label": "data12",
"description": ""
},
"header13": {
"label": "header13",
"description": ""
},
"label13": {
"label": "label13",
"description": ""
},
"data13": {
"label": "data13",
"description": ""
},
"header14": {
"label": "header14",
"description": ""
},
"label14": {
"label": "label14",
"description": ""
},
"data14": {
"label": "data14",
"description": ""
},
"header15": {
"label": "header15",
"description": ""
},
"label15": {
"label": "label15",
"description": ""
},
"data15": {
"label": "data15",
"description": ""
},
"header16": {
"label": "header16",
"description": ""
},
"label16": {
"label": "label16",
"description": ""
},
"data16": {
"label": "data16",
"description": ""
},
"header17": {
"label": "header17",
"description": ""
},
"label17": {
"label": "label17",
"description": ""
},
"data17": {
"label": "data17",
"description": ""
},
"header18": {
"label": "header18",
"description": ""
},
"label18": {
"label": "label18",
"description": ""
},
"data18": {
"label": "data18",
"description": ""
},
"header19": {
"label": "header19",
"description": ""
},
"label19": {
"label": "label19",
"description": ""
},
"data19": {
"label": "data19",
"description": ""
},
"header20": {
"label": "header20",
"description": ""
},
"label20": {
"label": "label20",
"description": ""
},
"data20": {
"label": "data20",
"description": ""
},
"belowstyle": {
"label": "belowstyle",
"description": ""
},
"below": {
"label": "below",
"description": ""
}
},
"paramOrder": [
"name",
"child",
"subbox",
"italic title",
"templatestyles",
"child templatestyles",
"grandchild templatestyles",
"bodystyle",
"titlestyle",
"abovestyle",
"subheaderstyle",
"title",
"above",
"subheader",
"imagestyle",
"captionstyle",
"image",
"caption",
"image2",
"caption2",
"headerstyle",
"labelstyle",
"datastyle",
"header1",
"label1",
"data1",
"header2",
"label2",
"data2",
"header3",
"label3",
"data3",
"header4",
"label4",
"data4",
"header5",
"label5",
"data5",
"header6",
"label6",
"data6",
"header7",
"label7",
"data7",
"header8",
"label8",
"data8",
"header9",
"label9",
"data9",
"header10",
"label10",
"data10",
"header11",
"label11",
"data11",
"header12",
"label12",
"data12",
"header13",
"label13",
"data13",
"header14",
"label14",
"data14",
"header15",
"label15",
"data15",
"header16",
"label16",
"data16",
"header17",
"label17",
"data17",
"header18",
"label18",
"data18",
"header19",
"label19",
"data19",
"header20",
"label20",
"data20",
"belowstyle",
"below"
]
}
</templatedata>
== Sidoo kale eeg ==
* [[Module:Infobox]], module-ka [[Wikipedia:Lua|Lua]] ee uu ku saleysan yahay qaab-dhismeedkani
* [[Module:Check for unknown parameters]]
* {{tl|Infobox3cols}}
* {{tl|Navbox}} iyo {{tl|Sidebar}}
* [[:Module:InfoboxImage]]
te20gyz5jevfozjojscm9tby1au9tyb
312153
312152
2026-11-10T09:47:01Z
Isma4l
41797
312153
wikitext
text/x-wiki
{{Distinguish|Template:Userbox}}
{{Documentation subpage}}
<!-- Fadlan geli qaybaha halka la tilmaamay ee hoose ee boggan iyo interwikis-ka Wikidata (eg [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}}
{{Lua|Module:Infobox}}
{{Parameter names example
|name={{PAGENAME}} <!--|child |subbox |decat--> |title |above |subheader |subheader1 |subheader2={{{subheader2}}}<br/>......
|image|caption |image1|caption1 |image2|caption2={{{caption2}}}<br/>......
|header1=<div style="border-top:1px dashed #ccc;">{{{header1}}}<br/>{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label2={{{label1}}} |data2={{{data1}}}
|data3=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data1}}}</div>
|header5={{{header2}}}<br/><div style="padding:0.75em 0 0.5em;">{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label6={{{label2}}} |data6={{{data2}}}
|data7=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data2}}}</div>
|data9=<div style="padding:0.75em 0 0.5em;">( ''iwm.'' )</div>
|below
}}
'''[[Template:Infobox]]''' waxaa loo jeediyay inuu noqdo metatemplate: oo ah qaab-dhismeed loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Waxaa loo isticmaalaa in lagu abaabulo qaab-dhismeedka {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale ahaan {{tlx|Infobox building}}). Guud ahaan, qaab-dhismeedkan looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa, laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.
si aad u aragto liisaska sanduuqyada macluumaadka ee mawduucyada gaarka ah ee diyaarka ah. waxay ka kooban tahay hordhac ku saabsan nuxurka lagu talinayo iyo naqshadaynta sanduuqyada macluumaadka waxay ka kooban tahay tilmaamo hab raac oo dheeri ah.
== Isticmaalka ==
Haddii ay tahay {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}}, koodhka qaab-dhismeedku wuxuu u eg yahay sidan, oo la fududeeyay:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| name = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| image = {{{image|}}}
| caption1 = {{{caption|}}}
| label1 = Magacyadii hore
| data1 = {{{former_names|}}}
| header2 = Macluumaadka guud
| label3 = Xaaladda
| data3 = {{{status|}}}
... <!-- iwm. -->
}}
</syntaxhighlight>
== Cabbirada kontoroolka ikhtiyaarka ah ==
; name : Haddii cabbirkani leeyahay qiime, xiriiriyeyaasha "arag, ka hadal oo wax ka beddel" waxaa lagu dari doonaa xagga hoose ee sanduuqa macluumaadka iyaga oo tilmaamaya bogga la magacaabay, oo ay ka horreyso <code>Template:</code> haddii aan la cayimin namespace. Waxaad isticmaali kartaa qiimaha <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:PAGENAME}}</syntaxhighlight>; si kastaba ha ahaatee, tani naadir ayay ahaan tahay tan aad rabto sababtoo ah waxay u diri doontaa isticmaaleyaasha gujinaya xiriiriyeyaashaas sanduuqa macluumaadka xagga koodhka qaab dhismeedka halkii ay ka ahaan lahayd xogta sanduuqa macluumaadka ee ay u badantahay inay rabaan inay beddelaan.
; child : Eeg qaybta [[#Embedding|§ Ku dhejinta]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa macluumaadka hoose ee carruurta ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; subbox : Eeg qaybta [[#Subboxes|Subboxes]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa hoose ee subbox-ka ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso. Wax saameyn ah kuma laha haddii cabbirka {{para|child}} sidoo kale loo dhigo "yes".
; decat : Haddii tan loo dhigo "yes", bogga hadda jira lama gelin doono si otomaatiga ah qaybaha dayactirka marka sanduuqa macluumaadka ee la abuuray uu qabo dhibaatooyin ama aanu lahayn qayb xog ah oo muuqata. U dhaaf madhan sida caadiga ah ama u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; autoheaders: Haddii tan loo dhigo qiime kasta oo aan madhanayn, madaxyada aan ku xigi doonin beeraha xogta waa la tirtiraa. Eeg qaybta "[[#Hiding headers when all its data fields are empty|qarinshada madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin]]" si aad u hesho faahfaahin dheeri ah.
== Cabbirada nuxurka ==
=== Cinwaanka ===
Waxaa jira laba siyaabood oo kala duwan oo cinwaan loogula geli karo sanduuqa macluumaadka. Mid wuxuu ka kooban yahay cinwaanka gudaha xadka sanduuqa macluumaadka ee unugga ugu sarreeya ee shaxda, kan kalena wuxuu u dhigaa sidii qoraal hoosaad korka shaxda. Waxaad labadaba wada isticmaali kartaa, ama hal keliya, ama midna (inkasta oo aan tan lagu talinayn):
; title : Qoraalka lagu ridayo qoraal-hoosaadka korka shaxda (ama sidii madax qaybeed ka hor dhammaan nuxurka shaxdan, haddii tani ay tahay sanduuq macluumaad carruur ah). Sababo la xiriira [[Wikipedia:Manual of Style/Accessibility#Tables|arrimaha heli-karnimada]], tani waa beddelka ugu badan ee lagu talinayo.
; above : Qoraalka lagu dhex ridayo unugga ugu sarreeya ee shaxda.
; subheader(n) : beeraha cinwaanka dheeraadka ah ee ku habboon hoosta {{para|title}} iyo {{para|above}}, laakiin ka hor sawirada.
Tusaalooyinka:
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Sawirada sawir-gacmeedka ===
; image(n) : sawirada lagu soo bandhigayo xagga sare ee qaab-dhismeedka. Isticmaal syntax-ka sawirka oo buuxa, tusaale ahaan: {{code|lang=wikitext|<nowiki>[[File:example.png|frameless|upright=1.1|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]</nowiki>}}. {{pb}} Sawirka waxaa loo dhexaysiiyay sida caadiga ah. Isticmaal cabbiraad cabbir toosan ([[MOS:UPRIGHT]]) si aad u beddesho cabbirka sawirka adigoo adeegsanaya {{para|upright}} haddii loo baahdo. Isticmaal {{para|alt}} si aad u bixiso sharaxaad qoraal ah oo loogu talagalay akhriska shaashadda; eeg [[WP:ALT]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan qoraalka beddelka ah. {{pb}} Haddii aad adeegsanayso cabbirkan oo qayb ka ah {{tlf|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale {{tl|Infobox building}}), wac [[Module:InfoboxImage]] adigoo adeegsanaya: {{code|lang=wikitext|<nowiki>{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |upright={{{upright|}}} |alt={{{alt|}}} }}</nowiki>}}.
; caption(n) : Qoraalka la hoos dhigayo sawirada.
=== Xogta ugu weyn ===
; header(n) : Qoraalka loo isticmaalayo madax ahaan safka <var>n</var>.
; label(n) : Qoraalka loo isticmaalayo calaamad ahaan safka <var>n</var>.
; data(n) : Qoraalka lagu soo bandhigayo xog ahaan safka <var>n</var>.
Fiiro gaar ah: qiime kasta oo la siiyo (n), dhammaan isku-darka cabbirada lama oggola. Joogitaanka {{para|header<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|data<var>(n)</var>}} ee u dhiganta (iyo {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}}, eeg hoos) la iska indhatiro; maqnaanshaha {{para|data<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|label<var>(n)</var>}} ee u dhiganta la iska indhatiro. Isku-darka ansaxa ah ee saf kasta oo keliya waa:
* {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|header<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
Eeg soo bandhigida header4, label4, iyo data4 ee qaybta [[#Examples|Tusaalooyinka]] hoose.
==== Kala duwanaanshaha nambarka ====
Si loo oggolaado dabacsanaan marka qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaadka la beddelo, waxay noqon kartaa mid waxtar leh marka la horumarinayo sanduuqa macluumaadka in la isticmaalo nambaro aan isku xigxigin oo loogu talagalay madaxa iyo safafka calaamadda/xogta. Cabbirada safafka cusub ayaa markaa la gelin karaa mustaqbalka iyada oo aan loo baahnayn in dib loo lambareeyo cabbirada jira. Tusaale ahaan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| header3 = Qaybta 1
| label5 = Calaamadda A
| data5 = Xogta A
| label7 = Calaamadda C
| data7 = Xogta C
| header10 = Qaybta 2
| label12 = Calaamadda D
| data12 = Xogta D
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Waxa kale oo suurtogal ah in si otomaatiga ah loo lambareeyo magacyada cabbirada adigoo adeegsanaya [[:en:User:Frietjes/infoboxgap.js|User:Frietjes/infoboxgap.js]] ama [[Module:IncrementParams]].
Ma jiro xad sare oo ku saabsan nambarada laakiin waa inay jiraan ugu badnaan 50 nambar oo u dhexeeya nambar kasta oo la isticmaalay.
==== Ka dhigidda beeraha xogta kuwo ikhtiyaari ah ====
Saf leh calaamad laakiin aan lahayn xog lama soo bandhigo. Tani waxay u oggolaaneysaa abuurista fudud ee safafka nuxurka sanduuqa macluumaadka ee ikhtiyaariga ah. Si aad saf uga dhigto mid ikhtiyaari ah, adeegso cabbir ku dhammaada xarig madhan, sida tan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label5 = Tirada dadka
| data5 = {{{population|}}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Qaabkan haddii maqaalku uusan qeexin cabbirka tirada dadka ee sanduuqa macluumaadkiisa safka lama soo bandhigi doono.
Beeraha aadka u adag ee wata nuxur hore loo sii qaabeeyey oo weli jiri lahaa xataa haddii aan la dejin cabbirka, waxaad ku duubi kartaa dhammaanteed bayaanka "#if" si aad uga dhigto wax walba inay baaba'aan marka aan la isticmaalin cabbirka. Tusaale ahaan, bayaanka "#if" ee tusaalaha soo socda wuxuu akhriyaa "#if:cabbirka <var>mass</var> waa la bixiyey |kadib soo bandhig, oo ay ku xigto 'kg'":
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label6 = Miisaanka
| data6 = {{ #if: {{{mass|}}} | {{{mass}}} kg }}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Wixii ku saabsan #if, eeg [[meta:ParserFunctions##if:|halkan]].
==== Qarinta madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin ====
Waxaad sidoo kale ka dhigi kartaa madaxyada inay si otomaatiga ah isu qariyaan marka qaybtooda ay madhan tahay (oo aanay lahayn saf xog ah oo muuqda).
Tixgeli xaaladdan:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Haddii aad rabto inaad qariso madaxa marka aanay jirin qiimayaal {{para|data<var>N</var>}}, isticmaal {{para|autoheaders|y}}:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Marka, madaxa1 waxaa la tusi doonaa haddii shaygan 1, shaygan 2, ama shaygan 3 midkood la qeexay. Haddii midkoodna seddexda cabbir aan la qeexin madaxa lama tusi doono mana jiro saf madhan oo ka muuqan doona ka hor nuxurka xiga ee muuqda.
Fiiro gaar ah: haddii xogtu leedahay curiyeyaal css oo madhan, sida {{para|data|2=<span style="background:yellow;"></span>}}, tan waxaa loola dhaqmi doonaa sidii mid aan madhanayn (oo leh xog).
Haddii {{para|autoheaders|y}} laakiin ay jiraan waxyaabo aad {{em|jeclaan weydo}} inay kiciyaan madax, geli {{para|headerX|_BLANK_}}. Tani waxay u adeegi doontaa sidii madax madhan waxayna ka sooci doontaa waxyaabaha ku xiga.
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Qeybta hoose ===
; below : Qoraalka lagu ridayo unugga hoose. Unugga hoose waxaa loogu talagalay qoraallada hoose, eeg-sidoo-kale, iyo macluumaadka kale ee la midka ah.
== Cabbirada soo bandhigida ==
=== Cinwaannada foorarka leh (Italic titles) ===
Cinwaannada maqaallada ee wata sanduuqyada macluumaadka waxaa laga dhigi karaa kuwo foorar ah, iyadoo la raacayo [[WP:ITALICTITLE]], iyada oo la gudbinayo cabbirka <code>italic title</code>.
* Daari cinwaannada foorarka leh adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title}}}} oo ka yimid sanduuqa macluumaadka. Ogow in gudbinta qiime madhan ee {{para|italic title}} ay ka dhigi doonto cinwaanka maqaalka mid foorar ah.
* Demi sida caadiga ah (gaar ahaan sababtoo ah qoraalka Laatiinka oo keliya ayaa si ammaan ah loogu soo bandhigi karaa qaabkan oo foorar ayaa loo baahan karaa si loo kala saaro luqadda qalaad iyo luqadda maxalliga ah ee Ingiriiska oo keliya qoraalkaas, laakiin way adkaan lahayd in la akhriyo qoraallada kale) laakiin u oggolow tusaalooyin qaar in la foorariyo adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title|no}}}}
* Ha ka dhigin wax cinwaanno ah kuwo foorar ah adigoo aan haba yaraatee gudbin cabbirka.
=== Qaabeynta CSS ===
Fiiro gaar ah: Cabbirada soo socda waa kuwo la joojiyay oo la door bidayo [[#TemplateStyles|TemplateStyles]].
{| class="wikitable"
|-
! scope="col" | Cabbirka (Parameter)
! scope="col" | Sharaxaada
! scope="col" | Fasalka beddelka ee TemplateStyles
|-
| {{para|bodystyle}}
| Wuxuu khuseeyaa shaxda sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
| {{nowrap|Fasalka loo qoondeeyay qaab-dhismeedka ee {{para|bodyclass}}}}
|-
| {{para|titlestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya qoraal-hoosaadka cinwaanka. Ku darista midabka dambe badanaa laguma talinayo maadaama qoraalka lagu soo bandhigo "baxsan" sanduuqa macluumaadka.
| <code>.infobox-title</code>
|-
| {{para|abovestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga "above" ee xagga sare. Qaabka caadiga ah wuxuu leeyahay font-size:125%; maadaama unuggan loo adeegsado cinwaan, haddii aad rabto inaad u isticmaasho unugga sare qoraal cabbirkiisu caadi yahay ku dar "font-size:100%;" abovestyle-ka.
| <code>.infobox-above</code>
|-
| {{para|imagestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa unugga uu sawirku ku jiro. Tani waxaa ku jira qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka, laakiin waa inaad dejisaa sifooyinka qoraalka captionstyle halkii aad ka dejin lahayd imagestyle haddii ay dhacdo in qoraal-hoosaadka laga saaro unuggan mustaqbalka.
| <code>.infobox-image</code>
|-
| {{para|caption}}
| Wuxuu khuseeyaa qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka.
| <code>.infobox-caption</code>
|-
| {{para|rowstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay safka ee {{para|rowclass<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|rowcellstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee dhammaan unugyada safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay unugyada ee {{para|class<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|headerstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada madaxa.
| <code>.infobox-header</code>
|-
| {{nowrap|{{para|subheaderstyle}}}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada qoraal-hoosaadka madaxa (subheader).
| <code>.infobox-subheader</code>
|-
| {{para|labelstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada calaamadda (label).
| <code>.infobox-label</code>
|-
| {{para|datastyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada xogta.
| <code>.infobox-data</code> ama <code>.infobox-full-data</code>
|-
| {{para|belowstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga hoose (below).
| <code>.infobox-below</code>
|}
=== Fasallada HTML iyo microformats ===
{{div col}}
; bodyclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
; titleclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal-hoosaadka '''cinwaanka''' sanduuqa macluumaadka.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; aboverowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''above''' uu ku jiro.
-->
; aboveclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''above''' ee sanduuqa macluumaadka.
; subheaderrowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee qoraal-hoosaadku (subheader) ku jiro.
; subheaderclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal.hoosaadka sanduuqa macluumaadka (subheader).
; imagerowclass(n) : Cabbirradani waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee sawirkoodu '''image''' ku jiro.
; imageclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee '''image'''-ka.
; rowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka la cayimay oo ay ku jiraan unugyada '''label''' iyo '''data'''.
; class(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''data''' ee safka la cayimay. Haddii aanu jirin unug '''data''' ah wax saameyn ah ma laha.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; belowrowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''below''' uu ku jiro.
-->
; belowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''below''' ee sanduuqa macluumaadka.
{{div col end}}
Qaab dhismeedkani wuxuu taageerayaa lagu darista macluumaadka microformat. Tani waxaa la sameeyaa iyadoo la daro sifooyinka "class" unugyo xogeed oo kala duwan, iyadoo la tilmaamayo nooca macluumaadka ku jira gudaha. Magacyo fasal oo badan ayaa la cayimi karaa, oo ay kala soocayaan meelaha bannaan, qaarkood waxaa loo isticmaalaa sidii xuliyayaal qaabeynta gaarka ah iyadoo la raacayo siyaasadda mashruuca ama maqaarka laga doortay dookhyada isticmaalaha, kuwa kalena waxaa loo isticmaalaa microformats.
Si loogu calaamadiyo sanduuqa macluumaadka inuu ka kooban yahay macluumaadka hCard, tusaale ahaan, ku dar cabbirka soo socda:
| bodyclass = vcard
{{clear}}
Iyo saf kasta oo ka kooban unug xogeed oo ah qayb ka mid ah vcard-ka, ku dar cabbir fasal oo u dhigma:
| class1 = fn
| class2 = org
| class3 = tel
{{clear}}
...iyo wixii la mid ah. "above" iyo "title" sidoo kale waxaa la siin karaa fasallo, maaddaama kuwan badanaa loo isticmaalo in lagu soo bandhigo magaca mawduuca sanduuqa macluumaadka.
Eeg [[:en:Wikipedia:WikiProject Microformats|Wikipedia:WikiProject Microformats]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan ku darista macluumaadka microformat ee Wikipedia, iyo microformat si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan microformats guud ahaan.
=== TemplateStyles ===
Cabbirada TemplateStyles {{para|templatestyles}}, {{para|child templatestyles}}, iyo {{para|grandchild templatestyles}} waxay qaataan magaca bogga ee TemplateStyles waxayna u rogayaan sumadda TemplateStyles. Sumaddu waa hab aad u xoog badan oo lagu daro qaabeynta sanduuqa macluumaadka.
Qaar ka mid ah xeerarka isticmaalka:
# Had iyo jeer ku dar fasal gaar u ah qaab-dhismeedka gudaha {{para|bodyclass}} si aanay qaababka lagu daray hal sanduuq macluumaad u "daadan" sanduuq macluumaad kale. Tusaale ahaan, [[Template:Infobox settlement]] waxay leedahay {{para|bodyclass|ib-settlement}} iyo bogga [[Template:Infobox settlement/styles.css]] wuxuu beegsadaa <code>.ib-settlement</code> dhammaan qaabayntiisa lagu daray.
# Ha u qaadan in Template:Infobox uu sii wadi doono inuu yeesho qaab-dhismeed shaxeed (tusaale, ha beegsan <code>table</code> ama shax kasta oo kale oo HTML ah bogga TemplateStyles). Qaab-dhismeedka shaxdu waa mid si tartiib tartiib ah loo joojinayo oo meesha ka bixi doona waqti qaar mustaqbalka.
Sumaddahan waxaa lagu rarayaa nidaamkan: TemplateStyles ee liiska jiifka ([[Template:Hlist/styles.css]]), TemplateStyles ee liiska aan xabbaduhu lahayn ([[Template:Plainlist/styles.css]]), TemplateStyles-ka asaasiga ah ([[Module:Infobox/styles.css]]), templatestyles, child, iyo kadib grandchild, oo loo isticmaali karo in lagu 'cascadiyo' qaababka.
; templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module wacaya {{tl|Infobox}} si toos ah.
; child templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|templatestyles}}.
; grandchild templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|child templatestyles}}.
Liiska caadiga ah ee fasallada ka soo baxa curiye kasta oo sanduuq macluumaad ah (tusaale ka soo baxa dhammaan {{para|data<sub>n</sub>}}, ama dhammaan kiisaska {{para|above}}) waxaa laga heli karaa [[Module:Infobox]] ee safafka "addClass". Qoraalka hoose waa liis aan rasmi ahayn laakiin ku filan qaabeynta guud ee badankooda:
{{div col}}
; .infobox : Fasalka sanduuqa macluumaadka ee heerka sare.
; .infobox-title : Fasalka la xiriira {{para|title}}.
; .infobox-above : Fasalka la xiriira {{para|above}}.
; .infobox-image : Fasalka la xiriira {{para|image<sub>n</sub>}}. Sawir kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-caption : Fasalka la xiriira {{para|caption<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-header : Fasalka la xiriira {{para|header<sub>n</sub>}}. Madax kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-subheader : Fasalka la xiriira {{para|subheader<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-label : Fasalka la xiriira {{para|label<sub>n</sub>}}. Calaamad kasta waxay yeelan doontaa fasalkan.
; .infobox-data
; .infobox-full-data
: Fasallada la xiriira {{para|data<sub>n</sub>}}. Saf kasta oo xog ah wuxuu yeelan doonaa mid ka mid ah fasalladan, iyadoo ku xiran in xogta gaarka ahi leedahay calaamad.
; .infobox-below : Fasalka la xiriira {{para|below}}.
; .infobox-navbar : Fasalka la xiriira {{para|navbar}}.
{{div col end}}
==== Tusaale isticmaalka cabbirka TemplateStyles ====
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo aan u baahnayn inuu taageero qaababka carruurta ee u gaarka ah (ha ahaato sababtoo ah ma laha carruur ama sababtoo ah ma rabto carruur):
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = Tusaalaha Carruurta
| bodyclass = ib-example
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo leh carruurtiisa gaarka ah iyo tusaale ka mid ah carruurta (qaababka ayeeyada ayaa leh isticmaal la mid ah):
<div style="display: flex">
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = {{{title|Cinwaanka Tusaalaha Carruurta}}}
| bodyclass = ib-example {{{bodyclass|}}}
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
| child templatestyles = {{{child templatestyles|}}}
}}
</syntaxhighlight>
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox/child example
| title = Cinwaanka Tusaalaha Ayeeyada
| bodyclass = ib-child-example
| child templatestyles = Template:Infobox/child example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
</div>
== Tusaalooyinka ==
Ogow sida uusan safku uga muuqan sanduuqa macluumaadka ee la soo bandhigay marka '''label''' la qeexiyo iyada oo aan la socon unug '''data''' ah, iyo sida dhammaantood loo soo bandhigo marka '''header''' la qeexiyo isla safka uu ku jiro unug '''data''' ah. Sidoo kale oggow in '''subheaders''' aanay ahayn kuwo dhumuc weyn leh oo geesi ah (bold) sida '''headers''' ee loo adeegsado in lagu kala qaybiyo qaybta xogta weyn, sababtoo ah doorkan waxaa loogu talagalay unugga '''above''' :
{{Suppress categories|
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal-hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
Tusaalahan, cabbirada {{para|bodystyle}} iyo {{para|labelstyle}} waxaa loo isticmaalaa in lagu habeeyo ballaca sanduuqa macluumaadka iyo in lagu qeexiyo ballaca caadiga ah ee tiirka calaamadaha:
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, kuwaas oo ah kuwo qurux badan, balse aan muhiim ahayn, waxayna ku mashquulsan yihiin shaqo iyo dadaal badan si ay u helaan faa'iido weyn.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
== Ku dhejinta ==
<!--Linked from [[Template:Subinfobox bodystyle/doc]]-->
Hal qaab-dhismeed sanduuq macluumaad waxaa lagu dhex gelin karaa mid kale iyadoo la adeegsanayo cabbirka {{para|child}}. Sifadan waxaa loo isticmaali karaa in lagu abuuro sanduuq macluumaad oo kala duwan, ama in lagu abuuro qaybo macquul ah oo si wanaagsan loo qeexay. Waqti hore, waxaa lagama maarmaan ahayd in la isticmaalo gelinta si loo abuuro sanduuqyada macluumaadka ee wata in ka badan 99 saf; laakiin maanta ma jiro wax xad ah oo ku saabsan tirada safafka lagu qeexi karo hal mar oo ah {{tlc|infobox}}.
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow, tusaalooyinka kore, sanduuqa macluumaadka carruurta waxaa lagu dhex ridaa beerta <code>data</code>, ee looma gelin beerta <code>header</code>. Ogow in cinwaannada hoose ee qaybta aanay ku jirin farta geesiga ah bold haddii aan si cad loo cayimin farta geesiga ah. Si aad u hesho cinwaanno qaybeed oo geesi ah, geli sanduuqa macluumaadka carruurta beerta '''header''' (laakiin ha gelinin beerta '''label''' sababtoo ah lama soo bandhigi doono!), adigoo isticmaalaya midkood
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
ama,
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in ka tagidda cabbirka {{para|title}}, iyo in aan lagu darin wax qoraal ah oo ka horreeya sanduuqa macluumaadka ee la geliyay, ay keeni karto safaf shaxeed madhan oo khaldan, kuwaas oo abuuraya daldaloolo soo bandhigida muuqaalka ah. Soo saarka qashinka ah waxaa lagu caburin karaa iyadoo la adeegsanayo {{para|rowstyleN|display: none}}, iyadoo lagu beddelayo N lambarka xogta/madaxa.
waxay ka kooban tahay xiriiriyeya asal ah oo ku socda maqaallada Wikipedia ee ay ku jiraan sanduuqyada macluumaadka ee ku dhex jira sanduuqyada macluumaadka kale.
== Sanduuqyada hoose ==
Hab kale oo loogu talagalay gelinta ayaa ah in la isticmaalo {{para|subbox|yes}}, kaas oo ka saaraya xadka dibadda ee sanduuqa macluumaadka, laakiin ilaalinaya qaab-dhismeedka gudaha. Hal sifo oo habkan ah ayaa ah in sanduuqyada waalidka iyo carruurtu aanay u baahnayn inay yeeshaan qaab dhismeed isku mid ah, isla markaana calaamadda iyo beeraha xogta aan la simin sanduuqyada waalidka iyo carruurta u dhexeeya sababtoo ah kuma jiraan hal shax waalid ah.
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color:#ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Farsamooyinka gelinta ee la mid ah waxaa loo isticmaali karaa gudaha cabbirada nuxurka ee qaar ka mid ah qaababka kale ee soo saara shaxda (sida [[:Template:Sidebar|Sidebar]]):
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in buuxinta caadiga ah ee unugga xogta waalidka ee ka kooban sanduuq hoose kasta ay weli muuqato, markaa sanduuqyada hoose ayaa xoogaa ka cidhiidhi ah sanduuqa waalidka waxaana jira meel bannaan oo toosan oo sareysa oo u dhexeysa unugyada caadiga ah ee sanduuqa waalidka marka loo eego unugyada sanduuqyada hoose ee kala duwan.
== Xakamaynta kala jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee la geliyay ==
Qaab dhismeedka {{tlx|nbsp}} waxaa loo isticmaali karaa {{tlx|wbr}} iyo {{tlx|nowrap}} si loo xakameeyo kala-jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee lagu dhex geliyay sanduuqyada macluumaadka (tusaale liiska jilayaasha ee {{tlx|Infobox film}}), si looga hortago in qoraallada dhaadheer ee la duudduubay lala khaldo liisaska badan.
== Syntax-ka madhan oo buuxa ==
(Ogow: ma jiro xad ku saabsan tirada safafka suurtogalka ah; kaliya 20 ayaa la bixiyay hoose maaddaama sanduuqyada macluumaadka ee ka waaweyn kuwaas ay noqon doonaan kuwo naadir ah. Kaliya kordhi lambarka sida loo baahdo. Cabbirada "class" ee microformat sidoo kale waa laga tegay maaddaama aan si caadi ah loo isticmaalin.)
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| child = {{{child|}}}
| subbox = {{{subbox|}}}
| italic title = {{{italic title|no}}}
| templatestyles =
| child templatestyles =
| grandchild templatestyles =
| bodystyle =
| titlestyle =
| abovestyle =
| subheaderstyle =
| title =
| above =
| subheader =
| imagestyle =
| captionstyle =
| image =
| caption =
| image2 =
| caption2 =
| headerstyle =
| labelstyle =
| datastyle =
| header1 =
| label1 =
| data1 =
| header2 =
| label2 =
| data2 =
| header3 =
| label3 =
| data3 =
| header4 =
| label4 =
| data4 =
| header5 =
| label5 =
| data5 =
| header6 =
| label6 =
| data6 =
| header7 =
| label7 =
| data7 =
| header8 =
| label8 =
| data8 =
| header9 =
| label9 =
| data9 =
| header10 =
| label10 =
| data10 =
| header11 =
| label11 =
| data11 =
| header12 =
| label12 =
| data12 =
| header13 =
| label13 =
| data13 =
| header14 =
| label14 =
| data14 =
| header15 =
| label15 =
| data15 =
| header16 =
| label16 =
| data16 =
| header17 =
| label17 =
| data17 =
| header18 =
| label18 =
| data18 =
| header19 =
| label19 =
| data19 =
| header20 =
| label20 =
| data20 =
| belowstyle =
| below =
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
== U wareejinta MediaWikis kale ==
Qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaad wuxuu u baahan yahay kordhinta [[:mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] iyo [[:mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. [[Wikipedia:WikiProject Transwiki|WikiProject Transwiki]] waxay leedahay nooc ka mid ah qaab-dhismeedkan oo wax laga beddelay si uu uga shaqeeyo MediaWikis kale.
== Xogta Template-ka==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "Qaab-dhismeedkan waxaa loogu talagalay sidii meta template, oo ah qaab loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Guud ahaan, looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.",
"format": "{{_\n| ________________ = _\n}}\n",
"params": {
"name": {
"label": "magaca",
"description": ""
},
"child": {
"label": "child",
"description": ""
},
"subbox": {
"label": "subbox",
"description": ""
},
"italic title": {
"label": "italic title",
"description": ""
},
"templatestyles": {
"label": "templatestyles",
"description": ""
},
"child templatestyles": {
"label": "child templatestyles",
"description": ""
},
"grandchild templatestyles": {
"label": "grandchild templatestyles",
"description": ""
},
"bodystyle": {
"label": "bodystyle",
"description": ""
},
"titlestyle": {
"label": "titlestyle",
"description": ""
},
"abovestyle": {
"label": "abovestyle",
"description": ""
},
"subheaderstyle": {
"label": "subheaderstyle",
"description": ""
},
"title": {
"label": "Cinwaanka",
"description": "Cinwaanka lagu soo bandhigay sanduuqa macluumaadka korkiisa",
"type": "string",
"suggested": true
},
"above": {
"label": "above",
"description": ""
},
"subheader": {
"label": "subheader",
"description": ""
},
"imagestyle": {
"label": "imagestyle",
"description": ""
},
"captionstyle": {
"label": "captionstyle",
"description": ""
},
"image": {
"label": "Sawirka",
"description": "Sawirka muujinaya mawduuca. Adeegso syntax-ka sawirka oo buuxa.",
"type": "content",
"suggested": true,
"example": "[[File:example.png|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]"
},
"caption": {
"label": "Qoraal-hoosaadka",
"description": "qoraal-hoosaadka sawirka",
"type": "content",
"suggested": true
},
"image2": {
"label": "image2",
"description": ""
},
"caption2": {
"label": "caption2",
"description": ""
},
"headerstyle": {
"label": "headerstyle",
"description": ""
},
"labelstyle": {
"label": "labelstyle",
"description": ""
},
"datastyle": {
"label": "datastyle",
"description": ""
},
"header1": {
"label": "header1",
"description": ""
},
"label1": {
"label": "label1",
"description": ""
},
"data1": {
"label": "data1",
"description": ""
},
"header2": {
"label": "header2",
"description": ""
},
"label2": {
"label": "label2",
"description": ""
},
"data2": {
"label": "data2",
"description": ""
},
"header3": {
"label": "header3",
"description": ""
},
"label3": {
"label": "label3",
"description": ""
},
"data3": {
"label": "data3",
"description": ""
},
"header4": {
"label": "header4",
"description": ""
},
"label4": {
"label": "label4",
"description": ""
},
"data4": {
"label": "data4",
"description": ""
},
"header5": {
"label": "header5",
"description": ""
},
"label5": {
"label": "label5",
"description": ""
},
"data5": {
"label": "data5",
"description": ""
},
"header6": {
"label": "header6",
"description": ""
},
"label6": {
"label": "label6",
"description": ""
},
"data6": {
"label": "data6",
"description": ""
},
"header7": {
"label": "header7",
"description": ""
},
"label7": {
"label": "label7",
"description": ""
},
"data7": {
"label": "data7",
"description": ""
},
"header8": {
"label": "header8",
"description": ""
},
"label8": {
"label": "label8",
"description": ""
},
"data8": {
"label": "data8",
"description": ""
},
"header9": {
"label": "header9",
"description": ""
},
"label9": {
"label": "label9",
"description": ""
},
"data9": {
"label": "data9",
"description": ""
},
"header10": {
"label": "header10",
"description": ""
},
"label10": {
"label": "label10",
"description": ""
},
"data10": {
"label": "data10",
"description": ""
},
"header11": {
"label": "header11",
"description": ""
},
"label11": {
"label": "label11",
"description": ""
},
"data11": {
"label": "data11",
"description": ""
},
"header12": {
"label": "header12",
"description": ""
},
"label12": {
"label": "label12",
"description": ""
},
"data12": {
"label": "data12",
"description": ""
},
"header13": {
"label": "header13",
"description": ""
},
"label13": {
"label": "label13",
"description": ""
},
"data13": {
"label": "data13",
"description": ""
},
"header14": {
"label": "header14",
"description": ""
},
"label14": {
"label": "label14",
"description": ""
},
"data14": {
"label": "data14",
"description": ""
},
"header15": {
"label": "header15",
"description": ""
},
"label15": {
"label": "label15",
"description": ""
},
"data15": {
"label": "data15",
"description": ""
},
"header16": {
"label": "header16",
"description": ""
},
"label16": {
"label": "label16",
"description": ""
},
"data16": {
"label": "data16",
"description": ""
},
"header17": {
"label": "header17",
"description": ""
},
"label17": {
"label": "label17",
"description": ""
},
"data17": {
"label": "data17",
"description": ""
},
"header18": {
"label": "header18",
"description": ""
},
"label18": {
"label": "label18",
"description": ""
},
"data18": {
"label": "data18",
"description": ""
},
"header19": {
"label": "header19",
"description": ""
},
"label19": {
"label": "label19",
"description": ""
},
"data19": {
"label": "data19",
"description": ""
},
"header20": {
"label": "header20",
"description": ""
},
"label20": {
"label": "label20",
"description": ""
},
"data20": {
"label": "data20",
"description": ""
},
"belowstyle": {
"label": "belowstyle",
"description": ""
},
"below": {
"label": "below",
"description": ""
}
},
"paramOrder": [
"name",
"child",
"subbox",
"italic title",
"templatestyles",
"child templatestyles",
"grandchild templatestyles",
"bodystyle",
"titlestyle",
"abovestyle",
"subheaderstyle",
"title",
"above",
"subheader",
"imagestyle",
"captionstyle",
"image",
"caption",
"image2",
"caption2",
"headerstyle",
"labelstyle",
"datastyle",
"header1",
"label1",
"data1",
"header2",
"label2",
"data2",
"header3",
"label3",
"data3",
"header4",
"label4",
"data4",
"header5",
"label5",
"data5",
"header6",
"label6",
"data6",
"header7",
"label7",
"data7",
"header8",
"label8",
"data8",
"header9",
"label9",
"data9",
"header10",
"label10",
"data10",
"header11",
"label11",
"data11",
"header12",
"label12",
"data12",
"header13",
"label13",
"data13",
"header14",
"label14",
"data14",
"header15",
"label15",
"data15",
"header16",
"label16",
"data16",
"header17",
"label17",
"data17",
"header18",
"label18",
"data18",
"header19",
"label19",
"data19",
"header20",
"label20",
"data20",
"belowstyle",
"below"
]
}
</templatedata>
== Sidoo kale eeg ==
* [[Module:Infobox]], module-ka [[Wikipedia:Lua|Lua]] ee uu ku saleysan yahay qaab-dhismeedkani
* [[Module:Check for unknown parameters]]
* {{tl|Infobox3cols}}
* {{tl|Navbox}} iyo {{tl|Sidebar}}
* [[:Module:InfoboxImage]]
nunbb1cnmjdkitu4q1n2qae13tv0ffe
312154
312153
2026-11-10T09:47:55Z
Isma4l
41797
/* Sawirada sawir gacmeedka */
312154
wikitext
text/x-wiki
{{Distinguish|Template:Userbox}}
{{Documentation subpage}}
<!-- Fadlan geli qaybaha halka la tilmaamay ee hoose ee boggan iyo interwikis-ka Wikidata (eg [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}}
{{Lua|Module:Infobox}}
{{Parameter names example
|name={{PAGENAME}} <!--|child |subbox |decat--> |title |above |subheader |subheader1 |subheader2={{{subheader2}}}<br/>......
|image|caption |image1|caption1 |image2|caption2={{{caption2}}}<br/>......
|header1=<div style="border-top:1px dashed #ccc;">{{{header1}}}<br/>{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label2={{{label1}}} |data2={{{data1}}}
|data3=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data1}}}</div>
|header5={{{header2}}}<br/><div style="padding:0.75em 0 0.5em;">{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label6={{{label2}}} |data6={{{data2}}}
|data7=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data2}}}</div>
|data9=<div style="padding:0.75em 0 0.5em;">( ''iwm.'' )</div>
|below
}}
'''[[Template:Infobox]]''' waxaa loo jeediyay inuu noqdo metatemplate: oo ah qaab-dhismeed loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Waxaa loo isticmaalaa in lagu abaabulo qaab-dhismeedka {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale ahaan {{tlx|Infobox building}}). Guud ahaan, qaab-dhismeedkan looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa, laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.
si aad u aragto liisaska sanduuqyada macluumaadka ee mawduucyada gaarka ah ee diyaarka ah. waxay ka kooban tahay hordhac ku saabsan nuxurka lagu talinayo iyo naqshadaynta sanduuqyada macluumaadka waxay ka kooban tahay tilmaamo hab raac oo dheeri ah.
== Isticmaalka ==
Haddii ay tahay {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}}, koodhka qaab-dhismeedku wuxuu u eg yahay sidan, oo la fududeeyay:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| name = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| image = {{{image|}}}
| caption1 = {{{caption|}}}
| label1 = Magacyadii hore
| data1 = {{{former_names|}}}
| header2 = Macluumaadka guud
| label3 = Xaaladda
| data3 = {{{status|}}}
... <!-- iwm. -->
}}
</syntaxhighlight>
== Cabbirada kontoroolka ikhtiyaarka ah ==
; name : Haddii cabbirkani leeyahay qiime, xiriiriyeyaasha "arag, ka hadal oo wax ka beddel" waxaa lagu dari doonaa xagga hoose ee sanduuqa macluumaadka iyaga oo tilmaamaya bogga la magacaabay, oo ay ka horreyso <code>Template:</code> haddii aan la cayimin namespace. Waxaad isticmaali kartaa qiimaha <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:PAGENAME}}</syntaxhighlight>; si kastaba ha ahaatee, tani naadir ayay ahaan tahay tan aad rabto sababtoo ah waxay u diri doontaa isticmaaleyaasha gujinaya xiriiriyeyaashaas sanduuqa macluumaadka xagga koodhka qaab dhismeedka halkii ay ka ahaan lahayd xogta sanduuqa macluumaadka ee ay u badantahay inay rabaan inay beddelaan.
; child : Eeg qaybta [[#Embedding|§ Ku dhejinta]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa macluumaadka hoose ee carruurta ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; subbox : Eeg qaybta [[#Subboxes|Subboxes]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa hoose ee subbox-ka ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso. Wax saameyn ah kuma laha haddii cabbirka {{para|child}} sidoo kale loo dhigo "yes".
; decat : Haddii tan loo dhigo "yes", bogga hadda jira lama gelin doono si otomaatiga ah qaybaha dayactirka marka sanduuqa macluumaadka ee la abuuray uu qabo dhibaatooyin ama aanu lahayn qayb xog ah oo muuqata. U dhaaf madhan sida caadiga ah ama u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; autoheaders: Haddii tan loo dhigo qiime kasta oo aan madhanayn, madaxyada aan ku xigi doonin beeraha xogta waa la tirtiraa. Eeg qaybta "[[#Hiding headers when all its data fields are empty|qarinshada madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin]]" si aad u hesho faahfaahin dheeri ah.
== Cabbirada nuxurka ==
=== Cinwaanka ===
Waxaa jira laba siyaabood oo kala duwan oo cinwaan loogula geli karo sanduuqa macluumaadka. Mid wuxuu ka kooban yahay cinwaanka gudaha xadka sanduuqa macluumaadka ee unugga ugu sarreeya ee shaxda, kan kalena wuxuu u dhigaa sidii qoraal hoosaad korka shaxda. Waxaad labadaba wada isticmaali kartaa, ama hal keliya, ama midna (inkasta oo aan tan lagu talinayn):
; title : Qoraalka lagu ridayo qoraal-hoosaadka korka shaxda (ama sidii madax qaybeed ka hor dhammaan nuxurka shaxdan, haddii tani ay tahay sanduuq macluumaad carruur ah). Sababo la xiriira [[Wikipedia:Manual of Style/Accessibility#Tables|arrimaha heli-karnimada]], tani waa beddelka ugu badan ee lagu talinayo.
; above : Qoraalka lagu dhex ridayo unugga ugu sarreeya ee shaxda.
; subheader(n) : beeraha cinwaanka dheeraadka ah ee ku habboon hoosta {{para|title}} iyo {{para|above}}, laakiin ka hor sawirada.
Tusaalooyinka:
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Sawirada sawir gacmeedka ===
; image(n) : sawirada lagu soo bandhigayo xagga sare ee qaab-dhismeedka. Isticmaal syntax-ka sawirka oo buuxa, tusaale ahaan: {{code|lang=wikitext|<nowiki>[[File:example.png|frameless|upright=1.1|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]</nowiki>}}. {{pb}} Sawirka waxaa loo dhexaysiiyay sida caadiga ah. Isticmaal cabbiraad cabbir toosan si aad u beddesho cabbirka sawirka adigoo adeegsanaya {{para|upright}} haddii loo baahdo. Isticmaal {{para|alt}} si aad u bixiso sharaxaad qoraal ah oo loogu talagalay akhriska shaashadda; eeg [[:en:WP:ALT|WP:ALT]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan qoraalka beddelka ah. {{pb}} Haddii aad adeegsanayso cabbirkan oo qayb ka ah {{tlf|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale {{tl|Infobox building}}), wac [[Module:InfoboxImage]] adigoo adeegsanaya: {{code|lang=wikitext|<nowiki>{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |upright={{{upright|}}} |alt={{{alt|}}} }}</nowiki>}}.
; caption(n) : Qoraalka la hoos dhigayo sawirada.
=== Xogta ugu weyn ===
; header(n) : Qoraalka loo isticmaalayo madax ahaan safka <var>n</var>.
; label(n) : Qoraalka loo isticmaalayo calaamad ahaan safka <var>n</var>.
; data(n) : Qoraalka lagu soo bandhigayo xog ahaan safka <var>n</var>.
Fiiro gaar ah: qiime kasta oo la siiyo (n), dhammaan isku-darka cabbirada lama oggola. Joogitaanka {{para|header<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|data<var>(n)</var>}} ee u dhiganta (iyo {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}}, eeg hoos) la iska indhatiro; maqnaanshaha {{para|data<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|label<var>(n)</var>}} ee u dhiganta la iska indhatiro. Isku-darka ansaxa ah ee saf kasta oo keliya waa:
* {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|header<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
Eeg soo bandhigida header4, label4, iyo data4 ee qaybta [[#Examples|Tusaalooyinka]] hoose.
==== Kala duwanaanshaha nambarka ====
Si loo oggolaado dabacsanaan marka qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaadka la beddelo, waxay noqon kartaa mid waxtar leh marka la horumarinayo sanduuqa macluumaadka in la isticmaalo nambaro aan isku xigxigin oo loogu talagalay madaxa iyo safafka calaamadda/xogta. Cabbirada safafka cusub ayaa markaa la gelin karaa mustaqbalka iyada oo aan loo baahnayn in dib loo lambareeyo cabbirada jira. Tusaale ahaan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| header3 = Qaybta 1
| label5 = Calaamadda A
| data5 = Xogta A
| label7 = Calaamadda C
| data7 = Xogta C
| header10 = Qaybta 2
| label12 = Calaamadda D
| data12 = Xogta D
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Waxa kale oo suurtogal ah in si otomaatiga ah loo lambareeyo magacyada cabbirada adigoo adeegsanaya [[:en:User:Frietjes/infoboxgap.js|User:Frietjes/infoboxgap.js]] ama [[Module:IncrementParams]].
Ma jiro xad sare oo ku saabsan nambarada laakiin waa inay jiraan ugu badnaan 50 nambar oo u dhexeeya nambar kasta oo la isticmaalay.
==== Ka dhigidda beeraha xogta kuwo ikhtiyaari ah ====
Saf leh calaamad laakiin aan lahayn xog lama soo bandhigo. Tani waxay u oggolaaneysaa abuurista fudud ee safafka nuxurka sanduuqa macluumaadka ee ikhtiyaariga ah. Si aad saf uga dhigto mid ikhtiyaari ah, adeegso cabbir ku dhammaada xarig madhan, sida tan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label5 = Tirada dadka
| data5 = {{{population|}}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Qaabkan haddii maqaalku uusan qeexin cabbirka tirada dadka ee sanduuqa macluumaadkiisa safka lama soo bandhigi doono.
Beeraha aadka u adag ee wata nuxur hore loo sii qaabeeyey oo weli jiri lahaa xataa haddii aan la dejin cabbirka, waxaad ku duubi kartaa dhammaanteed bayaanka "#if" si aad uga dhigto wax walba inay baaba'aan marka aan la isticmaalin cabbirka. Tusaale ahaan, bayaanka "#if" ee tusaalaha soo socda wuxuu akhriyaa "#if:cabbirka <var>mass</var> waa la bixiyey |kadib soo bandhig, oo ay ku xigto 'kg'":
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label6 = Miisaanka
| data6 = {{ #if: {{{mass|}}} | {{{mass}}} kg }}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Wixii ku saabsan #if, eeg [[meta:ParserFunctions##if:|halkan]].
==== Qarinta madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin ====
Waxaad sidoo kale ka dhigi kartaa madaxyada inay si otomaatiga ah isu qariyaan marka qaybtooda ay madhan tahay (oo aanay lahayn saf xog ah oo muuqda).
Tixgeli xaaladdan:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Haddii aad rabto inaad qariso madaxa marka aanay jirin qiimayaal {{para|data<var>N</var>}}, isticmaal {{para|autoheaders|y}}:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Marka, madaxa1 waxaa la tusi doonaa haddii shaygan 1, shaygan 2, ama shaygan 3 midkood la qeexay. Haddii midkoodna seddexda cabbir aan la qeexin madaxa lama tusi doono mana jiro saf madhan oo ka muuqan doona ka hor nuxurka xiga ee muuqda.
Fiiro gaar ah: haddii xogtu leedahay curiyeyaal css oo madhan, sida {{para|data|2=<span style="background:yellow;"></span>}}, tan waxaa loola dhaqmi doonaa sidii mid aan madhanayn (oo leh xog).
Haddii {{para|autoheaders|y}} laakiin ay jiraan waxyaabo aad {{em|jeclaan weydo}} inay kiciyaan madax, geli {{para|headerX|_BLANK_}}. Tani waxay u adeegi doontaa sidii madax madhan waxayna ka sooci doontaa waxyaabaha ku xiga.
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Qeybta hoose ===
; below : Qoraalka lagu ridayo unugga hoose. Unugga hoose waxaa loogu talagalay qoraallada hoose, eeg-sidoo-kale, iyo macluumaadka kale ee la midka ah.
== Cabbirada soo bandhigida ==
=== Cinwaannada foorarka leh (Italic titles) ===
Cinwaannada maqaallada ee wata sanduuqyada macluumaadka waxaa laga dhigi karaa kuwo foorar ah, iyadoo la raacayo [[WP:ITALICTITLE]], iyada oo la gudbinayo cabbirka <code>italic title</code>.
* Daari cinwaannada foorarka leh adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title}}}} oo ka yimid sanduuqa macluumaadka. Ogow in gudbinta qiime madhan ee {{para|italic title}} ay ka dhigi doonto cinwaanka maqaalka mid foorar ah.
* Demi sida caadiga ah (gaar ahaan sababtoo ah qoraalka Laatiinka oo keliya ayaa si ammaan ah loogu soo bandhigi karaa qaabkan oo foorar ayaa loo baahan karaa si loo kala saaro luqadda qalaad iyo luqadda maxalliga ah ee Ingiriiska oo keliya qoraalkaas, laakiin way adkaan lahayd in la akhriyo qoraallada kale) laakiin u oggolow tusaalooyin qaar in la foorariyo adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title|no}}}}
* Ha ka dhigin wax cinwaanno ah kuwo foorar ah adigoo aan haba yaraatee gudbin cabbirka.
=== Qaabeynta CSS ===
Fiiro gaar ah: Cabbirada soo socda waa kuwo la joojiyay oo la door bidayo [[#TemplateStyles|TemplateStyles]].
{| class="wikitable"
|-
! scope="col" | Cabbirka (Parameter)
! scope="col" | Sharaxaada
! scope="col" | Fasalka beddelka ee TemplateStyles
|-
| {{para|bodystyle}}
| Wuxuu khuseeyaa shaxda sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
| {{nowrap|Fasalka loo qoondeeyay qaab-dhismeedka ee {{para|bodyclass}}}}
|-
| {{para|titlestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya qoraal-hoosaadka cinwaanka. Ku darista midabka dambe badanaa laguma talinayo maadaama qoraalka lagu soo bandhigo "baxsan" sanduuqa macluumaadka.
| <code>.infobox-title</code>
|-
| {{para|abovestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga "above" ee xagga sare. Qaabka caadiga ah wuxuu leeyahay font-size:125%; maadaama unuggan loo adeegsado cinwaan, haddii aad rabto inaad u isticmaasho unugga sare qoraal cabbirkiisu caadi yahay ku dar "font-size:100%;" abovestyle-ka.
| <code>.infobox-above</code>
|-
| {{para|imagestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa unugga uu sawirku ku jiro. Tani waxaa ku jira qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka, laakiin waa inaad dejisaa sifooyinka qoraalka captionstyle halkii aad ka dejin lahayd imagestyle haddii ay dhacdo in qoraal-hoosaadka laga saaro unuggan mustaqbalka.
| <code>.infobox-image</code>
|-
| {{para|caption}}
| Wuxuu khuseeyaa qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka.
| <code>.infobox-caption</code>
|-
| {{para|rowstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay safka ee {{para|rowclass<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|rowcellstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee dhammaan unugyada safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay unugyada ee {{para|class<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|headerstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada madaxa.
| <code>.infobox-header</code>
|-
| {{nowrap|{{para|subheaderstyle}}}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada qoraal-hoosaadka madaxa (subheader).
| <code>.infobox-subheader</code>
|-
| {{para|labelstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada calaamadda (label).
| <code>.infobox-label</code>
|-
| {{para|datastyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada xogta.
| <code>.infobox-data</code> ama <code>.infobox-full-data</code>
|-
| {{para|belowstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga hoose (below).
| <code>.infobox-below</code>
|}
=== Fasallada HTML iyo microformats ===
{{div col}}
; bodyclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
; titleclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal-hoosaadka '''cinwaanka''' sanduuqa macluumaadka.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; aboverowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''above''' uu ku jiro.
-->
; aboveclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''above''' ee sanduuqa macluumaadka.
; subheaderrowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee qoraal-hoosaadku (subheader) ku jiro.
; subheaderclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal.hoosaadka sanduuqa macluumaadka (subheader).
; imagerowclass(n) : Cabbirradani waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee sawirkoodu '''image''' ku jiro.
; imageclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee '''image'''-ka.
; rowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka la cayimay oo ay ku jiraan unugyada '''label''' iyo '''data'''.
; class(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''data''' ee safka la cayimay. Haddii aanu jirin unug '''data''' ah wax saameyn ah ma laha.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; belowrowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''below''' uu ku jiro.
-->
; belowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''below''' ee sanduuqa macluumaadka.
{{div col end}}
Qaab dhismeedkani wuxuu taageerayaa lagu darista macluumaadka microformat. Tani waxaa la sameeyaa iyadoo la daro sifooyinka "class" unugyo xogeed oo kala duwan, iyadoo la tilmaamayo nooca macluumaadka ku jira gudaha. Magacyo fasal oo badan ayaa la cayimi karaa, oo ay kala soocayaan meelaha bannaan, qaarkood waxaa loo isticmaalaa sidii xuliyayaal qaabeynta gaarka ah iyadoo la raacayo siyaasadda mashruuca ama maqaarka laga doortay dookhyada isticmaalaha, kuwa kalena waxaa loo isticmaalaa microformats.
Si loogu calaamadiyo sanduuqa macluumaadka inuu ka kooban yahay macluumaadka hCard, tusaale ahaan, ku dar cabbirka soo socda:
| bodyclass = vcard
{{clear}}
Iyo saf kasta oo ka kooban unug xogeed oo ah qayb ka mid ah vcard-ka, ku dar cabbir fasal oo u dhigma:
| class1 = fn
| class2 = org
| class3 = tel
{{clear}}
...iyo wixii la mid ah. "above" iyo "title" sidoo kale waxaa la siin karaa fasallo, maaddaama kuwan badanaa loo isticmaalo in lagu soo bandhigo magaca mawduuca sanduuqa macluumaadka.
Eeg [[:en:Wikipedia:WikiProject Microformats|Wikipedia:WikiProject Microformats]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan ku darista macluumaadka microformat ee Wikipedia, iyo microformat si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan microformats guud ahaan.
=== TemplateStyles ===
Cabbirada TemplateStyles {{para|templatestyles}}, {{para|child templatestyles}}, iyo {{para|grandchild templatestyles}} waxay qaataan magaca bogga ee TemplateStyles waxayna u rogayaan sumadda TemplateStyles. Sumaddu waa hab aad u xoog badan oo lagu daro qaabeynta sanduuqa macluumaadka.
Qaar ka mid ah xeerarka isticmaalka:
# Had iyo jeer ku dar fasal gaar u ah qaab-dhismeedka gudaha {{para|bodyclass}} si aanay qaababka lagu daray hal sanduuq macluumaad u "daadan" sanduuq macluumaad kale. Tusaale ahaan, [[Template:Infobox settlement]] waxay leedahay {{para|bodyclass|ib-settlement}} iyo bogga [[Template:Infobox settlement/styles.css]] wuxuu beegsadaa <code>.ib-settlement</code> dhammaan qaabayntiisa lagu daray.
# Ha u qaadan in Template:Infobox uu sii wadi doono inuu yeesho qaab-dhismeed shaxeed (tusaale, ha beegsan <code>table</code> ama shax kasta oo kale oo HTML ah bogga TemplateStyles). Qaab-dhismeedka shaxdu waa mid si tartiib tartiib ah loo joojinayo oo meesha ka bixi doona waqti qaar mustaqbalka.
Sumaddahan waxaa lagu rarayaa nidaamkan: TemplateStyles ee liiska jiifka ([[Template:Hlist/styles.css]]), TemplateStyles ee liiska aan xabbaduhu lahayn ([[Template:Plainlist/styles.css]]), TemplateStyles-ka asaasiga ah ([[Module:Infobox/styles.css]]), templatestyles, child, iyo kadib grandchild, oo loo isticmaali karo in lagu 'cascadiyo' qaababka.
; templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module wacaya {{tl|Infobox}} si toos ah.
; child templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|templatestyles}}.
; grandchild templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|child templatestyles}}.
Liiska caadiga ah ee fasallada ka soo baxa curiye kasta oo sanduuq macluumaad ah (tusaale ka soo baxa dhammaan {{para|data<sub>n</sub>}}, ama dhammaan kiisaska {{para|above}}) waxaa laga heli karaa [[Module:Infobox]] ee safafka "addClass". Qoraalka hoose waa liis aan rasmi ahayn laakiin ku filan qaabeynta guud ee badankooda:
{{div col}}
; .infobox : Fasalka sanduuqa macluumaadka ee heerka sare.
; .infobox-title : Fasalka la xiriira {{para|title}}.
; .infobox-above : Fasalka la xiriira {{para|above}}.
; .infobox-image : Fasalka la xiriira {{para|image<sub>n</sub>}}. Sawir kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-caption : Fasalka la xiriira {{para|caption<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-header : Fasalka la xiriira {{para|header<sub>n</sub>}}. Madax kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-subheader : Fasalka la xiriira {{para|subheader<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-label : Fasalka la xiriira {{para|label<sub>n</sub>}}. Calaamad kasta waxay yeelan doontaa fasalkan.
; .infobox-data
; .infobox-full-data
: Fasallada la xiriira {{para|data<sub>n</sub>}}. Saf kasta oo xog ah wuxuu yeelan doonaa mid ka mid ah fasalladan, iyadoo ku xiran in xogta gaarka ahi leedahay calaamad.
; .infobox-below : Fasalka la xiriira {{para|below}}.
; .infobox-navbar : Fasalka la xiriira {{para|navbar}}.
{{div col end}}
==== Tusaale isticmaalka cabbirka TemplateStyles ====
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo aan u baahnayn inuu taageero qaababka carruurta ee u gaarka ah (ha ahaato sababtoo ah ma laha carruur ama sababtoo ah ma rabto carruur):
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = Tusaalaha Carruurta
| bodyclass = ib-example
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo leh carruurtiisa gaarka ah iyo tusaale ka mid ah carruurta (qaababka ayeeyada ayaa leh isticmaal la mid ah):
<div style="display: flex">
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = {{{title|Cinwaanka Tusaalaha Carruurta}}}
| bodyclass = ib-example {{{bodyclass|}}}
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
| child templatestyles = {{{child templatestyles|}}}
}}
</syntaxhighlight>
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox/child example
| title = Cinwaanka Tusaalaha Ayeeyada
| bodyclass = ib-child-example
| child templatestyles = Template:Infobox/child example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
</div>
== Tusaalooyinka ==
Ogow sida uusan safku uga muuqan sanduuqa macluumaadka ee la soo bandhigay marka '''label''' la qeexiyo iyada oo aan la socon unug '''data''' ah, iyo sida dhammaantood loo soo bandhigo marka '''header''' la qeexiyo isla safka uu ku jiro unug '''data''' ah. Sidoo kale oggow in '''subheaders''' aanay ahayn kuwo dhumuc weyn leh oo geesi ah (bold) sida '''headers''' ee loo adeegsado in lagu kala qaybiyo qaybta xogta weyn, sababtoo ah doorkan waxaa loogu talagalay unugga '''above''' :
{{Suppress categories|
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal-hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
Tusaalahan, cabbirada {{para|bodystyle}} iyo {{para|labelstyle}} waxaa loo isticmaalaa in lagu habeeyo ballaca sanduuqa macluumaadka iyo in lagu qeexiyo ballaca caadiga ah ee tiirka calaamadaha:
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, kuwaas oo ah kuwo qurux badan, balse aan muhiim ahayn, waxayna ku mashquulsan yihiin shaqo iyo dadaal badan si ay u helaan faa'iido weyn.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
== Ku dhejinta ==
<!--Linked from [[Template:Subinfobox bodystyle/doc]]-->
Hal qaab-dhismeed sanduuq macluumaad waxaa lagu dhex gelin karaa mid kale iyadoo la adeegsanayo cabbirka {{para|child}}. Sifadan waxaa loo isticmaali karaa in lagu abuuro sanduuq macluumaad oo kala duwan, ama in lagu abuuro qaybo macquul ah oo si wanaagsan loo qeexay. Waqti hore, waxaa lagama maarmaan ahayd in la isticmaalo gelinta si loo abuuro sanduuqyada macluumaadka ee wata in ka badan 99 saf; laakiin maanta ma jiro wax xad ah oo ku saabsan tirada safafka lagu qeexi karo hal mar oo ah {{tlc|infobox}}.
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow, tusaalooyinka kore, sanduuqa macluumaadka carruurta waxaa lagu dhex ridaa beerta <code>data</code>, ee looma gelin beerta <code>header</code>. Ogow in cinwaannada hoose ee qaybta aanay ku jirin farta geesiga ah bold haddii aan si cad loo cayimin farta geesiga ah. Si aad u hesho cinwaanno qaybeed oo geesi ah, geli sanduuqa macluumaadka carruurta beerta '''header''' (laakiin ha gelinin beerta '''label''' sababtoo ah lama soo bandhigi doono!), adigoo isticmaalaya midkood
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
ama,
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in ka tagidda cabbirka {{para|title}}, iyo in aan lagu darin wax qoraal ah oo ka horreeya sanduuqa macluumaadka ee la geliyay, ay keeni karto safaf shaxeed madhan oo khaldan, kuwaas oo abuuraya daldaloolo soo bandhigida muuqaalka ah. Soo saarka qashinka ah waxaa lagu caburin karaa iyadoo la adeegsanayo {{para|rowstyleN|display: none}}, iyadoo lagu beddelayo N lambarka xogta/madaxa.
waxay ka kooban tahay xiriiriyeya asal ah oo ku socda maqaallada Wikipedia ee ay ku jiraan sanduuqyada macluumaadka ee ku dhex jira sanduuqyada macluumaadka kale.
== Sanduuqyada hoose ==
Hab kale oo loogu talagalay gelinta ayaa ah in la isticmaalo {{para|subbox|yes}}, kaas oo ka saaraya xadka dibadda ee sanduuqa macluumaadka, laakiin ilaalinaya qaab-dhismeedka gudaha. Hal sifo oo habkan ah ayaa ah in sanduuqyada waalidka iyo carruurtu aanay u baahnayn inay yeeshaan qaab dhismeed isku mid ah, isla markaana calaamadda iyo beeraha xogta aan la simin sanduuqyada waalidka iyo carruurta u dhexeeya sababtoo ah kuma jiraan hal shax waalid ah.
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color:#ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Farsamooyinka gelinta ee la mid ah waxaa loo isticmaali karaa gudaha cabbirada nuxurka ee qaar ka mid ah qaababka kale ee soo saara shaxda (sida [[:Template:Sidebar|Sidebar]]):
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in buuxinta caadiga ah ee unugga xogta waalidka ee ka kooban sanduuq hoose kasta ay weli muuqato, markaa sanduuqyada hoose ayaa xoogaa ka cidhiidhi ah sanduuqa waalidka waxaana jira meel bannaan oo toosan oo sareysa oo u dhexeysa unugyada caadiga ah ee sanduuqa waalidka marka loo eego unugyada sanduuqyada hoose ee kala duwan.
== Xakamaynta kala jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee la geliyay ==
Qaab dhismeedka {{tlx|nbsp}} waxaa loo isticmaali karaa {{tlx|wbr}} iyo {{tlx|nowrap}} si loo xakameeyo kala-jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee lagu dhex geliyay sanduuqyada macluumaadka (tusaale liiska jilayaasha ee {{tlx|Infobox film}}), si looga hortago in qoraallada dhaadheer ee la duudduubay lala khaldo liisaska badan.
== Syntax-ka madhan oo buuxa ==
(Ogow: ma jiro xad ku saabsan tirada safafka suurtogalka ah; kaliya 20 ayaa la bixiyay hoose maaddaama sanduuqyada macluumaadka ee ka waaweyn kuwaas ay noqon doonaan kuwo naadir ah. Kaliya kordhi lambarka sida loo baahdo. Cabbirada "class" ee microformat sidoo kale waa laga tegay maaddaama aan si caadi ah loo isticmaalin.)
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| child = {{{child|}}}
| subbox = {{{subbox|}}}
| italic title = {{{italic title|no}}}
| templatestyles =
| child templatestyles =
| grandchild templatestyles =
| bodystyle =
| titlestyle =
| abovestyle =
| subheaderstyle =
| title =
| above =
| subheader =
| imagestyle =
| captionstyle =
| image =
| caption =
| image2 =
| caption2 =
| headerstyle =
| labelstyle =
| datastyle =
| header1 =
| label1 =
| data1 =
| header2 =
| label2 =
| data2 =
| header3 =
| label3 =
| data3 =
| header4 =
| label4 =
| data4 =
| header5 =
| label5 =
| data5 =
| header6 =
| label6 =
| data6 =
| header7 =
| label7 =
| data7 =
| header8 =
| label8 =
| data8 =
| header9 =
| label9 =
| data9 =
| header10 =
| label10 =
| data10 =
| header11 =
| label11 =
| data11 =
| header12 =
| label12 =
| data12 =
| header13 =
| label13 =
| data13 =
| header14 =
| label14 =
| data14 =
| header15 =
| label15 =
| data15 =
| header16 =
| label16 =
| data16 =
| header17 =
| label17 =
| data17 =
| header18 =
| label18 =
| data18 =
| header19 =
| label19 =
| data19 =
| header20 =
| label20 =
| data20 =
| belowstyle =
| below =
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
== U wareejinta MediaWikis kale ==
Qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaad wuxuu u baahan yahay kordhinta [[:mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] iyo [[:mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. [[Wikipedia:WikiProject Transwiki|WikiProject Transwiki]] waxay leedahay nooc ka mid ah qaab-dhismeedkan oo wax laga beddelay si uu uga shaqeeyo MediaWikis kale.
== Xogta Template-ka==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "Qaab-dhismeedkan waxaa loogu talagalay sidii meta template, oo ah qaab loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Guud ahaan, looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.",
"format": "{{_\n| ________________ = _\n}}\n",
"params": {
"name": {
"label": "magaca",
"description": ""
},
"child": {
"label": "child",
"description": ""
},
"subbox": {
"label": "subbox",
"description": ""
},
"italic title": {
"label": "italic title",
"description": ""
},
"templatestyles": {
"label": "templatestyles",
"description": ""
},
"child templatestyles": {
"label": "child templatestyles",
"description": ""
},
"grandchild templatestyles": {
"label": "grandchild templatestyles",
"description": ""
},
"bodystyle": {
"label": "bodystyle",
"description": ""
},
"titlestyle": {
"label": "titlestyle",
"description": ""
},
"abovestyle": {
"label": "abovestyle",
"description": ""
},
"subheaderstyle": {
"label": "subheaderstyle",
"description": ""
},
"title": {
"label": "Cinwaanka",
"description": "Cinwaanka lagu soo bandhigay sanduuqa macluumaadka korkiisa",
"type": "string",
"suggested": true
},
"above": {
"label": "above",
"description": ""
},
"subheader": {
"label": "subheader",
"description": ""
},
"imagestyle": {
"label": "imagestyle",
"description": ""
},
"captionstyle": {
"label": "captionstyle",
"description": ""
},
"image": {
"label": "Sawirka",
"description": "Sawirka muujinaya mawduuca. Adeegso syntax-ka sawirka oo buuxa.",
"type": "content",
"suggested": true,
"example": "[[File:example.png|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]"
},
"caption": {
"label": "Qoraal-hoosaadka",
"description": "qoraal-hoosaadka sawirka",
"type": "content",
"suggested": true
},
"image2": {
"label": "image2",
"description": ""
},
"caption2": {
"label": "caption2",
"description": ""
},
"headerstyle": {
"label": "headerstyle",
"description": ""
},
"labelstyle": {
"label": "labelstyle",
"description": ""
},
"datastyle": {
"label": "datastyle",
"description": ""
},
"header1": {
"label": "header1",
"description": ""
},
"label1": {
"label": "label1",
"description": ""
},
"data1": {
"label": "data1",
"description": ""
},
"header2": {
"label": "header2",
"description": ""
},
"label2": {
"label": "label2",
"description": ""
},
"data2": {
"label": "data2",
"description": ""
},
"header3": {
"label": "header3",
"description": ""
},
"label3": {
"label": "label3",
"description": ""
},
"data3": {
"label": "data3",
"description": ""
},
"header4": {
"label": "header4",
"description": ""
},
"label4": {
"label": "label4",
"description": ""
},
"data4": {
"label": "data4",
"description": ""
},
"header5": {
"label": "header5",
"description": ""
},
"label5": {
"label": "label5",
"description": ""
},
"data5": {
"label": "data5",
"description": ""
},
"header6": {
"label": "header6",
"description": ""
},
"label6": {
"label": "label6",
"description": ""
},
"data6": {
"label": "data6",
"description": ""
},
"header7": {
"label": "header7",
"description": ""
},
"label7": {
"label": "label7",
"description": ""
},
"data7": {
"label": "data7",
"description": ""
},
"header8": {
"label": "header8",
"description": ""
},
"label8": {
"label": "label8",
"description": ""
},
"data8": {
"label": "data8",
"description": ""
},
"header9": {
"label": "header9",
"description": ""
},
"label9": {
"label": "label9",
"description": ""
},
"data9": {
"label": "data9",
"description": ""
},
"header10": {
"label": "header10",
"description": ""
},
"label10": {
"label": "label10",
"description": ""
},
"data10": {
"label": "data10",
"description": ""
},
"header11": {
"label": "header11",
"description": ""
},
"label11": {
"label": "label11",
"description": ""
},
"data11": {
"label": "data11",
"description": ""
},
"header12": {
"label": "header12",
"description": ""
},
"label12": {
"label": "label12",
"description": ""
},
"data12": {
"label": "data12",
"description": ""
},
"header13": {
"label": "header13",
"description": ""
},
"label13": {
"label": "label13",
"description": ""
},
"data13": {
"label": "data13",
"description": ""
},
"header14": {
"label": "header14",
"description": ""
},
"label14": {
"label": "label14",
"description": ""
},
"data14": {
"label": "data14",
"description": ""
},
"header15": {
"label": "header15",
"description": ""
},
"label15": {
"label": "label15",
"description": ""
},
"data15": {
"label": "data15",
"description": ""
},
"header16": {
"label": "header16",
"description": ""
},
"label16": {
"label": "label16",
"description": ""
},
"data16": {
"label": "data16",
"description": ""
},
"header17": {
"label": "header17",
"description": ""
},
"label17": {
"label": "label17",
"description": ""
},
"data17": {
"label": "data17",
"description": ""
},
"header18": {
"label": "header18",
"description": ""
},
"label18": {
"label": "label18",
"description": ""
},
"data18": {
"label": "data18",
"description": ""
},
"header19": {
"label": "header19",
"description": ""
},
"label19": {
"label": "label19",
"description": ""
},
"data19": {
"label": "data19",
"description": ""
},
"header20": {
"label": "header20",
"description": ""
},
"label20": {
"label": "label20",
"description": ""
},
"data20": {
"label": "data20",
"description": ""
},
"belowstyle": {
"label": "belowstyle",
"description": ""
},
"below": {
"label": "below",
"description": ""
}
},
"paramOrder": [
"name",
"child",
"subbox",
"italic title",
"templatestyles",
"child templatestyles",
"grandchild templatestyles",
"bodystyle",
"titlestyle",
"abovestyle",
"subheaderstyle",
"title",
"above",
"subheader",
"imagestyle",
"captionstyle",
"image",
"caption",
"image2",
"caption2",
"headerstyle",
"labelstyle",
"datastyle",
"header1",
"label1",
"data1",
"header2",
"label2",
"data2",
"header3",
"label3",
"data3",
"header4",
"label4",
"data4",
"header5",
"label5",
"data5",
"header6",
"label6",
"data6",
"header7",
"label7",
"data7",
"header8",
"label8",
"data8",
"header9",
"label9",
"data9",
"header10",
"label10",
"data10",
"header11",
"label11",
"data11",
"header12",
"label12",
"data12",
"header13",
"label13",
"data13",
"header14",
"label14",
"data14",
"header15",
"label15",
"data15",
"header16",
"label16",
"data16",
"header17",
"label17",
"data17",
"header18",
"label18",
"data18",
"header19",
"label19",
"data19",
"header20",
"label20",
"data20",
"belowstyle",
"below"
]
}
</templatedata>
== Sidoo kale eeg ==
* [[Module:Infobox]], module-ka [[Wikipedia:Lua|Lua]] ee uu ku saleysan yahay qaab-dhismeedkani
* [[Module:Check for unknown parameters]]
* {{tl|Infobox3cols}}
* {{tl|Navbox}} iyo {{tl|Sidebar}}
* [[:Module:InfoboxImage]]
k5c3mclvn6kd55fuxsbmtfmmvwjf2bo
312155
312154
2026-11-10T09:48:21Z
Isma4l
41797
/* Cinwaanka */
312155
wikitext
text/x-wiki
{{Distinguish|Template:Userbox}}
{{Documentation subpage}}
<!-- Fadlan geli qaybaha halka la tilmaamay ee hoose ee boggan iyo interwikis-ka Wikidata (eg [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}}
{{Lua|Module:Infobox}}
{{Parameter names example
|name={{PAGENAME}} <!--|child |subbox |decat--> |title |above |subheader |subheader1 |subheader2={{{subheader2}}}<br/>......
|image|caption |image1|caption1 |image2|caption2={{{caption2}}}<br/>......
|header1=<div style="border-top:1px dashed #ccc;">{{{header1}}}<br/>{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label2={{{label1}}} |data2={{{data1}}}
|data3=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data1}}}</div>
|header5={{{header2}}}<br/><div style="padding:0.75em 0 0.5em;">{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label6={{{label2}}} |data6={{{data2}}}
|data7=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data2}}}</div>
|data9=<div style="padding:0.75em 0 0.5em;">( ''iwm.'' )</div>
|below
}}
'''[[Template:Infobox]]''' waxaa loo jeediyay inuu noqdo metatemplate: oo ah qaab-dhismeed loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Waxaa loo isticmaalaa in lagu abaabulo qaab-dhismeedka {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale ahaan {{tlx|Infobox building}}). Guud ahaan, qaab-dhismeedkan looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa, laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.
si aad u aragto liisaska sanduuqyada macluumaadka ee mawduucyada gaarka ah ee diyaarka ah. waxay ka kooban tahay hordhac ku saabsan nuxurka lagu talinayo iyo naqshadaynta sanduuqyada macluumaadka waxay ka kooban tahay tilmaamo hab raac oo dheeri ah.
== Isticmaalka ==
Haddii ay tahay {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}}, koodhka qaab-dhismeedku wuxuu u eg yahay sidan, oo la fududeeyay:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| name = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| image = {{{image|}}}
| caption1 = {{{caption|}}}
| label1 = Magacyadii hore
| data1 = {{{former_names|}}}
| header2 = Macluumaadka guud
| label3 = Xaaladda
| data3 = {{{status|}}}
... <!-- iwm. -->
}}
</syntaxhighlight>
== Cabbirada kontoroolka ikhtiyaarka ah ==
; name : Haddii cabbirkani leeyahay qiime, xiriiriyeyaasha "arag, ka hadal oo wax ka beddel" waxaa lagu dari doonaa xagga hoose ee sanduuqa macluumaadka iyaga oo tilmaamaya bogga la magacaabay, oo ay ka horreyso <code>Template:</code> haddii aan la cayimin namespace. Waxaad isticmaali kartaa qiimaha <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:PAGENAME}}</syntaxhighlight>; si kastaba ha ahaatee, tani naadir ayay ahaan tahay tan aad rabto sababtoo ah waxay u diri doontaa isticmaaleyaasha gujinaya xiriiriyeyaashaas sanduuqa macluumaadka xagga koodhka qaab dhismeedka halkii ay ka ahaan lahayd xogta sanduuqa macluumaadka ee ay u badantahay inay rabaan inay beddelaan.
; child : Eeg qaybta [[#Embedding|§ Ku dhejinta]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa macluumaadka hoose ee carruurta ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; subbox : Eeg qaybta [[#Subboxes|Subboxes]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa hoose ee subbox-ka ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso. Wax saameyn ah kuma laha haddii cabbirka {{para|child}} sidoo kale loo dhigo "yes".
; decat : Haddii tan loo dhigo "yes", bogga hadda jira lama gelin doono si otomaatiga ah qaybaha dayactirka marka sanduuqa macluumaadka ee la abuuray uu qabo dhibaatooyin ama aanu lahayn qayb xog ah oo muuqata. U dhaaf madhan sida caadiga ah ama u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; autoheaders: Haddii tan loo dhigo qiime kasta oo aan madhanayn, madaxyada aan ku xigi doonin beeraha xogta waa la tirtiraa. Eeg qaybta "[[#Hiding headers when all its data fields are empty|qarinshada madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin]]" si aad u hesho faahfaahin dheeri ah.
== Cabbirada nuxurka ==
=== Cinwaanka ===
Waxaa jira laba siyaabood oo kala duwan oo cinwaan loogula geli karo sanduuqa macluumaadka. Mid wuxuu ka kooban yahay cinwaanka gudaha xadka sanduuqa macluumaadka ee unugga ugu sarreeya ee shaxda, kan kalena wuxuu u dhigaa sidii qoraal hoosaad korka shaxda. Waxaad labadaba wada isticmaali kartaa, ama hal keliya, ama midna (inkasta oo aan tan lagu talinayn):
; title : Qoraalka lagu ridayo qoraal-hoosaadka korka shaxda (ama sidii madax qaybeed ka hor dhammaan nuxurka shaxdan, haddii tani ay tahay sanduuq macluumaad carruur ah). Sababo la xiriira arrimaha heli-karnimada, tani waa beddelka ugu badan ee lagu talinayo.
; above : Qoraalka lagu dhex ridayo unugga ugu sarreeya ee shaxda.
; subheader(n) : beeraha cinwaanka dheeraadka ah ee ku habboon hoosta {{para|title}} iyo {{para|above}}, laakiin ka hor sawirada.
Tusaalooyinka:
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Sawirada sawir gacmeedka ===
; image(n) : sawirada lagu soo bandhigayo xagga sare ee qaab-dhismeedka. Isticmaal syntax-ka sawirka oo buuxa, tusaale ahaan: {{code|lang=wikitext|<nowiki>[[File:example.png|frameless|upright=1.1|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]</nowiki>}}. {{pb}} Sawirka waxaa loo dhexaysiiyay sida caadiga ah. Isticmaal cabbiraad cabbir toosan si aad u beddesho cabbirka sawirka adigoo adeegsanaya {{para|upright}} haddii loo baahdo. Isticmaal {{para|alt}} si aad u bixiso sharaxaad qoraal ah oo loogu talagalay akhriska shaashadda; eeg [[:en:WP:ALT|WP:ALT]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan qoraalka beddelka ah. {{pb}} Haddii aad adeegsanayso cabbirkan oo qayb ka ah {{tlf|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale {{tl|Infobox building}}), wac [[Module:InfoboxImage]] adigoo adeegsanaya: {{code|lang=wikitext|<nowiki>{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |upright={{{upright|}}} |alt={{{alt|}}} }}</nowiki>}}.
; caption(n) : Qoraalka la hoos dhigayo sawirada.
=== Xogta ugu weyn ===
; header(n) : Qoraalka loo isticmaalayo madax ahaan safka <var>n</var>.
; label(n) : Qoraalka loo isticmaalayo calaamad ahaan safka <var>n</var>.
; data(n) : Qoraalka lagu soo bandhigayo xog ahaan safka <var>n</var>.
Fiiro gaar ah: qiime kasta oo la siiyo (n), dhammaan isku-darka cabbirada lama oggola. Joogitaanka {{para|header<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|data<var>(n)</var>}} ee u dhiganta (iyo {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}}, eeg hoos) la iska indhatiro; maqnaanshaha {{para|data<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|label<var>(n)</var>}} ee u dhiganta la iska indhatiro. Isku-darka ansaxa ah ee saf kasta oo keliya waa:
* {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|header<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
Eeg soo bandhigida header4, label4, iyo data4 ee qaybta [[#Examples|Tusaalooyinka]] hoose.
==== Kala duwanaanshaha nambarka ====
Si loo oggolaado dabacsanaan marka qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaadka la beddelo, waxay noqon kartaa mid waxtar leh marka la horumarinayo sanduuqa macluumaadka in la isticmaalo nambaro aan isku xigxigin oo loogu talagalay madaxa iyo safafka calaamadda/xogta. Cabbirada safafka cusub ayaa markaa la gelin karaa mustaqbalka iyada oo aan loo baahnayn in dib loo lambareeyo cabbirada jira. Tusaale ahaan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| header3 = Qaybta 1
| label5 = Calaamadda A
| data5 = Xogta A
| label7 = Calaamadda C
| data7 = Xogta C
| header10 = Qaybta 2
| label12 = Calaamadda D
| data12 = Xogta D
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Waxa kale oo suurtogal ah in si otomaatiga ah loo lambareeyo magacyada cabbirada adigoo adeegsanaya [[:en:User:Frietjes/infoboxgap.js|User:Frietjes/infoboxgap.js]] ama [[Module:IncrementParams]].
Ma jiro xad sare oo ku saabsan nambarada laakiin waa inay jiraan ugu badnaan 50 nambar oo u dhexeeya nambar kasta oo la isticmaalay.
==== Ka dhigidda beeraha xogta kuwo ikhtiyaari ah ====
Saf leh calaamad laakiin aan lahayn xog lama soo bandhigo. Tani waxay u oggolaaneysaa abuurista fudud ee safafka nuxurka sanduuqa macluumaadka ee ikhtiyaariga ah. Si aad saf uga dhigto mid ikhtiyaari ah, adeegso cabbir ku dhammaada xarig madhan, sida tan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label5 = Tirada dadka
| data5 = {{{population|}}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Qaabkan haddii maqaalku uusan qeexin cabbirka tirada dadka ee sanduuqa macluumaadkiisa safka lama soo bandhigi doono.
Beeraha aadka u adag ee wata nuxur hore loo sii qaabeeyey oo weli jiri lahaa xataa haddii aan la dejin cabbirka, waxaad ku duubi kartaa dhammaanteed bayaanka "#if" si aad uga dhigto wax walba inay baaba'aan marka aan la isticmaalin cabbirka. Tusaale ahaan, bayaanka "#if" ee tusaalaha soo socda wuxuu akhriyaa "#if:cabbirka <var>mass</var> waa la bixiyey |kadib soo bandhig, oo ay ku xigto 'kg'":
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label6 = Miisaanka
| data6 = {{ #if: {{{mass|}}} | {{{mass}}} kg }}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Wixii ku saabsan #if, eeg [[meta:ParserFunctions##if:|halkan]].
==== Qarinta madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin ====
Waxaad sidoo kale ka dhigi kartaa madaxyada inay si otomaatiga ah isu qariyaan marka qaybtooda ay madhan tahay (oo aanay lahayn saf xog ah oo muuqda).
Tixgeli xaaladdan:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Haddii aad rabto inaad qariso madaxa marka aanay jirin qiimayaal {{para|data<var>N</var>}}, isticmaal {{para|autoheaders|y}}:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Marka, madaxa1 waxaa la tusi doonaa haddii shaygan 1, shaygan 2, ama shaygan 3 midkood la qeexay. Haddii midkoodna seddexda cabbir aan la qeexin madaxa lama tusi doono mana jiro saf madhan oo ka muuqan doona ka hor nuxurka xiga ee muuqda.
Fiiro gaar ah: haddii xogtu leedahay curiyeyaal css oo madhan, sida {{para|data|2=<span style="background:yellow;"></span>}}, tan waxaa loola dhaqmi doonaa sidii mid aan madhanayn (oo leh xog).
Haddii {{para|autoheaders|y}} laakiin ay jiraan waxyaabo aad {{em|jeclaan weydo}} inay kiciyaan madax, geli {{para|headerX|_BLANK_}}. Tani waxay u adeegi doontaa sidii madax madhan waxayna ka sooci doontaa waxyaabaha ku xiga.
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Qeybta hoose ===
; below : Qoraalka lagu ridayo unugga hoose. Unugga hoose waxaa loogu talagalay qoraallada hoose, eeg-sidoo-kale, iyo macluumaadka kale ee la midka ah.
== Cabbirada soo bandhigida ==
=== Cinwaannada foorarka leh (Italic titles) ===
Cinwaannada maqaallada ee wata sanduuqyada macluumaadka waxaa laga dhigi karaa kuwo foorar ah, iyadoo la raacayo [[WP:ITALICTITLE]], iyada oo la gudbinayo cabbirka <code>italic title</code>.
* Daari cinwaannada foorarka leh adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title}}}} oo ka yimid sanduuqa macluumaadka. Ogow in gudbinta qiime madhan ee {{para|italic title}} ay ka dhigi doonto cinwaanka maqaalka mid foorar ah.
* Demi sida caadiga ah (gaar ahaan sababtoo ah qoraalka Laatiinka oo keliya ayaa si ammaan ah loogu soo bandhigi karaa qaabkan oo foorar ayaa loo baahan karaa si loo kala saaro luqadda qalaad iyo luqadda maxalliga ah ee Ingiriiska oo keliya qoraalkaas, laakiin way adkaan lahayd in la akhriyo qoraallada kale) laakiin u oggolow tusaalooyin qaar in la foorariyo adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title|no}}}}
* Ha ka dhigin wax cinwaanno ah kuwo foorar ah adigoo aan haba yaraatee gudbin cabbirka.
=== Qaabeynta CSS ===
Fiiro gaar ah: Cabbirada soo socda waa kuwo la joojiyay oo la door bidayo [[#TemplateStyles|TemplateStyles]].
{| class="wikitable"
|-
! scope="col" | Cabbirka (Parameter)
! scope="col" | Sharaxaada
! scope="col" | Fasalka beddelka ee TemplateStyles
|-
| {{para|bodystyle}}
| Wuxuu khuseeyaa shaxda sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
| {{nowrap|Fasalka loo qoondeeyay qaab-dhismeedka ee {{para|bodyclass}}}}
|-
| {{para|titlestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya qoraal-hoosaadka cinwaanka. Ku darista midabka dambe badanaa laguma talinayo maadaama qoraalka lagu soo bandhigo "baxsan" sanduuqa macluumaadka.
| <code>.infobox-title</code>
|-
| {{para|abovestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga "above" ee xagga sare. Qaabka caadiga ah wuxuu leeyahay font-size:125%; maadaama unuggan loo adeegsado cinwaan, haddii aad rabto inaad u isticmaasho unugga sare qoraal cabbirkiisu caadi yahay ku dar "font-size:100%;" abovestyle-ka.
| <code>.infobox-above</code>
|-
| {{para|imagestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa unugga uu sawirku ku jiro. Tani waxaa ku jira qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka, laakiin waa inaad dejisaa sifooyinka qoraalka captionstyle halkii aad ka dejin lahayd imagestyle haddii ay dhacdo in qoraal-hoosaadka laga saaro unuggan mustaqbalka.
| <code>.infobox-image</code>
|-
| {{para|caption}}
| Wuxuu khuseeyaa qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka.
| <code>.infobox-caption</code>
|-
| {{para|rowstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay safka ee {{para|rowclass<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|rowcellstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee dhammaan unugyada safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay unugyada ee {{para|class<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|headerstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada madaxa.
| <code>.infobox-header</code>
|-
| {{nowrap|{{para|subheaderstyle}}}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada qoraal-hoosaadka madaxa (subheader).
| <code>.infobox-subheader</code>
|-
| {{para|labelstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada calaamadda (label).
| <code>.infobox-label</code>
|-
| {{para|datastyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada xogta.
| <code>.infobox-data</code> ama <code>.infobox-full-data</code>
|-
| {{para|belowstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga hoose (below).
| <code>.infobox-below</code>
|}
=== Fasallada HTML iyo microformats ===
{{div col}}
; bodyclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
; titleclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal-hoosaadka '''cinwaanka''' sanduuqa macluumaadka.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; aboverowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''above''' uu ku jiro.
-->
; aboveclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''above''' ee sanduuqa macluumaadka.
; subheaderrowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee qoraal-hoosaadku (subheader) ku jiro.
; subheaderclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal.hoosaadka sanduuqa macluumaadka (subheader).
; imagerowclass(n) : Cabbirradani waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee sawirkoodu '''image''' ku jiro.
; imageclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee '''image'''-ka.
; rowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka la cayimay oo ay ku jiraan unugyada '''label''' iyo '''data'''.
; class(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''data''' ee safka la cayimay. Haddii aanu jirin unug '''data''' ah wax saameyn ah ma laha.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; belowrowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''below''' uu ku jiro.
-->
; belowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''below''' ee sanduuqa macluumaadka.
{{div col end}}
Qaab dhismeedkani wuxuu taageerayaa lagu darista macluumaadka microformat. Tani waxaa la sameeyaa iyadoo la daro sifooyinka "class" unugyo xogeed oo kala duwan, iyadoo la tilmaamayo nooca macluumaadka ku jira gudaha. Magacyo fasal oo badan ayaa la cayimi karaa, oo ay kala soocayaan meelaha bannaan, qaarkood waxaa loo isticmaalaa sidii xuliyayaal qaabeynta gaarka ah iyadoo la raacayo siyaasadda mashruuca ama maqaarka laga doortay dookhyada isticmaalaha, kuwa kalena waxaa loo isticmaalaa microformats.
Si loogu calaamadiyo sanduuqa macluumaadka inuu ka kooban yahay macluumaadka hCard, tusaale ahaan, ku dar cabbirka soo socda:
| bodyclass = vcard
{{clear}}
Iyo saf kasta oo ka kooban unug xogeed oo ah qayb ka mid ah vcard-ka, ku dar cabbir fasal oo u dhigma:
| class1 = fn
| class2 = org
| class3 = tel
{{clear}}
...iyo wixii la mid ah. "above" iyo "title" sidoo kale waxaa la siin karaa fasallo, maaddaama kuwan badanaa loo isticmaalo in lagu soo bandhigo magaca mawduuca sanduuqa macluumaadka.
Eeg [[:en:Wikipedia:WikiProject Microformats|Wikipedia:WikiProject Microformats]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan ku darista macluumaadka microformat ee Wikipedia, iyo microformat si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan microformats guud ahaan.
=== TemplateStyles ===
Cabbirada TemplateStyles {{para|templatestyles}}, {{para|child templatestyles}}, iyo {{para|grandchild templatestyles}} waxay qaataan magaca bogga ee TemplateStyles waxayna u rogayaan sumadda TemplateStyles. Sumaddu waa hab aad u xoog badan oo lagu daro qaabeynta sanduuqa macluumaadka.
Qaar ka mid ah xeerarka isticmaalka:
# Had iyo jeer ku dar fasal gaar u ah qaab-dhismeedka gudaha {{para|bodyclass}} si aanay qaababka lagu daray hal sanduuq macluumaad u "daadan" sanduuq macluumaad kale. Tusaale ahaan, [[Template:Infobox settlement]] waxay leedahay {{para|bodyclass|ib-settlement}} iyo bogga [[Template:Infobox settlement/styles.css]] wuxuu beegsadaa <code>.ib-settlement</code> dhammaan qaabayntiisa lagu daray.
# Ha u qaadan in Template:Infobox uu sii wadi doono inuu yeesho qaab-dhismeed shaxeed (tusaale, ha beegsan <code>table</code> ama shax kasta oo kale oo HTML ah bogga TemplateStyles). Qaab-dhismeedka shaxdu waa mid si tartiib tartiib ah loo joojinayo oo meesha ka bixi doona waqti qaar mustaqbalka.
Sumaddahan waxaa lagu rarayaa nidaamkan: TemplateStyles ee liiska jiifka ([[Template:Hlist/styles.css]]), TemplateStyles ee liiska aan xabbaduhu lahayn ([[Template:Plainlist/styles.css]]), TemplateStyles-ka asaasiga ah ([[Module:Infobox/styles.css]]), templatestyles, child, iyo kadib grandchild, oo loo isticmaali karo in lagu 'cascadiyo' qaababka.
; templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module wacaya {{tl|Infobox}} si toos ah.
; child templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|templatestyles}}.
; grandchild templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|child templatestyles}}.
Liiska caadiga ah ee fasallada ka soo baxa curiye kasta oo sanduuq macluumaad ah (tusaale ka soo baxa dhammaan {{para|data<sub>n</sub>}}, ama dhammaan kiisaska {{para|above}}) waxaa laga heli karaa [[Module:Infobox]] ee safafka "addClass". Qoraalka hoose waa liis aan rasmi ahayn laakiin ku filan qaabeynta guud ee badankooda:
{{div col}}
; .infobox : Fasalka sanduuqa macluumaadka ee heerka sare.
; .infobox-title : Fasalka la xiriira {{para|title}}.
; .infobox-above : Fasalka la xiriira {{para|above}}.
; .infobox-image : Fasalka la xiriira {{para|image<sub>n</sub>}}. Sawir kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-caption : Fasalka la xiriira {{para|caption<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-header : Fasalka la xiriira {{para|header<sub>n</sub>}}. Madax kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-subheader : Fasalka la xiriira {{para|subheader<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-label : Fasalka la xiriira {{para|label<sub>n</sub>}}. Calaamad kasta waxay yeelan doontaa fasalkan.
; .infobox-data
; .infobox-full-data
: Fasallada la xiriira {{para|data<sub>n</sub>}}. Saf kasta oo xog ah wuxuu yeelan doonaa mid ka mid ah fasalladan, iyadoo ku xiran in xogta gaarka ahi leedahay calaamad.
; .infobox-below : Fasalka la xiriira {{para|below}}.
; .infobox-navbar : Fasalka la xiriira {{para|navbar}}.
{{div col end}}
==== Tusaale isticmaalka cabbirka TemplateStyles ====
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo aan u baahnayn inuu taageero qaababka carruurta ee u gaarka ah (ha ahaato sababtoo ah ma laha carruur ama sababtoo ah ma rabto carruur):
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = Tusaalaha Carruurta
| bodyclass = ib-example
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo leh carruurtiisa gaarka ah iyo tusaale ka mid ah carruurta (qaababka ayeeyada ayaa leh isticmaal la mid ah):
<div style="display: flex">
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = {{{title|Cinwaanka Tusaalaha Carruurta}}}
| bodyclass = ib-example {{{bodyclass|}}}
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
| child templatestyles = {{{child templatestyles|}}}
}}
</syntaxhighlight>
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox/child example
| title = Cinwaanka Tusaalaha Ayeeyada
| bodyclass = ib-child-example
| child templatestyles = Template:Infobox/child example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
</div>
== Tusaalooyinka ==
Ogow sida uusan safku uga muuqan sanduuqa macluumaadka ee la soo bandhigay marka '''label''' la qeexiyo iyada oo aan la socon unug '''data''' ah, iyo sida dhammaantood loo soo bandhigo marka '''header''' la qeexiyo isla safka uu ku jiro unug '''data''' ah. Sidoo kale oggow in '''subheaders''' aanay ahayn kuwo dhumuc weyn leh oo geesi ah (bold) sida '''headers''' ee loo adeegsado in lagu kala qaybiyo qaybta xogta weyn, sababtoo ah doorkan waxaa loogu talagalay unugga '''above''' :
{{Suppress categories|
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal-hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
Tusaalahan, cabbirada {{para|bodystyle}} iyo {{para|labelstyle}} waxaa loo isticmaalaa in lagu habeeyo ballaca sanduuqa macluumaadka iyo in lagu qeexiyo ballaca caadiga ah ee tiirka calaamadaha:
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, kuwaas oo ah kuwo qurux badan, balse aan muhiim ahayn, waxayna ku mashquulsan yihiin shaqo iyo dadaal badan si ay u helaan faa'iido weyn.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
== Ku dhejinta ==
<!--Linked from [[Template:Subinfobox bodystyle/doc]]-->
Hal qaab-dhismeed sanduuq macluumaad waxaa lagu dhex gelin karaa mid kale iyadoo la adeegsanayo cabbirka {{para|child}}. Sifadan waxaa loo isticmaali karaa in lagu abuuro sanduuq macluumaad oo kala duwan, ama in lagu abuuro qaybo macquul ah oo si wanaagsan loo qeexay. Waqti hore, waxaa lagama maarmaan ahayd in la isticmaalo gelinta si loo abuuro sanduuqyada macluumaadka ee wata in ka badan 99 saf; laakiin maanta ma jiro wax xad ah oo ku saabsan tirada safafka lagu qeexi karo hal mar oo ah {{tlc|infobox}}.
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow, tusaalooyinka kore, sanduuqa macluumaadka carruurta waxaa lagu dhex ridaa beerta <code>data</code>, ee looma gelin beerta <code>header</code>. Ogow in cinwaannada hoose ee qaybta aanay ku jirin farta geesiga ah bold haddii aan si cad loo cayimin farta geesiga ah. Si aad u hesho cinwaanno qaybeed oo geesi ah, geli sanduuqa macluumaadka carruurta beerta '''header''' (laakiin ha gelinin beerta '''label''' sababtoo ah lama soo bandhigi doono!), adigoo isticmaalaya midkood
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
ama,
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in ka tagidda cabbirka {{para|title}}, iyo in aan lagu darin wax qoraal ah oo ka horreeya sanduuqa macluumaadka ee la geliyay, ay keeni karto safaf shaxeed madhan oo khaldan, kuwaas oo abuuraya daldaloolo soo bandhigida muuqaalka ah. Soo saarka qashinka ah waxaa lagu caburin karaa iyadoo la adeegsanayo {{para|rowstyleN|display: none}}, iyadoo lagu beddelayo N lambarka xogta/madaxa.
waxay ka kooban tahay xiriiriyeya asal ah oo ku socda maqaallada Wikipedia ee ay ku jiraan sanduuqyada macluumaadka ee ku dhex jira sanduuqyada macluumaadka kale.
== Sanduuqyada hoose ==
Hab kale oo loogu talagalay gelinta ayaa ah in la isticmaalo {{para|subbox|yes}}, kaas oo ka saaraya xadka dibadda ee sanduuqa macluumaadka, laakiin ilaalinaya qaab-dhismeedka gudaha. Hal sifo oo habkan ah ayaa ah in sanduuqyada waalidka iyo carruurtu aanay u baahnayn inay yeeshaan qaab dhismeed isku mid ah, isla markaana calaamadda iyo beeraha xogta aan la simin sanduuqyada waalidka iyo carruurta u dhexeeya sababtoo ah kuma jiraan hal shax waalid ah.
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color:#ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Farsamooyinka gelinta ee la mid ah waxaa loo isticmaali karaa gudaha cabbirada nuxurka ee qaar ka mid ah qaababka kale ee soo saara shaxda (sida [[:Template:Sidebar|Sidebar]]):
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in buuxinta caadiga ah ee unugga xogta waalidka ee ka kooban sanduuq hoose kasta ay weli muuqato, markaa sanduuqyada hoose ayaa xoogaa ka cidhiidhi ah sanduuqa waalidka waxaana jira meel bannaan oo toosan oo sareysa oo u dhexeysa unugyada caadiga ah ee sanduuqa waalidka marka loo eego unugyada sanduuqyada hoose ee kala duwan.
== Xakamaynta kala jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee la geliyay ==
Qaab dhismeedka {{tlx|nbsp}} waxaa loo isticmaali karaa {{tlx|wbr}} iyo {{tlx|nowrap}} si loo xakameeyo kala-jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee lagu dhex geliyay sanduuqyada macluumaadka (tusaale liiska jilayaasha ee {{tlx|Infobox film}}), si looga hortago in qoraallada dhaadheer ee la duudduubay lala khaldo liisaska badan.
== Syntax-ka madhan oo buuxa ==
(Ogow: ma jiro xad ku saabsan tirada safafka suurtogalka ah; kaliya 20 ayaa la bixiyay hoose maaddaama sanduuqyada macluumaadka ee ka waaweyn kuwaas ay noqon doonaan kuwo naadir ah. Kaliya kordhi lambarka sida loo baahdo. Cabbirada "class" ee microformat sidoo kale waa laga tegay maaddaama aan si caadi ah loo isticmaalin.)
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| child = {{{child|}}}
| subbox = {{{subbox|}}}
| italic title = {{{italic title|no}}}
| templatestyles =
| child templatestyles =
| grandchild templatestyles =
| bodystyle =
| titlestyle =
| abovestyle =
| subheaderstyle =
| title =
| above =
| subheader =
| imagestyle =
| captionstyle =
| image =
| caption =
| image2 =
| caption2 =
| headerstyle =
| labelstyle =
| datastyle =
| header1 =
| label1 =
| data1 =
| header2 =
| label2 =
| data2 =
| header3 =
| label3 =
| data3 =
| header4 =
| label4 =
| data4 =
| header5 =
| label5 =
| data5 =
| header6 =
| label6 =
| data6 =
| header7 =
| label7 =
| data7 =
| header8 =
| label8 =
| data8 =
| header9 =
| label9 =
| data9 =
| header10 =
| label10 =
| data10 =
| header11 =
| label11 =
| data11 =
| header12 =
| label12 =
| data12 =
| header13 =
| label13 =
| data13 =
| header14 =
| label14 =
| data14 =
| header15 =
| label15 =
| data15 =
| header16 =
| label16 =
| data16 =
| header17 =
| label17 =
| data17 =
| header18 =
| label18 =
| data18 =
| header19 =
| label19 =
| data19 =
| header20 =
| label20 =
| data20 =
| belowstyle =
| below =
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
== U wareejinta MediaWikis kale ==
Qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaad wuxuu u baahan yahay kordhinta [[:mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] iyo [[:mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. [[Wikipedia:WikiProject Transwiki|WikiProject Transwiki]] waxay leedahay nooc ka mid ah qaab-dhismeedkan oo wax laga beddelay si uu uga shaqeeyo MediaWikis kale.
== Xogta Template-ka==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "Qaab-dhismeedkan waxaa loogu talagalay sidii meta template, oo ah qaab loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Guud ahaan, looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.",
"format": "{{_\n| ________________ = _\n}}\n",
"params": {
"name": {
"label": "magaca",
"description": ""
},
"child": {
"label": "child",
"description": ""
},
"subbox": {
"label": "subbox",
"description": ""
},
"italic title": {
"label": "italic title",
"description": ""
},
"templatestyles": {
"label": "templatestyles",
"description": ""
},
"child templatestyles": {
"label": "child templatestyles",
"description": ""
},
"grandchild templatestyles": {
"label": "grandchild templatestyles",
"description": ""
},
"bodystyle": {
"label": "bodystyle",
"description": ""
},
"titlestyle": {
"label": "titlestyle",
"description": ""
},
"abovestyle": {
"label": "abovestyle",
"description": ""
},
"subheaderstyle": {
"label": "subheaderstyle",
"description": ""
},
"title": {
"label": "Cinwaanka",
"description": "Cinwaanka lagu soo bandhigay sanduuqa macluumaadka korkiisa",
"type": "string",
"suggested": true
},
"above": {
"label": "above",
"description": ""
},
"subheader": {
"label": "subheader",
"description": ""
},
"imagestyle": {
"label": "imagestyle",
"description": ""
},
"captionstyle": {
"label": "captionstyle",
"description": ""
},
"image": {
"label": "Sawirka",
"description": "Sawirka muujinaya mawduuca. Adeegso syntax-ka sawirka oo buuxa.",
"type": "content",
"suggested": true,
"example": "[[File:example.png|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]"
},
"caption": {
"label": "Qoraal-hoosaadka",
"description": "qoraal-hoosaadka sawirka",
"type": "content",
"suggested": true
},
"image2": {
"label": "image2",
"description": ""
},
"caption2": {
"label": "caption2",
"description": ""
},
"headerstyle": {
"label": "headerstyle",
"description": ""
},
"labelstyle": {
"label": "labelstyle",
"description": ""
},
"datastyle": {
"label": "datastyle",
"description": ""
},
"header1": {
"label": "header1",
"description": ""
},
"label1": {
"label": "label1",
"description": ""
},
"data1": {
"label": "data1",
"description": ""
},
"header2": {
"label": "header2",
"description": ""
},
"label2": {
"label": "label2",
"description": ""
},
"data2": {
"label": "data2",
"description": ""
},
"header3": {
"label": "header3",
"description": ""
},
"label3": {
"label": "label3",
"description": ""
},
"data3": {
"label": "data3",
"description": ""
},
"header4": {
"label": "header4",
"description": ""
},
"label4": {
"label": "label4",
"description": ""
},
"data4": {
"label": "data4",
"description": ""
},
"header5": {
"label": "header5",
"description": ""
},
"label5": {
"label": "label5",
"description": ""
},
"data5": {
"label": "data5",
"description": ""
},
"header6": {
"label": "header6",
"description": ""
},
"label6": {
"label": "label6",
"description": ""
},
"data6": {
"label": "data6",
"description": ""
},
"header7": {
"label": "header7",
"description": ""
},
"label7": {
"label": "label7",
"description": ""
},
"data7": {
"label": "data7",
"description": ""
},
"header8": {
"label": "header8",
"description": ""
},
"label8": {
"label": "label8",
"description": ""
},
"data8": {
"label": "data8",
"description": ""
},
"header9": {
"label": "header9",
"description": ""
},
"label9": {
"label": "label9",
"description": ""
},
"data9": {
"label": "data9",
"description": ""
},
"header10": {
"label": "header10",
"description": ""
},
"label10": {
"label": "label10",
"description": ""
},
"data10": {
"label": "data10",
"description": ""
},
"header11": {
"label": "header11",
"description": ""
},
"label11": {
"label": "label11",
"description": ""
},
"data11": {
"label": "data11",
"description": ""
},
"header12": {
"label": "header12",
"description": ""
},
"label12": {
"label": "label12",
"description": ""
},
"data12": {
"label": "data12",
"description": ""
},
"header13": {
"label": "header13",
"description": ""
},
"label13": {
"label": "label13",
"description": ""
},
"data13": {
"label": "data13",
"description": ""
},
"header14": {
"label": "header14",
"description": ""
},
"label14": {
"label": "label14",
"description": ""
},
"data14": {
"label": "data14",
"description": ""
},
"header15": {
"label": "header15",
"description": ""
},
"label15": {
"label": "label15",
"description": ""
},
"data15": {
"label": "data15",
"description": ""
},
"header16": {
"label": "header16",
"description": ""
},
"label16": {
"label": "label16",
"description": ""
},
"data16": {
"label": "data16",
"description": ""
},
"header17": {
"label": "header17",
"description": ""
},
"label17": {
"label": "label17",
"description": ""
},
"data17": {
"label": "data17",
"description": ""
},
"header18": {
"label": "header18",
"description": ""
},
"label18": {
"label": "label18",
"description": ""
},
"data18": {
"label": "data18",
"description": ""
},
"header19": {
"label": "header19",
"description": ""
},
"label19": {
"label": "label19",
"description": ""
},
"data19": {
"label": "data19",
"description": ""
},
"header20": {
"label": "header20",
"description": ""
},
"label20": {
"label": "label20",
"description": ""
},
"data20": {
"label": "data20",
"description": ""
},
"belowstyle": {
"label": "belowstyle",
"description": ""
},
"below": {
"label": "below",
"description": ""
}
},
"paramOrder": [
"name",
"child",
"subbox",
"italic title",
"templatestyles",
"child templatestyles",
"grandchild templatestyles",
"bodystyle",
"titlestyle",
"abovestyle",
"subheaderstyle",
"title",
"above",
"subheader",
"imagestyle",
"captionstyle",
"image",
"caption",
"image2",
"caption2",
"headerstyle",
"labelstyle",
"datastyle",
"header1",
"label1",
"data1",
"header2",
"label2",
"data2",
"header3",
"label3",
"data3",
"header4",
"label4",
"data4",
"header5",
"label5",
"data5",
"header6",
"label6",
"data6",
"header7",
"label7",
"data7",
"header8",
"label8",
"data8",
"header9",
"label9",
"data9",
"header10",
"label10",
"data10",
"header11",
"label11",
"data11",
"header12",
"label12",
"data12",
"header13",
"label13",
"data13",
"header14",
"label14",
"data14",
"header15",
"label15",
"data15",
"header16",
"label16",
"data16",
"header17",
"label17",
"data17",
"header18",
"label18",
"data18",
"header19",
"label19",
"data19",
"header20",
"label20",
"data20",
"belowstyle",
"below"
]
}
</templatedata>
== Sidoo kale eeg ==
* [[Module:Infobox]], module-ka [[Wikipedia:Lua|Lua]] ee uu ku saleysan yahay qaab-dhismeedkani
* [[Module:Check for unknown parameters]]
* {{tl|Infobox3cols}}
* {{tl|Navbox}} iyo {{tl|Sidebar}}
* [[:Module:InfoboxImage]]
j35uai2m5nm1slcwn9oofdl0180w27j
312156
312155
2026-11-10T09:48:58Z
Isma4l
41797
/* U wareejinta MediaWikis kale */
312156
wikitext
text/x-wiki
{{Distinguish|Template:Userbox}}
{{Documentation subpage}}
<!-- Fadlan geli qaybaha halka la tilmaamay ee hoose ee boggan iyo interwikis-ka Wikidata (eg [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}}
{{Lua|Module:Infobox}}
{{Parameter names example
|name={{PAGENAME}} <!--|child |subbox |decat--> |title |above |subheader |subheader1 |subheader2={{{subheader2}}}<br/>......
|image|caption |image1|caption1 |image2|caption2={{{caption2}}}<br/>......
|header1=<div style="border-top:1px dashed #ccc;">{{{header1}}}<br/>{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label2={{{label1}}} |data2={{{data1}}}
|data3=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data1}}}</div>
|header5={{{header2}}}<br/><div style="padding:0.75em 0 0.5em;">{{nobold|( ''ama'' )}}</div>
|label6={{{label2}}} |data6={{{data2}}}
|data7=( ''ama'' )<br/><div style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px dashed #ccc;">{{{data2}}}</div>
|data9=<div style="padding:0.75em 0 0.5em;">( ''iwm.'' )</div>
|below
}}
'''[[Template:Infobox]]''' waxaa loo jeediyay inuu noqdo metatemplate: oo ah qaab-dhismeed loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Waxaa loo isticmaalaa in lagu abaabulo qaab-dhismeedka {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale ahaan {{tlx|Infobox building}}). Guud ahaan, qaab-dhismeedkan looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa, laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.
si aad u aragto liisaska sanduuqyada macluumaadka ee mawduucyada gaarka ah ee diyaarka ah. waxay ka kooban tahay hordhac ku saabsan nuxurka lagu talinayo iyo naqshadaynta sanduuqyada macluumaadka waxay ka kooban tahay tilmaamo hab raac oo dheeri ah.
== Isticmaalka ==
Haddii ay tahay {{tlc|Infobox <var>mavduuc</var>}}, koodhka qaab-dhismeedku wuxuu u eg yahay sidan, oo la fududeeyay:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| name = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| image = {{{image|}}}
| caption1 = {{{caption|}}}
| label1 = Magacyadii hore
| data1 = {{{former_names|}}}
| header2 = Macluumaadka guud
| label3 = Xaaladda
| data3 = {{{status|}}}
... <!-- iwm. -->
}}
</syntaxhighlight>
== Cabbirada kontoroolka ikhtiyaarka ah ==
; name : Haddii cabbirkani leeyahay qiime, xiriiriyeyaasha "arag, ka hadal oo wax ka beddel" waxaa lagu dari doonaa xagga hoose ee sanduuqa macluumaadka iyaga oo tilmaamaya bogga la magacaabay, oo ay ka horreyso <code>Template:</code> haddii aan la cayimin namespace. Waxaad isticmaali kartaa qiimaha <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:PAGENAME}}</syntaxhighlight>; si kastaba ha ahaatee, tani naadir ayay ahaan tahay tan aad rabto sababtoo ah waxay u diri doontaa isticmaaleyaasha gujinaya xiriiriyeyaashaas sanduuqa macluumaadka xagga koodhka qaab dhismeedka halkii ay ka ahaan lahayd xogta sanduuqa macluumaadka ee ay u badantahay inay rabaan inay beddelaan.
; child : Eeg qaybta [[#Embedding|§ Ku dhejinta]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa macluumaadka hoose ee carruurta ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; subbox : Eeg qaybta [[#Subboxes|Subboxes]] si aad u hesho faahfaahin. Haddii tan loo dhigo "yes", sanduuqa hoose ee subbox-ka ah waa in la siiyaa cinwaan laakiin aan la lahayn cabbir magac. Cabbirkani waa madhan yahay sida caadiga ah, u dhig "yes" si aad u hawlgeliso. Wax saameyn ah kuma laha haddii cabbirka {{para|child}} sidoo kale loo dhigo "yes".
; decat : Haddii tan loo dhigo "yes", bogga hadda jira lama gelin doono si otomaatiga ah qaybaha dayactirka marka sanduuqa macluumaadka ee la abuuray uu qabo dhibaatooyin ama aanu lahayn qayb xog ah oo muuqata. U dhaaf madhan sida caadiga ah ama u dhig "yes" si aad u hawlgeliso.
; autoheaders: Haddii tan loo dhigo qiime kasta oo aan madhanayn, madaxyada aan ku xigi doonin beeraha xogta waa la tirtiraa. Eeg qaybta "[[#Hiding headers when all its data fields are empty|qarinshada madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin]]" si aad u hesho faahfaahin dheeri ah.
== Cabbirada nuxurka ==
=== Cinwaanka ===
Waxaa jira laba siyaabood oo kala duwan oo cinwaan loogula geli karo sanduuqa macluumaadka. Mid wuxuu ka kooban yahay cinwaanka gudaha xadka sanduuqa macluumaadka ee unugga ugu sarreeya ee shaxda, kan kalena wuxuu u dhigaa sidii qoraal hoosaad korka shaxda. Waxaad labadaba wada isticmaali kartaa, ama hal keliya, ama midna (inkasta oo aan tan lagu talinayn):
; title : Qoraalka lagu ridayo qoraal-hoosaadka korka shaxda (ama sidii madax qaybeed ka hor dhammaan nuxurka shaxdan, haddii tani ay tahay sanduuq macluumaad carruur ah). Sababo la xiriira arrimaha heli-karnimada, tani waa beddelka ugu badan ee lagu talinayo.
; above : Qoraalka lagu dhex ridayo unugga ugu sarreeya ee shaxda.
; subheader(n) : beeraha cinwaanka dheeraadka ah ee ku habboon hoosta {{para|title}} iyo {{para|above}}, laakiin ka hor sawirada.
Tusaalooyinka:
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| title = Qoraalka ku jira qoraal-hoosaadka ee sanduuqa macluumaadka korkiisa
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
{{Infobox
| name = Infobox/doc
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| above = Qoraalka ku jira unugga ugu sarreeya ee sanduuqa macluumaadka
| subheader = Qoraal-hoosaadka sanduuqa macluumaadka
| subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad ee sanduuqa macluumaadka
| header = (intii kale ee sanduuqa macluumaadka halkaan ayay soo gashaa)
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Sawirada sawir gacmeedka ===
; image(n) : sawirada lagu soo bandhigayo xagga sare ee qaab-dhismeedka. Isticmaal syntax-ka sawirka oo buuxa, tusaale ahaan: {{code|lang=wikitext|<nowiki>[[File:example.png|frameless|upright=1.1|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]</nowiki>}}. {{pb}} Sawirka waxaa loo dhexaysiiyay sida caadiga ah. Isticmaal cabbiraad cabbir toosan si aad u beddesho cabbirka sawirka adigoo adeegsanaya {{para|upright}} haddii loo baahdo. Isticmaal {{para|alt}} si aad u bixiso sharaxaad qoraal ah oo loogu talagalay akhriska shaashadda; eeg [[:en:WP:ALT|WP:ALT]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan qoraalka beddelka ah. {{pb}} Haddii aad adeegsanayso cabbirkan oo qayb ka ah {{tlf|Infobox <var>mavduuc</var>}} (tusaale {{tl|Infobox building}}), wac [[Module:InfoboxImage]] adigoo adeegsanaya: {{code|lang=wikitext|<nowiki>{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |upright={{{upright|}}} |alt={{{alt|}}} }}</nowiki>}}.
; caption(n) : Qoraalka la hoos dhigayo sawirada.
=== Xogta ugu weyn ===
; header(n) : Qoraalka loo isticmaalayo madax ahaan safka <var>n</var>.
; label(n) : Qoraalka loo isticmaalayo calaamad ahaan safka <var>n</var>.
; data(n) : Qoraalka lagu soo bandhigayo xog ahaan safka <var>n</var>.
Fiiro gaar ah: qiime kasta oo la siiyo (n), dhammaan isku-darka cabbirada lama oggola. Joogitaanka {{para|header<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|data<var>(n)</var>}} ee u dhiganta (iyo {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}}, eeg hoos) la iska indhatiro; maqnaanshaha {{para|data<var>(n)</var>}} waxay keeni doontaa in {{para|label<var>(n)</var>}} ee u dhiganta la iska indhatiro. Isku-darka ansaxa ah ee saf kasta oo keliya waa:
* {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|header<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
* {{para|rowclass<var>(n)</var>}} {{para|label<var>(n)</var>}} {{para|class<var>(n)</var>}} {{para|data<var>(n)</var>}}
Eeg soo bandhigida header4, label4, iyo data4 ee qaybta [[#Examples|Tusaalooyinka]] hoose.
==== Kala duwanaanshaha nambarka ====
Si loo oggolaado dabacsanaan marka qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaadka la beddelo, waxay noqon kartaa mid waxtar leh marka la horumarinayo sanduuqa macluumaadka in la isticmaalo nambaro aan isku xigxigin oo loogu talagalay madaxa iyo safafka calaamadda/xogta. Cabbirada safafka cusub ayaa markaa la gelin karaa mustaqbalka iyada oo aan loo baahnayn in dib loo lambareeyo cabbirada jira. Tusaale ahaan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| header3 = Qaybta 1
| label5 = Calaamadda A
| data5 = Xogta A
| label7 = Calaamadda C
| data7 = Xogta C
| header10 = Qaybta 2
| label12 = Calaamadda D
| data12 = Xogta D
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Waxa kale oo suurtogal ah in si otomaatiga ah loo lambareeyo magacyada cabbirada adigoo adeegsanaya [[:en:User:Frietjes/infoboxgap.js|User:Frietjes/infoboxgap.js]] ama [[Module:IncrementParams]].
Ma jiro xad sare oo ku saabsan nambarada laakiin waa inay jiraan ugu badnaan 50 nambar oo u dhexeeya nambar kasta oo la isticmaalay.
==== Ka dhigidda beeraha xogta kuwo ikhtiyaari ah ====
Saf leh calaamad laakiin aan lahayn xog lama soo bandhigo. Tani waxay u oggolaaneysaa abuurista fudud ee safafka nuxurka sanduuqa macluumaadka ee ikhtiyaariga ah. Si aad saf uga dhigto mid ikhtiyaari ah, adeegso cabbir ku dhammaada xarig madhan, sida tan:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label5 = Tirada dadka
| data5 = {{{population|}}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Qaabkan haddii maqaalku uusan qeexin cabbirka tirada dadka ee sanduuqa macluumaadkiisa safka lama soo bandhigi doono.
Beeraha aadka u adag ee wata nuxur hore loo sii qaabeeyey oo weli jiri lahaa xataa haddii aan la dejin cabbirka, waxaad ku duubi kartaa dhammaanteed bayaanka "#if" si aad uga dhigto wax walba inay baaba'aan marka aan la isticmaalin cabbirka. Tusaale ahaan, bayaanka "#if" ee tusaalaha soo socda wuxuu akhriyaa "#if:cabbirka <var>mass</var> waa la bixiyey |kadib soo bandhig, oo ay ku xigto 'kg'":
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
| label6 = Miisaanka
| data6 = {{ #if: {{{mass|}}} | {{{mass}}} kg }}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Wixii ku saabsan #if, eeg [[meta:ParserFunctions##if:|halkan]].
==== Qarinta madaxyada marka dhammaan beeraha xogta ay madhan yihiin ====
Waxaad sidoo kale ka dhigi kartaa madaxyada inay si otomaatiga ah isu qariyaan marka qaybtooda ay madhan tahay (oo aanay lahayn saf xog ah oo muuqda).
Tixgeli xaaladdan:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Haddii aad rabto inaad qariso madaxa marka aanay jirin qiimayaal {{para|data<var>N</var>}}, isticmaal {{para|autoheaders|y}}:
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = Madaxa5 oo wata xog hoose
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Marka, madaxa1 waxaa la tusi doonaa haddii shaygan 1, shaygan 2, ama shaygan 3 midkood la qeexay. Haddii midkoodna seddexda cabbir aan la qeexin madaxa lama tusi doono mana jiro saf madhan oo ka muuqan doona ka hor nuxurka xiga ee muuqda.
Fiiro gaar ah: haddii xogtu leedahay curiyeyaal css oo madhan, sida {{para|data|2=<span style="background:yellow;"></span>}}, tan waxaa loola dhaqmi doonaa sidii mid aan madhanayn (oo leh xog).
Haddii {{para|autoheaders|y}} laakiin ay jiraan waxyaabo aad {{em|jeclaan weydo}} inay kiciyaan madax, geli {{para|headerX|_BLANK_}}. Tani waxay u adeegi doontaa sidii madax madhan waxayna ka sooci doontaa waxyaabaha ku xiga.
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Tusaale: madax madhan oo leh & aan lahayn xog
| autoheaders = y
| headerstyle = background: lightgrey; color:inherit;
| header1 = Madaxa1 oo wata qayb madhan
| label2 = qoraalka label2 | data2 =
| label3 = qoraalka label3 | data3 =
| label4 = qoraalka label4 | data4 =
| header5 = _BLANK_
| label6 = qoraalka label6 | data6 = Qiime qaar ka mid ah, laakiin ma kiciyo madaxa1 mana tuso madaxa5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
=== Qeybta hoose ===
; below : Qoraalka lagu ridayo unugga hoose. Unugga hoose waxaa loogu talagalay qoraallada hoose, eeg-sidoo-kale, iyo macluumaadka kale ee la midka ah.
== Cabbirada soo bandhigida ==
=== Cinwaannada foorarka leh (Italic titles) ===
Cinwaannada maqaallada ee wata sanduuqyada macluumaadka waxaa laga dhigi karaa kuwo foorar ah, iyadoo la raacayo [[WP:ITALICTITLE]], iyada oo la gudbinayo cabbirka <code>italic title</code>.
* Daari cinwaannada foorarka leh adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title}}}} oo ka yimid sanduuqa macluumaadka. Ogow in gudbinta qiime madhan ee {{para|italic title}} ay ka dhigi doonto cinwaanka maqaalka mid foorar ah.
* Demi sida caadiga ah (gaar ahaan sababtoo ah qoraalka Laatiinka oo keliya ayaa si ammaan ah loogu soo bandhigi karaa qaabkan oo foorar ayaa loo baahan karaa si loo kala saaro luqadda qalaad iyo luqadda maxalliga ah ee Ingiriiska oo keliya qoraalkaas, laakiin way adkaan lahayd in la akhriyo qoraallada kale) laakiin u oggolow tusaalooyin qaar in la foorariyo adigoo gudbinaya {{para|italic title|{{param|italic title|no}}}}
* Ha ka dhigin wax cinwaanno ah kuwo foorar ah adigoo aan haba yaraatee gudbin cabbirka.
=== Qaabeynta CSS ===
Fiiro gaar ah: Cabbirada soo socda waa kuwo la joojiyay oo la door bidayo [[#TemplateStyles|TemplateStyles]].
{| class="wikitable"
|-
! scope="col" | Cabbirka (Parameter)
! scope="col" | Sharaxaada
! scope="col" | Fasalka beddelka ee TemplateStyles
|-
| {{para|bodystyle}}
| Wuxuu khuseeyaa shaxda sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
| {{nowrap|Fasalka loo qoondeeyay qaab-dhismeedka ee {{para|bodyclass}}}}
|-
| {{para|titlestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya qoraal-hoosaadka cinwaanka. Ku darista midabka dambe badanaa laguma talinayo maadaama qoraalka lagu soo bandhigo "baxsan" sanduuqa macluumaadka.
| <code>.infobox-title</code>
|-
| {{para|abovestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga "above" ee xagga sare. Qaabka caadiga ah wuxuu leeyahay font-size:125%; maadaama unuggan loo adeegsado cinwaan, haddii aad rabto inaad u isticmaasho unugga sare qoraal cabbirkiisu caadi yahay ku dar "font-size:100%;" abovestyle-ka.
| <code>.infobox-above</code>
|-
| {{para|imagestyle}}
| Wuxuu khuseeyaa unugga uu sawirku ku jiro. Tani waxaa ku jira qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka, laakiin waa inaad dejisaa sifooyinka qoraalka captionstyle halkii aad ka dejin lahayd imagestyle haddii ay dhacdo in qoraal-hoosaadka laga saaro unuggan mustaqbalka.
| <code>.infobox-image</code>
|-
| {{para|caption}}
| Wuxuu khuseeyaa qoraalka qoraal-hoosaadka sawirka.
| <code>.infobox-caption</code>
|-
| {{para|rowstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay safka ee {{para|rowclass<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|rowcellstyle<sub>n</sub>}}
| Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>style</code> ee dhammaan unugyada safka la cayimay.
| Fasalka loo qoondeeyay unugyada ee {{para|class<sub>n</sub>}}
|-
| {{para|headerstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada madaxa.
| <code>.infobox-header</code>
|-
| {{nowrap|{{para|subheaderstyle}}}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada qoraal-hoosaadka madaxa (subheader).
| <code>.infobox-subheader</code>
|-
| {{para|labelstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada calaamadda (label).
| <code>.infobox-label</code>
|-
| {{para|datastyle}}
| Wuxuu khuseeyaa dhammaan unugyada xogta.
| <code>.infobox-data</code> ama <code>.infobox-full-data</code>
|-
| {{para|belowstyle}}
| Wuxuu khuseeyaa oo keliya unugga hoose (below).
| <code>.infobox-below</code>
|}
=== Fasallada HTML iyo microformats ===
{{div col}}
; bodyclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee sanduuqa macluumaadka guud ahaan.
; titleclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal-hoosaadka '''cinwaanka''' sanduuqa macluumaadka.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; aboverowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''above''' uu ku jiro.
-->
; aboveclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''above''' ee sanduuqa macluumaadka.
; subheaderrowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee qoraal-hoosaadku (subheader) ku jiro.
; subheaderclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee qoraal.hoosaadka sanduuqa macluumaadka (subheader).
; imagerowclass(n) : Cabbirradani waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee sawirkoodu '''image''' ku jiro.
; imageclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee '''image'''-ka.
; rowclass(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka la cayimay oo ay ku jiraan unugyada '''label''' iyo '''data'''.
; class(n) : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''data''' ee safka la cayimay. Haddii aanu jirin unug '''data''' ah wax saameyn ah ma laha.
<!-- hadda aan laga hirgelin module-ka Lua
; belowrowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee safka shaxda buuxa ee unugga '''below''' uu ku jiro.
-->
; belowclass : Cabbirkan waxaa la geliyaa sifada <code>class</code> ee unugga '''below''' ee sanduuqa macluumaadka.
{{div col end}}
Qaab dhismeedkani wuxuu taageerayaa lagu darista macluumaadka microformat. Tani waxaa la sameeyaa iyadoo la daro sifooyinka "class" unugyo xogeed oo kala duwan, iyadoo la tilmaamayo nooca macluumaadka ku jira gudaha. Magacyo fasal oo badan ayaa la cayimi karaa, oo ay kala soocayaan meelaha bannaan, qaarkood waxaa loo isticmaalaa sidii xuliyayaal qaabeynta gaarka ah iyadoo la raacayo siyaasadda mashruuca ama maqaarka laga doortay dookhyada isticmaalaha, kuwa kalena waxaa loo isticmaalaa microformats.
Si loogu calaamadiyo sanduuqa macluumaadka inuu ka kooban yahay macluumaadka hCard, tusaale ahaan, ku dar cabbirka soo socda:
| bodyclass = vcard
{{clear}}
Iyo saf kasta oo ka kooban unug xogeed oo ah qayb ka mid ah vcard-ka, ku dar cabbir fasal oo u dhigma:
| class1 = fn
| class2 = org
| class3 = tel
{{clear}}
...iyo wixii la mid ah. "above" iyo "title" sidoo kale waxaa la siin karaa fasallo, maaddaama kuwan badanaa loo isticmaalo in lagu soo bandhigo magaca mawduuca sanduuqa macluumaadka.
Eeg [[:en:Wikipedia:WikiProject Microformats|Wikipedia:WikiProject Microformats]] si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan ku darista macluumaadka microformat ee Wikipedia, iyo microformat si aad u hesho macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan microformats guud ahaan.
=== TemplateStyles ===
Cabbirada TemplateStyles {{para|templatestyles}}, {{para|child templatestyles}}, iyo {{para|grandchild templatestyles}} waxay qaataan magaca bogga ee TemplateStyles waxayna u rogayaan sumadda TemplateStyles. Sumaddu waa hab aad u xoog badan oo lagu daro qaabeynta sanduuqa macluumaadka.
Qaar ka mid ah xeerarka isticmaalka:
# Had iyo jeer ku dar fasal gaar u ah qaab-dhismeedka gudaha {{para|bodyclass}} si aanay qaababka lagu daray hal sanduuq macluumaad u "daadan" sanduuq macluumaad kale. Tusaale ahaan, [[Template:Infobox settlement]] waxay leedahay {{para|bodyclass|ib-settlement}} iyo bogga [[Template:Infobox settlement/styles.css]] wuxuu beegsadaa <code>.ib-settlement</code> dhammaan qaabayntiisa lagu daray.
# Ha u qaadan in Template:Infobox uu sii wadi doono inuu yeesho qaab-dhismeed shaxeed (tusaale, ha beegsan <code>table</code> ama shax kasta oo kale oo HTML ah bogga TemplateStyles). Qaab-dhismeedka shaxdu waa mid si tartiib tartiib ah loo joojinayo oo meesha ka bixi doona waqti qaar mustaqbalka.
Sumaddahan waxaa lagu rarayaa nidaamkan: TemplateStyles ee liiska jiifka ([[Template:Hlist/styles.css]]), TemplateStyles ee liiska aan xabbaduhu lahayn ([[Template:Plainlist/styles.css]]), TemplateStyles-ka asaasiga ah ([[Module:Infobox/styles.css]]), templatestyles, child, iyo kadib grandchild, oo loo isticmaali karo in lagu 'cascadiyo' qaababka.
; templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module wacaya {{tl|Infobox}} si toos ah.
; child templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|templatestyles}}.
; grandchild templatestyles : Cabbirkan waxaa loogu talagalay qaab-dhismeed ama module oo waca sanduuq macluumaad oo wata {{para|child templatestyles}}.
Liiska caadiga ah ee fasallada ka soo baxa curiye kasta oo sanduuq macluumaad ah (tusaale ka soo baxa dhammaan {{para|data<sub>n</sub>}}, ama dhammaan kiisaska {{para|above}}) waxaa laga heli karaa [[Module:Infobox]] ee safafka "addClass". Qoraalka hoose waa liis aan rasmi ahayn laakiin ku filan qaabeynta guud ee badankooda:
{{div col}}
; .infobox : Fasalka sanduuqa macluumaadka ee heerka sare.
; .infobox-title : Fasalka la xiriira {{para|title}}.
; .infobox-above : Fasalka la xiriira {{para|above}}.
; .infobox-image : Fasalka la xiriira {{para|image<sub>n</sub>}}. Sawir kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-caption : Fasalka la xiriira {{para|caption<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-header : Fasalka la xiriira {{para|header<sub>n</sub>}}. Madax kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-subheader : Fasalka la xiriira {{para|subheader<sub>n</sub>}}. Qoraal-hoosaad kasta wuxuu yeelan doonaa fasalkan.
; .infobox-label : Fasalka la xiriira {{para|label<sub>n</sub>}}. Calaamad kasta waxay yeelan doontaa fasalkan.
; .infobox-data
; .infobox-full-data
: Fasallada la xiriira {{para|data<sub>n</sub>}}. Saf kasta oo xog ah wuxuu yeelan doonaa mid ka mid ah fasalladan, iyadoo ku xiran in xogta gaarka ahi leedahay calaamad.
; .infobox-below : Fasalka la xiriira {{para|below}}.
; .infobox-navbar : Fasalka la xiriira {{para|navbar}}.
{{div col end}}
==== Tusaale isticmaalka cabbirka TemplateStyles ====
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo aan u baahnayn inuu taageero qaababka carruurta ee u gaarka ah (ha ahaato sababtoo ah ma laha carruur ama sababtoo ah ma rabto carruur):
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = Tusaalaha Carruurta
| bodyclass = ib-example
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
Tusaale ahaan sanduuq macluumaad oo leh carruurtiisa gaarka ah iyo tusaale ka mid ah carruurta (qaababka ayeeyada ayaa leh isticmaal la mid ah):
<div style="display: flex">
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
| title = {{{title|Cinwaanka Tusaalaha Carruurta}}}
| bodyclass = ib-example {{{bodyclass|}}}
| templatestyles = Template:Infobox/example/styles.css
| child templatestyles = {{{child templatestyles|}}}
}}
</syntaxhighlight>
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox/child example
| title = Cinwaanka Tusaalaha Ayeeyada
| bodyclass = ib-child-example
| child templatestyles = Template:Infobox/child example/styles.css
}}
</syntaxhighlight>
</div>
== Tusaalooyinka ==
Ogow sida uusan safku uga muuqan sanduuqa macluumaadka ee la soo bandhigay marka '''label''' la qeexiyo iyada oo aan la socon unug '''data''' ah, iyo sida dhammaantood loo soo bandhigo marka '''header''' la qeexiyo isla safka uu ku jiro unug '''data''' ah. Sidoo kale oggow in '''subheaders''' aanay ahayn kuwo dhumuc weyn leh oo geesi ah (bold) sida '''headers''' ee loo adeegsado in lagu kala qaybiyo qaybta xogta weyn, sababtoo ah doorkan waxaa loogu talagalay unugga '''above''' :
{{Suppress categories|
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal-hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal-hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle =
|titlestyle =
|abovestyle = background: #cfc; color:inherit;
|subheaderstyle =
|subheaderstyle2 =
|title = Tijaabada Infobox
|above = Qoraalka kore
|subheader = Qoraal hoosaadka sawirka kore
|subheader2 = Qoraal hoosaadka labaad
|imagestyle =
|captionstyle =
|image = [[File:Example-serious.jpg|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]
|caption = Qoraal-hoosaadka lagu soo bandhigay hoosta File:Example-serious.jpg
|headerstyle = background: #ccf; color:inherit;
|labelstyle = background: #ddf; color:inherit;
|datastyle =
|header1 = Madaxa keligiis la qeexay
| label1 =
| data1 =
|header2 =
| label2 = Calaamadda keligeed la qeexay lama tuso (u baahan xog, ama waa la tirtiray)
| data2 =
|header3 =
| label3 =
| data3 = Xog keligeed la qeexay
|header4 = Dhammaan saddexda la qeexay (madax, calaamad, xog, dhammaantood oo wata lambar isku mid ah)
| label4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
| data4 = lama tuso (lambar isku mid ah oo la mid ah madaxa)
|header5 =
| label5 = Calaamad iyo xog la qeexay (calaamad)
| data5 = Calaamad iyo xog la qeexay (xog)
|belowstyle = background: #ddf; color:inherit;
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
Tusaalahan, cabbirada {{para|bodystyle}} iyo {{para|labelstyle}} waxaa loo isticmaalaa in lagu habeeyo ballaca sanduuqa macluumaadka iyo in lagu qeexiyo ballaca caadiga ah ee tiirka calaamadaha:
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox
|name = Infobox/doc
|bodystyle = width: 20em
|titlestyle =
|title = Tijaabada Infobox
|headerstyle =
|labelstyle = width: 33%
|datastyle =
|header1 =
| label1 = Calaamadda 1
| data1 = Xogta 1
|header2 =
| label2 = Calaamadda 2
| data2 = Xogta 2
|header3 =
| label3 = Calaamadda 3
| data3 = Xogta 3
|header4 = Madaxa 4
| label4 =
| data4 =
|header5 =
| label5 = Calaamadda 5
| data5 = Xogta 5: Lorem ipsum dolor sit amet, kuwaas oo ah kuwo qurux badan, balse aan muhiim ahayn, waxayna ku mashquulsan yihiin shaqo iyo dadaal badan si ay u helaan faa'iido weyn.
|belowstyle =
|below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
== Ku dhejinta ==
<!--Linked from [[Template:Subinfobox bodystyle/doc]]-->
Hal qaab-dhismeed sanduuq macluumaad waxaa lagu dhex gelin karaa mid kale iyadoo la adeegsanayo cabbirka {{para|child}}. Sifadan waxaa loo isticmaali karaa in lagu abuuro sanduuq macluumaad oo kala duwan, ama in lagu abuuro qaybo macquul ah oo si wanaagsan loo qeexay. Waqti hore, waxaa lagama maarmaan ahayd in la isticmaalo gelinta si loo abuuro sanduuqyada macluumaadka ee wata in ka badan 99 saf; laakiin maanta ma jiro wax xad ah oo ku saabsan tirada safafka lagu qeexi karo hal mar oo ah {{tlc|infobox}}.
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| data1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| data2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
|title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow, tusaalooyinka kore, sanduuqa macluumaadka carruurta waxaa lagu dhex ridaa beerta <code>data</code>, ee looma gelin beerta <code>header</code>. Ogow in cinwaannada hoose ee qaybta aanay ku jirin farta geesiga ah bold haddii aan si cad loo cayimin farta geesiga ah. Si aad u hesho cinwaanno qaybeed oo geesi ah, geli sanduuqa macluumaadka carruurta beerta '''header''' (laakiin ha gelinin beerta '''label''' sababtoo ah lama soo bandhigi doono!), adigoo isticmaalaya midkood
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka koowaad
| label1= Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = Qayb-hoosaadka labaad
| label1= Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
ama,
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| title = Cinwaanka heerka sare
| header1 = Qayb-hoosaadka koowaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 1.1
| data1 = Xogta 1.1
}}
| header2 = Qayb-hoosaadka labaad
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1 = Calaamadda 2.1
| data1 = Xogta 2.1
}}
| belowstyle =
| below = Qoraalka hoose
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in ka tagidda cabbirka {{para|title}}, iyo in aan lagu darin wax qoraal ah oo ka horreeya sanduuqa macluumaadka ee la geliyay, ay keeni karto safaf shaxeed madhan oo khaldan, kuwaas oo abuuraya daldaloolo soo bandhigida muuqaalka ah. Soo saarka qashinka ah waxaa lagu caburin karaa iyadoo la adeegsanayo {{para|rowstyleN|display: none}}, iyadoo lagu beddelayo N lambarka xogta/madaxa.
waxay ka kooban tahay xiriiriyeya asal ah oo ku socda maqaallada Wikipedia ee ay ku jiraan sanduuqyada macluumaadka ee ku dhex jira sanduuqyada macluumaadka kale.
== Sanduuqyada hoose ==
Hab kale oo loogu talagalay gelinta ayaa ah in la isticmaalo {{para|subbox|yes}}, kaas oo ka saaraya xadka dibadda ee sanduuqa macluumaadka, laakiin ilaalinaya qaab-dhismeedka gudaha. Hal sifo oo habkan ah ayaa ah in sanduuqyada waalidka iyo carruurtu aanay u baahnayn inay yeeshaan qaab dhismeed isku mid ah, isla markaana calaamadda iyo beeraha xogta aan la simin sanduuqyada waalidka iyo carruurta u dhexeeya sababtoo ah kuma jiraan hal shax waalid ah.
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| headerstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| header1 = Weyn 1
| header2 = Weyn 2
| data3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color:#ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| data4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| label5 = Calaamadda 5 | data5 = Xogta 5
| header6 = Weyn 6
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Farsamooyinka gelinta ee la mid ah waxaa loo isticmaali karaa gudaha cabbirada nuxurka ee qaar ka mid ah qaababka kale ee soo saara shaxda (sida [[:Template:Sidebar|Sidebar]]):
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Sidebar
| navbar = off
| headingstyle = background-color: #eee; color:inherit;
| heading1 = Madaxa 1
| heading2 = Madaxa 2
| content3 = {{Infobox | subbox = yes
| headerstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| labelstyle = background-color: #ddd; color:inherit;
| header1 = Hoose 3-1
| header2 = Hoose 3-2
| label3 = Calaamadda 3-3 | data3 = Xogta 3-3
}}
| content4 = {{Infobox | subbox = yes
| labelstyle = background-color: #ccc; color:inherit;
| label1 = Calaamadda 4-1 | data1 = Xogta 4-1
}}
| heading5 = Madaxa 5
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
Ogow in buuxinta caadiga ah ee unugga xogta waalidka ee ka kooban sanduuq hoose kasta ay weli muuqato, markaa sanduuqyada hoose ayaa xoogaa ka cidhiidhi ah sanduuqa waalidka waxaana jira meel bannaan oo toosan oo sareysa oo u dhexeysa unugyada caadiga ah ee sanduuqa waalidka marka loo eego unugyada sanduuqyada hoose ee kala duwan.
== Xakamaynta kala jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee la geliyay ==
Qaab dhismeedka {{tlx|nbsp}} waxaa loo isticmaali karaa {{tlx|wbr}} iyo {{tlx|nowrap}} si loo xakameeyo kala-jebinta sadarka ee liiska aan xabbaduhu lahayn ee lagu dhex geliyay sanduuqyada macluumaadka (tusaale liiska jilayaasha ee {{tlx|Infobox film}}), si looga hortago in qoraallada dhaadheer ee la duudduubay lala khaldo liisaska badan.
== Syntax-ka madhan oo buuxa ==
(Ogow: ma jiro xad ku saabsan tirada safafka suurtogalka ah; kaliya 20 ayaa la bixiyay hoose maaddaama sanduuqyada macluumaadka ee ka waaweyn kuwaas ay noqon doonaan kuwo naadir ah. Kaliya kordhi lambarka sida loo baahdo. Cabbirada "class" ee microformat sidoo kale waa laga tegay maaddaama aan si caadi ah loo isticmaalin.)
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox
| name = {{subst:PAGENAME}}
| child = {{{child|}}}
| subbox = {{{subbox|}}}
| italic title = {{{italic title|no}}}
| templatestyles =
| child templatestyles =
| grandchild templatestyles =
| bodystyle =
| titlestyle =
| abovestyle =
| subheaderstyle =
| title =
| above =
| subheader =
| imagestyle =
| captionstyle =
| image =
| caption =
| image2 =
| caption2 =
| headerstyle =
| labelstyle =
| datastyle =
| header1 =
| label1 =
| data1 =
| header2 =
| label2 =
| data2 =
| header3 =
| label3 =
| data3 =
| header4 =
| label4 =
| data4 =
| header5 =
| label5 =
| data5 =
| header6 =
| label6 =
| data6 =
| header7 =
| label7 =
| data7 =
| header8 =
| label8 =
| data8 =
| header9 =
| label9 =
| data9 =
| header10 =
| label10 =
| data10 =
| header11 =
| label11 =
| data11 =
| header12 =
| label12 =
| data12 =
| header13 =
| label13 =
| data13 =
| header14 =
| label14 =
| data14 =
| header15 =
| label15 =
| data15 =
| header16 =
| label16 =
| data16 =
| header17 =
| label17 =
| data17 =
| header18 =
| label18 =
| data18 =
| header19 =
| label19 =
| data19 =
| header20 =
| label20 =
| data20 =
| belowstyle =
| below =
}}
</syntaxhighlight>
{{clear}}
== U wareejinta MediaWikis kale ==
Qaab-dhismeedka sanduuqa macluumaad wuxuu u baahan yahay kordhinta [[:mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] iyo [[:mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. [[:en:Wikipedia:WikiProject Transwiki|WikiProject Transwiki]] waxay leedahay nooc ka mid ah qaab-dhismeedkan oo wax laga beddelay si uu uga shaqeeyo MediaWikis kale.
== Xogta Template-ka==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "Qaab-dhismeedkan waxaa loogu talagalay sidii meta template, oo ah qaab loo adeegsado dhisidda qaabab kale. Guud ahaan, looguma talagelin in si toos ah loogu isticmaalo maqaal gudihiisa laakiin waxaa loo adeegsan karaa hal mar haddii loo baahdo.",
"format": "{{_\n| ________________ = _\n}}\n",
"params": {
"name": {
"label": "magaca",
"description": ""
},
"child": {
"label": "child",
"description": ""
},
"subbox": {
"label": "subbox",
"description": ""
},
"italic title": {
"label": "italic title",
"description": ""
},
"templatestyles": {
"label": "templatestyles",
"description": ""
},
"child templatestyles": {
"label": "child templatestyles",
"description": ""
},
"grandchild templatestyles": {
"label": "grandchild templatestyles",
"description": ""
},
"bodystyle": {
"label": "bodystyle",
"description": ""
},
"titlestyle": {
"label": "titlestyle",
"description": ""
},
"abovestyle": {
"label": "abovestyle",
"description": ""
},
"subheaderstyle": {
"label": "subheaderstyle",
"description": ""
},
"title": {
"label": "Cinwaanka",
"description": "Cinwaanka lagu soo bandhigay sanduuqa macluumaadka korkiisa",
"type": "string",
"suggested": true
},
"above": {
"label": "above",
"description": ""
},
"subheader": {
"label": "subheader",
"description": ""
},
"imagestyle": {
"label": "imagestyle",
"description": ""
},
"captionstyle": {
"label": "captionstyle",
"description": ""
},
"image": {
"label": "Sawirka",
"description": "Sawirka muujinaya mawduuca. Adeegso syntax-ka sawirka oo buuxa.",
"type": "content",
"suggested": true,
"example": "[[File:example.png|200px|alt=Qoraalka beddelka ah ee tusaalaha]]"
},
"caption": {
"label": "Qoraal-hoosaadka",
"description": "qoraal-hoosaadka sawirka",
"type": "content",
"suggested": true
},
"image2": {
"label": "image2",
"description": ""
},
"caption2": {
"label": "caption2",
"description": ""
},
"headerstyle": {
"label": "headerstyle",
"description": ""
},
"labelstyle": {
"label": "labelstyle",
"description": ""
},
"datastyle": {
"label": "datastyle",
"description": ""
},
"header1": {
"label": "header1",
"description": ""
},
"label1": {
"label": "label1",
"description": ""
},
"data1": {
"label": "data1",
"description": ""
},
"header2": {
"label": "header2",
"description": ""
},
"label2": {
"label": "label2",
"description": ""
},
"data2": {
"label": "data2",
"description": ""
},
"header3": {
"label": "header3",
"description": ""
},
"label3": {
"label": "label3",
"description": ""
},
"data3": {
"label": "data3",
"description": ""
},
"header4": {
"label": "header4",
"description": ""
},
"label4": {
"label": "label4",
"description": ""
},
"data4": {
"label": "data4",
"description": ""
},
"header5": {
"label": "header5",
"description": ""
},
"label5": {
"label": "label5",
"description": ""
},
"data5": {
"label": "data5",
"description": ""
},
"header6": {
"label": "header6",
"description": ""
},
"label6": {
"label": "label6",
"description": ""
},
"data6": {
"label": "data6",
"description": ""
},
"header7": {
"label": "header7",
"description": ""
},
"label7": {
"label": "label7",
"description": ""
},
"data7": {
"label": "data7",
"description": ""
},
"header8": {
"label": "header8",
"description": ""
},
"label8": {
"label": "label8",
"description": ""
},
"data8": {
"label": "data8",
"description": ""
},
"header9": {
"label": "header9",
"description": ""
},
"label9": {
"label": "label9",
"description": ""
},
"data9": {
"label": "data9",
"description": ""
},
"header10": {
"label": "header10",
"description": ""
},
"label10": {
"label": "label10",
"description": ""
},
"data10": {
"label": "data10",
"description": ""
},
"header11": {
"label": "header11",
"description": ""
},
"label11": {
"label": "label11",
"description": ""
},
"data11": {
"label": "data11",
"description": ""
},
"header12": {
"label": "header12",
"description": ""
},
"label12": {
"label": "label12",
"description": ""
},
"data12": {
"label": "data12",
"description": ""
},
"header13": {
"label": "header13",
"description": ""
},
"label13": {
"label": "label13",
"description": ""
},
"data13": {
"label": "data13",
"description": ""
},
"header14": {
"label": "header14",
"description": ""
},
"label14": {
"label": "label14",
"description": ""
},
"data14": {
"label": "data14",
"description": ""
},
"header15": {
"label": "header15",
"description": ""
},
"label15": {
"label": "label15",
"description": ""
},
"data15": {
"label": "data15",
"description": ""
},
"header16": {
"label": "header16",
"description": ""
},
"label16": {
"label": "label16",
"description": ""
},
"data16": {
"label": "data16",
"description": ""
},
"header17": {
"label": "header17",
"description": ""
},
"label17": {
"label": "label17",
"description": ""
},
"data17": {
"label": "data17",
"description": ""
},
"header18": {
"label": "header18",
"description": ""
},
"label18": {
"label": "label18",
"description": ""
},
"data18": {
"label": "data18",
"description": ""
},
"header19": {
"label": "header19",
"description": ""
},
"label19": {
"label": "label19",
"description": ""
},
"data19": {
"label": "data19",
"description": ""
},
"header20": {
"label": "header20",
"description": ""
},
"label20": {
"label": "label20",
"description": ""
},
"data20": {
"label": "data20",
"description": ""
},
"belowstyle": {
"label": "belowstyle",
"description": ""
},
"below": {
"label": "below",
"description": ""
}
},
"paramOrder": [
"name",
"child",
"subbox",
"italic title",
"templatestyles",
"child templatestyles",
"grandchild templatestyles",
"bodystyle",
"titlestyle",
"abovestyle",
"subheaderstyle",
"title",
"above",
"subheader",
"imagestyle",
"captionstyle",
"image",
"caption",
"image2",
"caption2",
"headerstyle",
"labelstyle",
"datastyle",
"header1",
"label1",
"data1",
"header2",
"label2",
"data2",
"header3",
"label3",
"data3",
"header4",
"label4",
"data4",
"header5",
"label5",
"data5",
"header6",
"label6",
"data6",
"header7",
"label7",
"data7",
"header8",
"label8",
"data8",
"header9",
"label9",
"data9",
"header10",
"label10",
"data10",
"header11",
"label11",
"data11",
"header12",
"label12",
"data12",
"header13",
"label13",
"data13",
"header14",
"label14",
"data14",
"header15",
"label15",
"data15",
"header16",
"label16",
"data16",
"header17",
"label17",
"data17",
"header18",
"label18",
"data18",
"header19",
"label19",
"data19",
"header20",
"label20",
"data20",
"belowstyle",
"below"
]
}
</templatedata>
== Sidoo kale eeg ==
* [[Module:Infobox]], module-ka [[Wikipedia:Lua|Lua]] ee uu ku saleysan yahay qaab-dhismeedkani
* [[Module:Check for unknown parameters]]
* {{tl|Infobox3cols}}
* {{tl|Navbox}} iyo {{tl|Sidebar}}
* [[:Module:InfoboxImage]]
a69jlw1wh4xn40vba89mrszjn4uhs56
Axmed Oomaar
0
22927
312112
295914
2026-11-09T11:59:56Z
~2026-59354-31
48225
312112
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = Axmed Oomaar
| image = Ahmed_Omaar.jpg
| caption = Axmed Maxamed Axmed
| birth_date = 22 October
| birth_place = [[Djibouti]]
| ethnicity = [[Soomaalilander]]
| citizenship = [[File:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Soomaaliland]]
| alma_mater = Qalax Secondary School, Amoud University, New Generation University
| occupation = Aqoonyahan, Macalin, Baare, Qoraa, Dhiirigaliye
| spouse = Xaas iyo Carruur
}}
'''Axmed Oomaar''' ([[Af-Ingiriisi]]: Ahmed Omaar; [[Carabi|Arabic]]: احمد أومار ) waa aqoonyahan, baare iyo mid kamid ah haldoorka macalimiinta Jamhuuriyadda [[Soomaaliland|Somaliland]] ee ka hawl gala qaar kamid ah Dugsiyada Sare iyo Jaamacaddaha dalka.
''Axmed Oomaar'' waxa uu kamid yahay hogaanka sare ee Somaliland ee SOLTA,<ref>{{Cite web |ciwaan=Nuqul Archive |url=https://soltateachers.org/ |access-date=2022-07-13 |archive-date=2022-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710015302/https://soltateachers.org/ |dead-url=yes }}</ref> Ururka Macalimiinta Jamhuiriyadda ahna madaxa tababarada iyo horumarinta waxbarashada ururka, ee lagu ansixiyey shirweynihii koowaad ee [[Ururka Macalimiinta Somaliland]] oo ka qabsoomey magaalada [[Hargeysa]], 20-12-2021.<ref>{{Cite web |ciwaan=Nuqul Archive |url=https://soltateachers.org/general-assembly/ |access-date=2022-07-13 |archive-date=2022-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711211939/https://soltateachers.org/general-assembly/ |dead-url=yes }}</ref>
==Hordhac==
'''Axmed Oomaar''' waxa uu ku dhashay magaalada [[Jabuuti (magaalo)|Jabuuti]] ee dalka Jamhuuriyadda [[Jabuuti]], 22 [[Oktoobar]] [[1987]].
Oomaar waxa uu ku barbaarey, kana bilaabey waxbarashadiisii aasaasoga iyo sare, degmada [[Gabiley]], ee Jamhuuriyadda [[Soomaaliland|Somaliland]].
'''Axmed Oomaar''' waa qoraa iyo dhiirigaliye firfircoon oo si joogto ah wax uga qora mawduucyada horumarinta shakhsiyadeed, waxbarashada, talooyinka guusha ardayda iyo arimaha bulshada.
Axmed Oomaar waxa uu buuggiisa cilmi-baadhista ka qoray saamaynta luqadda [[Af-Ingiriisi|Ingiriisigu]] ku leedahay guusha waxbarasho ee ardayda dugsiyada sare ee [[Hargeysa]] [[Soomaaliland|Somaliland]]<ref>https://www.goodreads.com/author/quotes/22159791.Ahmed_Omaar</ref>.
Sidoo kale, Omaar waa qoraaga buugaagta taxanaha ah ee Ombiology Books,<ref>https://ombiology4u.blogspot.com/p/welcome_23.html?m=1</ref> oo ah maadada bayoolajiga ([[biology]]) oo ay ka faa'iideystaan ardayda dugsiyada sare.
'''Macalin Axmed Oomaar''' waa aasaasaha mareegta waxbarashada (Education Website) ee Ombiology4u,<ref>https://ombiology4u.blogspot.com/p/welcome_23.html?m=1</ref> oo caan ka ah bahweynta waxbarashada dugsiyada sare ee [[Soomaaliland|Somaliland]], kana faa'iideystaan kumanaan arday ah sannad kasta, markasta iyo meelkasta.
Axmed Omaar waa daneeye iyo taageere kor u qaadida tayada waxbarashada, xuquuqda waxbarashada carruurta naafada ah iyo sidoo kale kor u qaadida sinnaanta waxbarashada jinsiga ee [[Soomaaliland|Somaliland]] iyo gobolka.
==Waxbarashadiisii==
Axmed Oomaar waxa uu waxbarashadiisii hoose dhexe ku dhameystay dugsiga Skeekh Muxumed Warsame ee magaalada [[Gabiley]] 2001.
Waxbarashadiisii dugsiga sare, waxa uu ku qaatay Dugsiga Sare ee Qalax [[Gabiley]], isaga oo ugu danbeyn fasalka afraad ee dugsiga sare u wareegay kuna dhameystey Dugsiga Sare ee Faarax Oomaar, magaalada [[Hargeysa]] 2005.
Waxa uu ka qaatay shahaadada Advanced Diploma ee Maamulka iyo Maareynta, Jaamacadda [[Hargeysa]] 2007.
Axmed Oomaar waxa uu ka qaatay shahaadada Bachelar's Degree ee Kuliyadda Waxbarashada [[Jaamacadda Camuud]], magalada [[Boorama]] 2015.
Oomaar waxa uu bartay Maamulka Shaqaalaha iyo Hogaaminta, kana qaatay shahaadada sare ee Masterta, Jaamacadda New Generation University, [[Hargeysa]] [[Soomaaliland|Somaliland]] 2021.
==Noloshiisa Shaqsiyadeed==
Axmed Oomaar Waxa uu ka soo jeedaa beesha [[Toljecle]] ee Reer Sheekh [[Isaaq|Isxaaq]].<ref>https://www.tashiwanaag.com/toljecle-taariikh-ahaan.html</ref>
<ref>https://inaturalist.ca/places/wikipedia/Horn%20of%20Africa{{Dead link|date=Bisha Saddexaad 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://archive.org/details/bloodbonecallofk00ioan</ref>
Waxa uu la dhashey shan walaalo ah; Maxamuud Gooshee, Koosaar, Xamse, Hodan iyo Najex.
Oomaar waa xaasle iyo aabo degan magaalada [[Hargeysa]] ee Jamhuuriyadda [[Soomaaliland|Somaliland]].
==Warbixin Dheeri ah==
'''Axmed Oomaar''' oo ah qoraa iyo dhiirigaliye firfircoon, waxaa ka mid ah halku dhegyada odhaahyada dhiirigalinta ee uu had iyo jeer la wadaago da'yarta iyo bulshadaba:
* Waxaad qiimo iyo sharaf ku lahaan doontaa goobaha shaqada, kolba sida aad u tayeyso xirfada iyo aqoonta aad xanbaarsan tahay.
* Ha noqon madhane sita shahaado jaamacaddeed oo garab iyo ciirsi bida garashiyo qaraabo.
* Ha ka noqon goobaha waxbarashada macmiil joogto ah! Noqo mid ka midho dhaliya hadafka ardaynimo.<ref>https://www.matrubharti.com/ahmedomaar/bites</ref>
* Si aad u hesho wax aaney qayrkaa heli doonin mustaqbalka, samee wax ka duwan waxa ay saneeyaan.
* Ceeb maaha inaad imtixaan dhacdo, balse waxa ceeb ah ku qanaca caadeysiga dhicitaanka joogtada ah.
* Guuldarada ugu weyn ee noloshu waa inaad joojiso dib u sixida qaladaadkii kuu horseeday guuldarada.<ref>https://quotepark.com/authors/ahmed-omaar/</ref>
==Sidoo Kale Eeg==
* [http://twitter.com/ahmedomaar5 Axmed Oomaar Twitter Account]
* [https://ombiology4u.blogspot.com/p/welcome_23.html?m=1 Mareegta Waxbarashada Ardayda Dugsiyada Sare ee Ombiology4u]
* [https://goldenminds.quora.com/ Dhiirigalin iyo Horumarinta Shaqsiyadeed]
* [https://ombiology4u.blogspot.com/2022/01/motivational-quotes-somali-quotes-ahmed.html?m=1 Macalin Axmed Oomaar]
* [https://soltateachers.org/ Ururka Macalimiinta Somaliland] {{Wayback|url=https://soltateachers.org/ |date=20220710015302 }}
* [[Jaamacadda Camuud]]
* [[Kuliyada Tababarka Macalimiinta]]
* [[Wasaaradda Waxbarashada iyo Sayniska Somaliland]]
* [[Kuliyada Waxbarashada]]
* [[Maalinta Madaxbanaanida Somaliland]]
* [[Dawladii Somaliland (1960)]]
==Tixraac==
{{reflist}}
cn44nrptmvxz8peny3fp3rtm8g75e16
312141
312112
2026-11-09T13:44:49Z
CommonsDelinker
75
Removing [[:c:File:Ahmed_Omaar.jpg|Ahmed_Omaar.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://0.academia-photos.com/35135774/10248636/44402133/s200_ahmed.omaar.jpg.
312141
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = Axmed Oomaar
| image =
| caption = Axmed Maxamed Axmed
| birth_date = 22 October
| birth_place = [[Djibouti]]
| ethnicity = [[Soomaalilander]]
| citizenship = [[File:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Soomaaliland]]
| alma_mater = Qalax Secondary School, Amoud University, New Generation University
| occupation = Aqoonyahan, Macalin, Baare, Qoraa, Dhiirigaliye
| spouse = Xaas iyo Carruur
}}
'''Axmed Oomaar''' ([[Af-Ingiriisi]]: Ahmed Omaar; [[Carabi|Arabic]]: احمد أومار ) waa aqoonyahan, baare iyo mid kamid ah haldoorka macalimiinta Jamhuuriyadda [[Soomaaliland|Somaliland]] ee ka hawl gala qaar kamid ah Dugsiyada Sare iyo Jaamacaddaha dalka.
''Axmed Oomaar'' waxa uu kamid yahay hogaanka sare ee Somaliland ee SOLTA,<ref>{{Cite web |ciwaan=Nuqul Archive |url=https://soltateachers.org/ |access-date=2022-07-13 |archive-date=2022-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710015302/https://soltateachers.org/ |dead-url=yes }}</ref> Ururka Macalimiinta Jamhuiriyadda ahna madaxa tababarada iyo horumarinta waxbarashada ururka, ee lagu ansixiyey shirweynihii koowaad ee [[Ururka Macalimiinta Somaliland]] oo ka qabsoomey magaalada [[Hargeysa]], 20-12-2021.<ref>{{Cite web |ciwaan=Nuqul Archive |url=https://soltateachers.org/general-assembly/ |access-date=2022-07-13 |archive-date=2022-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711211939/https://soltateachers.org/general-assembly/ |dead-url=yes }}</ref>
==Hordhac==
'''Axmed Oomaar''' waxa uu ku dhashay magaalada [[Jabuuti (magaalo)|Jabuuti]] ee dalka Jamhuuriyadda [[Jabuuti]], 22 [[Oktoobar]] [[1987]].
Oomaar waxa uu ku barbaarey, kana bilaabey waxbarashadiisii aasaasoga iyo sare, degmada [[Gabiley]], ee Jamhuuriyadda [[Soomaaliland|Somaliland]].
'''Axmed Oomaar''' waa qoraa iyo dhiirigaliye firfircoon oo si joogto ah wax uga qora mawduucyada horumarinta shakhsiyadeed, waxbarashada, talooyinka guusha ardayda iyo arimaha bulshada.
Axmed Oomaar waxa uu buuggiisa cilmi-baadhista ka qoray saamaynta luqadda [[Af-Ingiriisi|Ingiriisigu]] ku leedahay guusha waxbarasho ee ardayda dugsiyada sare ee [[Hargeysa]] [[Soomaaliland|Somaliland]]<ref>https://www.goodreads.com/author/quotes/22159791.Ahmed_Omaar</ref>.
Sidoo kale, Omaar waa qoraaga buugaagta taxanaha ah ee Ombiology Books,<ref>https://ombiology4u.blogspot.com/p/welcome_23.html?m=1</ref> oo ah maadada bayoolajiga ([[biology]]) oo ay ka faa'iideystaan ardayda dugsiyada sare.
'''Macalin Axmed Oomaar''' waa aasaasaha mareegta waxbarashada (Education Website) ee Ombiology4u,<ref>https://ombiology4u.blogspot.com/p/welcome_23.html?m=1</ref> oo caan ka ah bahweynta waxbarashada dugsiyada sare ee [[Soomaaliland|Somaliland]], kana faa'iideystaan kumanaan arday ah sannad kasta, markasta iyo meelkasta.
Axmed Omaar waa daneeye iyo taageere kor u qaadida tayada waxbarashada, xuquuqda waxbarashada carruurta naafada ah iyo sidoo kale kor u qaadida sinnaanta waxbarashada jinsiga ee [[Soomaaliland|Somaliland]] iyo gobolka.
==Waxbarashadiisii==
Axmed Oomaar waxa uu waxbarashadiisii hoose dhexe ku dhameystay dugsiga Skeekh Muxumed Warsame ee magaalada [[Gabiley]] 2001.
Waxbarashadiisii dugsiga sare, waxa uu ku qaatay Dugsiga Sare ee Qalax [[Gabiley]], isaga oo ugu danbeyn fasalka afraad ee dugsiga sare u wareegay kuna dhameystey Dugsiga Sare ee Faarax Oomaar, magaalada [[Hargeysa]] 2005.
Waxa uu ka qaatay shahaadada Advanced Diploma ee Maamulka iyo Maareynta, Jaamacadda [[Hargeysa]] 2007.
Axmed Oomaar waxa uu ka qaatay shahaadada Bachelar's Degree ee Kuliyadda Waxbarashada [[Jaamacadda Camuud]], magalada [[Boorama]] 2015.
Oomaar waxa uu bartay Maamulka Shaqaalaha iyo Hogaaminta, kana qaatay shahaadada sare ee Masterta, Jaamacadda New Generation University, [[Hargeysa]] [[Soomaaliland|Somaliland]] 2021.
==Noloshiisa Shaqsiyadeed==
Axmed Oomaar Waxa uu ka soo jeedaa beesha [[Toljecle]] ee Reer Sheekh [[Isaaq|Isxaaq]].<ref>https://www.tashiwanaag.com/toljecle-taariikh-ahaan.html</ref>
<ref>https://inaturalist.ca/places/wikipedia/Horn%20of%20Africa{{Dead link|date=Bisha Saddexaad 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://archive.org/details/bloodbonecallofk00ioan</ref>
Waxa uu la dhashey shan walaalo ah; Maxamuud Gooshee, Koosaar, Xamse, Hodan iyo Najex.
Oomaar waa xaasle iyo aabo degan magaalada [[Hargeysa]] ee Jamhuuriyadda [[Soomaaliland|Somaliland]].
==Warbixin Dheeri ah==
'''Axmed Oomaar''' oo ah qoraa iyo dhiirigaliye firfircoon, waxaa ka mid ah halku dhegyada odhaahyada dhiirigalinta ee uu had iyo jeer la wadaago da'yarta iyo bulshadaba:
* Waxaad qiimo iyo sharaf ku lahaan doontaa goobaha shaqada, kolba sida aad u tayeyso xirfada iyo aqoonta aad xanbaarsan tahay.
* Ha noqon madhane sita shahaado jaamacaddeed oo garab iyo ciirsi bida garashiyo qaraabo.
* Ha ka noqon goobaha waxbarashada macmiil joogto ah! Noqo mid ka midho dhaliya hadafka ardaynimo.<ref>https://www.matrubharti.com/ahmedomaar/bites</ref>
* Si aad u hesho wax aaney qayrkaa heli doonin mustaqbalka, samee wax ka duwan waxa ay saneeyaan.
* Ceeb maaha inaad imtixaan dhacdo, balse waxa ceeb ah ku qanaca caadeysiga dhicitaanka joogtada ah.
* Guuldarada ugu weyn ee noloshu waa inaad joojiso dib u sixida qaladaadkii kuu horseeday guuldarada.<ref>https://quotepark.com/authors/ahmed-omaar/</ref>
==Sidoo Kale Eeg==
* [http://twitter.com/ahmedomaar5 Axmed Oomaar Twitter Account]
* [https://ombiology4u.blogspot.com/p/welcome_23.html?m=1 Mareegta Waxbarashada Ardayda Dugsiyada Sare ee Ombiology4u]
* [https://goldenminds.quora.com/ Dhiirigalin iyo Horumarinta Shaqsiyadeed]
* [https://ombiology4u.blogspot.com/2022/01/motivational-quotes-somali-quotes-ahmed.html?m=1 Macalin Axmed Oomaar]
* [https://soltateachers.org/ Ururka Macalimiinta Somaliland] {{Wayback|url=https://soltateachers.org/ |date=20220710015302 }}
* [[Jaamacadda Camuud]]
* [[Kuliyada Tababarka Macalimiinta]]
* [[Wasaaradda Waxbarashada iyo Sayniska Somaliland]]
* [[Kuliyada Waxbarashada]]
* [[Maalinta Madaxbanaanida Somaliland]]
* [[Dawladii Somaliland (1960)]]
==Tixraac==
{{reflist}}
4wogban152p9oz9iq8dhzcf4139cbxv
Beesha Garwaale
0
32220
312161
295419
2026-11-10T11:30:08Z
~2026-59499-91
48236
Xıldhıbaan ayaaan ku daray
312161
wikitext
text/x-wiki
<u>BEESHA GARWAALE</u>
Waa beel ka mid ah beelaha Digil iyo Mirifle ee loo yaqaanno RAXAWEYN(REEWING). Gaar ahaan beesha GARWAALE waxay ka tirsan tahay Mirifle.
Mirifle naftirkiisu wuxuu u sii kala baxaa sagaal iyo siddeed (9&8). Beesha GARWAALANA waxay ka mid tahay beelaha siddeedda.
Beesha GARWAALE waxay u kala baxdaa shan lafood oo kala ah:
1. GARDOON
2. MAANDOW
3. WAAGBIYE
4. RAARANGLE
5. MUGAAWLE
<nowiki>*</nowiki>Garwaale*
<nowiki>*</nowiki>Hooger , Maandow ii Ismail*
___________________________
1. *Gardoon*
*Aboo liibaan*
Mohamed
Abdow
Gaalook roobow
Kerow
Nigaay
*Aboo maajure*
Suubow
Aarow
Adeerow
Addow
*Aboo maalameey*
Birkaan
Liban
Yerow
*Aboo kalafoow*
Abdi
Birkan
*Aboo beriyoow*
Bariyow keerow warfaay
2. *Waaqbiye*
*Keerow*
Aboo eeding
Aboo roobow
Aboo fijirow
Aboo isak
Reer aw mursal
*Somow*
*Riimoge*
Birkan
Ibrahim
Osman
*Liban*
Hassan
Adow
Eeding
*Afar waqtooly*
(Morkoodle)
3. *Mugaawle*
Reer awriinow
Reer aw idiris
Reer aw ibrahim
Reer aw hassanow
Reer aw heeji
Reer aw ibdow
4. *Maandaw*
Abo orloog
Abo Arfaaly
Abo Nor
Reer maaling
Abo eddy
5. *Ismaaciil= (Raaranle)*
'''Halkee ayeey dagtaa beesha GARWAALE?'''
<big>Beesha Garwaale waxay dagtaa Koonfurta Soomaaliya, gaar ahaan gobolada kala ah:</big>
Gobolka
<u>1. '''Baay'''</u>
2. '''Bakool'''
3. '''Shabeellada hose'''
4. '''Banaadir'''
5. '''Jubbooyinka'''
<u>Dadka ugu caansan beesha GARWAALE:</u>
1. Xildhibaan Ibraahim Isaaq Yarow
2. Xildhibaan Cabduqaadir Sh.Cali (Baraka)
3. malaag malabow
4.Xıl.Xasan Maxamed Guudow
5. Yuusuf Cali Macallin
6.malaq cali yarow
7.Huseen keerow
Iyo dad kaloo badan.
<u>Beesha GARWAALE beelaha ay walaalaha la tahay</u>
1. Jiroon
2. Macallin weyne
3. Reer Dumaal
0nzc4hjcm0jph15akyixk3s0re1r1st
312162
312161
2026-11-10T11:34:23Z
Isma4l
41797
Isma4l wareejiyay bogga [[Beesha GARWAALE]] ilaa [[Beesha Garwaale]] oo aan ka tagin sii toosin: Hagaaji naxwaha
312161
wikitext
text/x-wiki
<u>BEESHA GARWAALE</u>
Waa beel ka mid ah beelaha Digil iyo Mirifle ee loo yaqaanno RAXAWEYN(REEWING). Gaar ahaan beesha GARWAALE waxay ka tirsan tahay Mirifle.
Mirifle naftirkiisu wuxuu u sii kala baxaa sagaal iyo siddeed (9&8). Beesha GARWAALANA waxay ka mid tahay beelaha siddeedda.
Beesha GARWAALE waxay u kala baxdaa shan lafood oo kala ah:
1. GARDOON
2. MAANDOW
3. WAAGBIYE
4. RAARANGLE
5. MUGAAWLE
<nowiki>*</nowiki>Garwaale*
<nowiki>*</nowiki>Hooger , Maandow ii Ismail*
___________________________
1. *Gardoon*
*Aboo liibaan*
Mohamed
Abdow
Gaalook roobow
Kerow
Nigaay
*Aboo maajure*
Suubow
Aarow
Adeerow
Addow
*Aboo maalameey*
Birkaan
Liban
Yerow
*Aboo kalafoow*
Abdi
Birkan
*Aboo beriyoow*
Bariyow keerow warfaay
2. *Waaqbiye*
*Keerow*
Aboo eeding
Aboo roobow
Aboo fijirow
Aboo isak
Reer aw mursal
*Somow*
*Riimoge*
Birkan
Ibrahim
Osman
*Liban*
Hassan
Adow
Eeding
*Afar waqtooly*
(Morkoodle)
3. *Mugaawle*
Reer awriinow
Reer aw idiris
Reer aw ibrahim
Reer aw hassanow
Reer aw heeji
Reer aw ibdow
4. *Maandaw*
Abo orloog
Abo Arfaaly
Abo Nor
Reer maaling
Abo eddy
5. *Ismaaciil= (Raaranle)*
'''Halkee ayeey dagtaa beesha GARWAALE?'''
<big>Beesha Garwaale waxay dagtaa Koonfurta Soomaaliya, gaar ahaan gobolada kala ah:</big>
Gobolka
<u>1. '''Baay'''</u>
2. '''Bakool'''
3. '''Shabeellada hose'''
4. '''Banaadir'''
5. '''Jubbooyinka'''
<u>Dadka ugu caansan beesha GARWAALE:</u>
1. Xildhibaan Ibraahim Isaaq Yarow
2. Xildhibaan Cabduqaadir Sh.Cali (Baraka)
3. malaag malabow
4.Xıl.Xasan Maxamed Guudow
5. Yuusuf Cali Macallin
6.malaq cali yarow
7.Huseen keerow
Iyo dad kaloo badan.
<u>Beesha GARWAALE beelaha ay walaalaha la tahay</u>
1. Jiroon
2. Macallin weyne
3. Reer Dumaal
0nzc4hjcm0jph15akyixk3s0re1r1st
312163
312162
2026-11-10T11:35:48Z
Isma4l
41797
Sixid
312163
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = Beesha Garwaale
| population =
| regions = [[Soomaaliya]] ([[Baay]], [[Bakool]], [[Shabeellaha Hoose]], [[Banaadir]], iyo [[Jubbooyinka]])
| languages = [[Af-Soomaali]] ([[Af-Maay]])
| religion = [[Islaam]] ([[Sunni]])
| related = [[Jiroon]], [[Macallinweyne]], [[Reer Dumaal]]
}}
'''Garwaale''' (ama ''Beesha Garwaale'') waa beel ka mid ah beelaha Digil iyo Mirifle ee loo yaqaanno [[Rahanweyn|Raxanweyn]] (Reewing), gaar ahaan waxay ka tirsan tahay qeybta Mirifle (Siyeed).
== Qaybaha Beesha ==
Beesha Garwaale waxay u sii kala baxdaa shan lafood oo waaweyn:
# '''Gardoon'''
# '''Maandow'''
# '''Waagbiye'''
# '''Raarangle''' (Ismaaciil)
# '''Mugaawle'''
== Abtirsiinta iyo Salmooyinka ==
=== 1. Gardoon ===
* '''Aboo Liibaan'''
** Maxamed
** Abdoow
* '''Gaalook Rooboow'''
** Keeroow
** Nigaay
* '''Aboo Maajure'''
** Suuboow
** Aaroow
** Adeeroow
** Addoow
* '''Aboo Maalameey'''
** Birkaan
** Liibaan
** Yeeroow
* '''Aboo Kalafoow'''
** Cabdi
** Birkaan
* '''Aboo Biyoow'''
** Bariyow Keerow Warfaay
=== 2. Waagbiye ===
* '''Keeroow'''
** Aboo Eeding
** Aboo Rooboow
** Aboo Fijiroow
** Aboo Isaaq
** Reer Aw Mursal
* '''Somoow'''
** '''Riimoge'''
*** Birkaan
*** Ibraahim
*** Cismaan
** '''Liibaan'''
*** Xasan
*** Adoow
*** Eeding
* '''Afar Waqtooly''' (Morkoodle)
=== 3. Mugaawle ===
* Reer Aw Riinoow
* Reer Aw Idiris
* Reer Aw Ibraahim
* Reer Aw Xasannoow
* Reer Aw Heeji
* Reer Aw Ibdoow
=== 4. Maandow ===
* Aboo Orloog
* Aboo Arfaaly
* Aboo Nuur
* Reer Maaling
* Aboo Eddy
=== 5. Raarangle (Ismaaciil) ===
*(Ismaaciil)*
== Deegaanka ==
Beesha Garwaale waxay degtay Koonfurta Soomaaliya, gaar ahaan gobollada:
* [[Baay]]
* [[Bakool]]
* [[Shabeellaha Hoose]]
* [[Banaadir]]
* [[Jubbooyinka]]
== Dadka Ugu Caansan ==
* Xildhibaan Ibraahim Isaaq Yaarow
* Xildhibaan Cabdiqaadir Sh. Cali (Baraka)
* Malaaq Malaboow
* Xildhibaan Xasan Maxamed Guudoow
* Yuusuf Cali Macallin
* Malaaq Cali Yaaroow
* Xuseen Keeroow
== Beelaha ay Walaalaha Yihiin ==
Beesha Garwaale waxay abtirsiin iyo deegaan ahaan walaal dhow la tahay beelaha kala ah:
* [[Jiroon]]
* [[Macallinweyne]]
* [[Reer Dumaal]]
[[Category:Beelaha Soomaaliyeed]]
[[Category:Rahanweyn]]
2czcnp1sqn1jxmputjpwx6vpdott87w
312164
312163
2026-11-10T11:38:07Z
Isma4l
41797
/* */
312164
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = Beesha Garwaale
| population =
| regions = [[Soomaaliya]] ([[Baay]], [[Bakool]], [[Shabeellaha Hoose]], [[Banaadir]], iyo [[Jubbooyinka]])
| languages = [[Af-Soomaali]] ([[Af-Maay]])
| religion = [[Islaam]] ([[Sunni]])
| related = [[Jiroon]], [[Macallinweyne]], [[Reer Dumaal]]
}}
'''Garwaale''' (ama ''Beesha Garwaale'') waa beel ka mid ah beelaha Digil iyo Mirifle ee loo yaqaanno [[Raxanweyn]], gaar ahaan waxay ka tirsan tahay qeybta Mirifle.
== Qaybaha Beesha ==
Beesha Garwaale waxay u sii kala baxdaa shan lafood oo waaweyn:
# '''Gardoon'''
# '''Maandow'''
# '''Waagbiye'''
# '''Raarangle''' (Ismaaciil)
# '''Mugaawle'''
== Abtirsiinta iyo Salmooyinka ==
=== 1. Gardoon ===
* '''Aboo Liibaan'''
** Maxamed
** Abdoow
* '''Gaalook Rooboow'''
** Keeroow
** Nigaay
* '''Aboo Maajure'''
** Suuboow
** Aaroow
** Adeeroow
** Addoow
* '''Aboo Maalameey'''
** Birkaan
** Liibaan
** Yeeroow
* '''Aboo Kalafoow'''
** Cabdi
** Birkaan
* '''Aboo Biyoow'''
** Bariyow Keerow Warfaay
=== 2. Waagbiye ===
* '''Keeroow'''
** Aboo Eeding
** Aboo Rooboow
** Aboo Fijiroow
** Aboo Isaaq
** Reer Aw Mursal
* '''Somoow'''
** '''Riimoge'''
*** Birkaan
*** Ibraahim
*** Cismaan
** '''Liibaan'''
*** Xasan
*** Adoow
*** Eeding
* '''Afar Waqtooly''' (Morkoodle)
=== 3. Mugaawle ===
* Reer Aw Riinoow
* Reer Aw Idiris
* Reer Aw Ibraahim
* Reer Aw Xasannoow
* Reer Aw Heeji
* Reer Aw Ibdoow
=== 4. Maandow ===
* Aboo Orloog
* Aboo Arfaaly
* Aboo Nuur
* Reer Maaling
* Aboo Eddy
=== 5. Raarangle (Ismaaciil) ===
*(Ismaaciil)*
== Deegaanka ==
Beesha Garwaale waxay degtay Koonfurta Soomaaliya, gaar ahaan gobollada:
* [[Baay]]
* [[Bakool]]
* [[Shabeellaha Hoose]]
* [[Banaadir]]
* [[Jubbooyinka]]
== Dadka Ugu Caansan ==
* Xildhibaan Ibraahim Isaaq Yaarow
* Xildhibaan Cabdiqaadir Sh. Cali (Baraka)
* Malaaq Malaboow
* Xildhibaan Xasan Maxamed Guudoow
* Yuusuf Cali Macallin
* Malaaq Cali Yaaroow
* Xuseen Keeroow
== Beelaha ay Walaalaha Yihiin ==
Beesha Garwaale waxay abtirsiin iyo deegaan ahaan walaal dhow la tahay beelaha kala ah:
* [[Jiroon]]
* [[Macallinweyne]]
* [[Reer Dumaal]]
[[Category:Beelaha Soomaaliyeed]]
[[Category:Rahanweyn]]
p2c8cz5ehnscdoy996su00daxckyivt
Template:Wbr
10
54173
312148
2026-11-10T09:41:59Z
Isma4l
41797
/* */
312148
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Template:Word break]]
6txnlc85t5p14ov9zflkpzjh9qlql01
Template:Suppress categories
10
54174
312149
2026-11-10T09:42:54Z
Isma4l
41797
/* */
312149
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{{{{|safesubst:}}}#invoke:Suppress categories|main}}</includeonly><noinclude>
{{documentation}}
<!-- Categories go on the /doc subpage and interwikis go on Wikidata. -->
</noinclude>
3oxh93hkpfc6xuovaazrofb0pdxpc3w
Module:IncrementParams
828
54175
312157
2026-11-10T09:49:59Z
Isma4l
41797
Abuuray
312157
Scribunto
text/plain
-- STEP 1: Click on the "edit" tab at the top of the page to edit this module.
-- STEP 2: if you want to increment by a number other than 1, put that number below, after the equals sign.
local increment = 1
-- STEP 3: Replace the example template text with the template text that you wish to increment.
local templatetext = [==========[
|header3 = Section 1
|label5 = Label A
|data5 = Data A
|label7 = Label C
|data7 = Data C
|header10 = Section 2
|label12 = Label D
|data12 = Data D
]==========]
-- STEP 4: Save this module.
-- STEP 5: You can now output the incremented text with the following code:
-- {{subst:#invoke:IncrementParams|main}}
-- Or you can simply copy and paste the text from this module's documentation.
-- STEP 6: Check the output! In rare cases this module might produce false positives.
-- For example, it will change the text "[[Some link|foo3=bar]]" to "[[Some link|foo4=bar]]".
-- You can use the "show changes" function in the edit window of the template you are editing
-- to find any false positives.
-- STEP 7: When you are finished, undo your changes to this page, so that the next person
-- won't be confused by seeing any non-default values. Thanks for using this module!
local p = {}
local function replace(prefix, num, suffix)
return '|' .. prefix .. tostring(tonumber(num) + increment) .. suffix .. '='
end
function p.main(frame)
-- Increment the template text.
templatetext = mw.ustring.gsub(templatetext, '|(%s*%a?[%a_%-]-%s*)([1-9]%d*)(%s*[%a_%-]-%a?%s*)=', replace)
-- Add pre tags and escape html etc. if the pre option is set.
if frame and frame.args and frame.args.pre and frame.args.pre ~= '' then
templatetext = mw.text.nowiki(templatetext)
templatetext = '<pre style="white-space:pre-wrap; word-wrap:break-word;">'
.. templatetext .. '</pre>'
end
return templatetext
end
return p
g0468tlykma3ao4cy9khd5scfs4frs3